Uzasadnienie
Rozpatrując wniosek, który wpłynął do organu w dniu 3 grudnia 2020 r., o przyznanie pomocy finansowej z przeznaczeniem na zakup żywności, po przeprowadzeniu postępowania w trakcie którego strona wniosła także o przyznanie pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup leków w łącznej kwocie 115,48zł, decyzją nr [...] z dnia [...] Prezydent Miasta R., działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, art. 4, art. 8 ust. 1, art. 39, art 41, art. 106 ust. 1 i ust. 4, art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876) oraz art. 10 § 1, art. 80 i art. 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił E. S. (S.) (dalej: wnioskujący, strona, skarżący) przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków w wysokości 107,48zł (wniosek z dnia 9 grudnia 2020 r.) oraz w wysokości 8zł (wniosek z dnia 17 grudnia 2020 r.).
W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ ustalił, że wnioskujący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Orzeczeniem z dnia [...] uznany za częściowo niezdolnego do pracy w związku z wypadkiem przy pracy. W miesiącu listopadzie 2020 r. skarżący uzyskał dochód w wysokości 913,37zł, na który złożyły się: dodatek mieszkaniowy - 265,42zł i dodatek energetyczny - 10,94zł oraz renta inwalidzka w wysokości 637,01zł (tj. w wysokości 1137,01zł pomniejszonej o bieżące alimenty -500zł).
W trakcie toczącego się postępowania sporządzono z wnioskującym analizę budżetu za miesiąc listopad 2020 r., z którego wynika, że wydatki wnioskodawcy opiewały na kwotę 930,48zł. Podkreślił przy tym organ, że w listopadzie 2020 r. skarżący uzyskał wsparcie ze środków publicznych w formie zasiłku celowego w wysokości 400zł w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu".
Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł. W przypadku strony występują okoliczności przewidziane w art. 7 – tj. długotrwała choroba i niepełnosprawność.
Zgodnie z art. 8 ust. 3 tej ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu, z miesiąca w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszona od kwotę alimentów świadczoną na rzecz innych osób.
Dalej organ podniósł, że po analizie wszystkich okoliczności zawartych w formularzu oraz mając na względzie przepisy ustawy o pomocy społecznej odmówił stronie przyznania zasiłku celowego na zakup leków, który nie podlega zwrotowi, bowiem w sytuacji wnioskodawcy nie stwierdzono wystąpienia nagłej, drastycznej, niedającej się przewidzieć okoliczności, która ponad wszelką wątpliwość mogłaby być oceniana w kategoriach zdarzenia wyjątkowego, której to w wyniku własnej zapobiegliwości strony nie dałoby się zabezpieczyć.
Ponadto organ zaznaczył, że w listopadzie 2020 r. wnioskodawca dysponował dochodem w łącznej wysokości 913,37 zł, a więc przekraczającym kryterium do udzielenia pomocy na zwykłych zasadach. Podkreślił, że w tym wypadku, biorąc pod uwagę art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, powinien zbadać czy w przypadku wnioskodawcy zaistniała szczególna okoliczność uzasadniająca przyznanie takiego zasiłku. W ocenie organu, w przypadku strony, okoliczność taka nie miała miejsca, bowiem ani w pismach, ani w trakcie toczącego się postępowania nie wskazał żadnej sytuacji, która nosiłaby znamiona szczególnej, gdyż od lat wiadomo, że wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną, podlegającą długotrwałemu leczeniu, z tego tez względu wymaga częstych wizyt lekarskich.
Ustawa o pomocy społecznej w art. 39 ust. 1 i ust. 2 zakłada, iż w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, na pokrycie kosztów wskazanych w ustawie. Podkreślenia wymaga, że zasiłek ten może ale nie musi być przyznany, a wnioskodawca nie może zakładać, iż środki finansowe z pomocy społecznej winny być każdorazowo przyznane czy stanowić stałe źródło wsparcia finansowego, a ośrodek winien każdorazowo, nawet przy wielokrotnych podaniach o pomoc, udzielać obligatoryjnego, każdorazowego wsparcia finansowego w żądanej formie i wysokości.
W omawianej sprawie organ nie stwierdził okoliczności dających podstawę do pozytywnego zakończenia toczącego się postępowania, bowiem w sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek do objęcia pomocą w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji skarżący wniósł odwołanie, domagając się wnioskowanej pomocy. Podkreślił, że od 40 lat choruje, miał operację usunięcia dysku kręgosłupa lędźwiowego, ma nadciśnienie tętnicze i miażdżycę kończyn dolnych przez co ma problemy z poruszeniem się i chodzeniem. Nadto niedosłyszy i niedowidzi. Ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności i skończone 64 lata. Wyjaśnił, że w listopadzie 2020 r. jego wydatki były większe jak przychody. Podkreślił też, że organ pierwszej instancji po raz kolejny zaniżył jego wydatki.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach po rozpoznaniu odwołania skarżącego zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podzieliło ustalenia organu pierwszej instancji oraz przytoczyło zastosowane w sprawie przepisy ustawy o pomocy społecznej. Następnie przywołało obowiązujące przepisy ustawy o pomocy społecznej, w szczególności art. 39 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 41 ustawy, podkreślając, iż po stronie osoby ubiegającej się o specjalny zasiłek celowy muszą być spełnione łącznie określone przesłanki, tj. przy przekroczonym dochodzie musi zaistnieć szczególnie uzasadniony przypadek.
Dodatkowo Kolegium podkreśliło, że decyzja wydana w oparciu o art. 41 ustawy o pomocy społecznej ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ uprawniony do jej wydania, po wcześniejszym ustaleniu przesłanek z tego przepisu, może podjąć jedno z możliwych rozwiązań.
W ocenie Kolegium za prawidłowe uznać należy stanowisko organu pierwszej instancji, że w sprawie brak jest przesłanek z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, gdyż wnioskodawca nie wskazał na żadną szczególną okoliczność lub zdarzenie, które mogłyby uzasadniać przyznanie zasiłku celowego na zaspokojenie zgłoszonych potrzeb. Kolegium wskazało, że z przedłożonych przez stronę potwierdzeń zakupów co prawda wynika, że poniesione zostały wydatki na wsparcie farmakologiczne, jednak nie jest to sytuacja nagła i niespodziewana, bowiem strona od dłuższego czasu pozostaje w leczeniu z uwagi na ustaloną niepełnosprawność. Jednocześnie Kolegium zaznaczyło, że w listopadzie 2020 r. wnioskodawca uzyskał wsparcie finansowe w formie zasiłku celowego w kwocie 400 zł z przeznaczeniem na zakup żywności w ramach realizacji wieloletniego programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu".
Na koniec Kolegium zaznaczyło, że celem pomocy społecznej jest jedynie wspieranie osób w trudnych sytuacjach życiowych, których własnym staraniem, przy użyciu posiadanych przez siebie środków nie są w stanie przezwyciężyć. Niezbędne jest przy tym zaangażowanie osoby zainteresowanej, wykazanie inicjatywy i odpowiedzialności, w przeciwnym wypadku pomoc społeczna zamiast wspierać w wysiłkach, będzie te wysiłki zastępować, zaś dążenie strony do poprawy swojej sytuacji nie może się ograniczać do składania kolejnych wniosków o przyznanie pomocy.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (pismem z dnia 29 stycznia 2021 r.) skarżący domagał się przyznania wnioskowanej pomocy. Powtórzył zarzuty zgłoszone w odwołaniu, podkreślając swój stan zdrowia i podkreślając, iż posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Zwrócił uwagę na fakt niewliczania jednorazowego świadczenia pieniężnego do dochodu uzależniającego przyznanie pomocy społecznej. W ocenie skarżącego odmowa przyznania mu wnioskowanego zasiłku jest niezgodna z prawem.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając skargę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z treścią art. 120 i art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach przewidzianych w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tj. w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 tej ustawy), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na zakup leków w łącznej kwocie 115,48 zł.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi powyżej kryteriami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1876). Art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy przewiduje zasiłek celowy przyznawany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego określonego przez ustawodawcę w art. 8 ust. 1 omawianej ustawy, które w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł. Z ustaleń poczynionych przez organy, nie kwestionowanych przez skarżącego w odwołaniu ani w skardze wynika, że jego dochód przekracza wymienione powyżej kryteriom dochodowe i wynosił w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku - tj. listopadzie 2020r. – 913,37zł.
W takiej sytuacji prawidłowo organy rozważyły wniosek skarżącego w kontekście art. 41 pkt 1 cytowanej ustawy, który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Organ przeanalizował wniosek skarżącego pod tym kątem i stwierdził, że w tym przypadku nie wskazano i nie udokumentowano w sytuacji wnioskującego żadnej szczególnej okoliczności uzasadniającej przyznanie świadczenia w trybie wymienionego powyżej art. 41 pkt 1 ustawy.
Sedno sporu w rozpoznawanej sprowadza się zatem do tego, czy organy zasadnie odmówiły skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na wykupienie leków i czy prawidłowo uznały, że w przypadku skarżącego nie ma mowy o szczególnie uzasadnionym przypadku z powoływanego powyżej art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.
Należy zauważyć, że decyzja wydawana w trybie wymienionego przepisu ma charakter uznaniowy. Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ogranicza się natomiast wyłącznie do sprawdzenia, czy nie zostały przekroczone jego granice. W ocenie Sądu w niniejszym przypadku takie przekroczenie granic uznania nie wystąpiło. W sprawie wyjaśniona została sytuacja skarżącego oraz wskazane zostały wyraźnie powody zajętego stanowiska i wydanego rozstrzygnięcia. Trudnej sytuacji materialnej skarżącego żaden z organów nie zanegował. Okoliczność ta nie wystarcza jednak do przyznawania zasiłku celowego na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych potrzeb czy zaspokajanie ich w oczekiwanej wysokości. Uznaniowy charakter decyzji wydawanej w oparciu o art. 41 pkt 1 ustawy oznacza, że o uwzględnieniu wniosku, poprzez dokonanie określonej oceny danego stanu faktycznego pod kątem występowania w nim owych "szczególnie uzasadnionych przypadków", decyduje wyłącznie organ.
Należy zauważyć, że "szczególnie uzasadnione przypadki" to pojęcie niedookreślone, a jego stosowanie ma charakter ocenny. W świetle art. 41 ustawy o możliwości przyznania świadczenia nie decyduje dochód wnioskodawcy, lecz sytuacja życiowa, w której się znalazł. Sytuacja ta musi zdecydowanie wyraźnie odbiegać od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego.
W ocenie Sądu, na podstawie analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie organy zasadnie uznały, że w przypadku skarżącego nie wystąpił taki szczególnie uzasadniony przypadek. Prawidłowo uznały, że skarżący objęty jest stałą i systematyczną opieką miejscowego Ośrodka, jednocześnie posiadając stałe źródło dochodu w postaci renty inwalidzkiej pomniejszonej o bieżące alimenty. Dodatkowo skarżący uzyskuje stałą pomoc w postaci dodatku mieszkaniowego w wysokości 265,42 zł i dodatku energetycznego w wysokości 10,94zł. Łączne dochody skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie niniejszego wniosku wyniosły zatem 913,37 zł. Przy posiadaniu takiego dochodu można zaplanować niezbędne wydatki, a do takich przecież w przypadku skarżącego należy wykupienie leków. Dodać przy tym trzeba, skarżący jest stałym beneficjentem pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności przyznawanej w ramach programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu".
Ostatnio pomoc taką uzyskał decyzją z listopada 2020 r. Dodatkowo należy podnieść, że skarżący dysponował także wyrównaniem świadczenia z ZUS za okres od marca 2020 r. do października 2020 r. Wprawdzie wyrównanie to nie zostało doliczone do dochodu wnioskującego z listopada 2020 r., ale niewątpliwie skarżący dysponował tą kwotą, która musiała rzutować na ocenę jego możliwości finansowych przez miejscowy ośrodek przy kwalifikowaniu osób potrzebujących pomocy.
Sytuacja skarżącego nie jest bynajmniej łatwa, jednak skarżący mimo trudnej sytuacji życiowej i materialnej posiada stały dochód, który choć niewielki to jednak stabilizuje jego sytuację finansową i pozwala na pewne planowanie i hierarchizację wydatków. W ocenie Sądu stan, w którym znajduje się obecnie skarżący nie stanowi sytuacji nagłej, nadzwyczajnej i niespodziewanej. Nie wiąże bowiem się z gwałtownym i zarazem drastycznym pogorszeniem się sytuacji skarżącego. Ponadto problemy zdrowotne, na które skarżący się powołuje nie mają charakteru odosobnionego i niespotykanego. Do stwierdzenia, że zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy nie wystarczą także twierdzenia skarżącego, że sytuacja, w której się on obecnie znajduje nie została przez niego zawiniona, jest efektem braku pomocy ze strony miejscowego Ośrodka i działaniem komornika.
W judykaturze i doktrynie przyjmuje się, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07; z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1496/10; z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11, z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 1622/11 i sygn. akt I OSK 1623/11; czy z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 336/12; http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
W ocenie Sądu analiza materiału dowodowego zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie nie pozwala na uznanie, aby taki szczególnie uzasadniony przypadek wystąpił w stosunku do skarżącego.
Nie można pomijać także i tego, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Zatem w tak wyznaczonych granicach muszą i mogą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Z uwagi zaś na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych są upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Na tę okoliczność wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/2006, z dnia 25 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 624/07, z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt I OSK 2502/18, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W sytuacji ograniczonych środków przeznaczanych na cele pomocy społecznej i stale wzrastającej liczby osób ubiegających się o jej uzyskanie, konieczne jest stworzenie gradacji potrzeb tych osób i powiązanie jej z możliwościami finansowymi ośrodków pomocy społecznej.
Zasadnie organ pierwszej instancja podkreślił, że skarżący nie może zakładać, iż środki z pomocy społecznej winny być mu każdorazowo przyznawane czy stanowić dla niego stałe źródło finansowego wsparcia. Nawet przy wielokrotnych podaniach o pomoc, organ zawsze musi indywidualnie i dogłębnie badać sytuację wnioskodawcy, który nie może oczekiwać obligatoryjnego i każdorazowego wsparcia finansowego w oczekiwanej formie i wysokości.
W ocenie Sądu z akt administracyjnych wynika, że postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały natomiast wystarczająco uzasadnione w decyzjach. Mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego zostały także należycie zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. W związku z powyższym brak podstaw do tego, aby przyjąć, że organy orzekające w niniejszej sprawie dopuściły się przekroczenia granic uznania administracyjnego, a także aby naruszyły normy prawne wynikające z przepisu art. 41 ustawy o pomocy społecznej.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za niezasadną i na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.