Uzasadnienie
Wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] ustalono obciążającą G. S. (dalej jako skarżąca) należną do zwrotu kwotę z tytułu opłat za pobyt jej matki R. H. w Domu Pomocy Społecznej za okres od kwietnia 2017 r. do września 2019 r. w wysokości 22 374,32 zł zobowiązując ją jednocześnie do zapłaty tej kwoty w terminie 14 dni od uprawomocnienia się tej decyzji.
Jako podstawę decyzji wskazano art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, 2, 2a, 3 oraz art. 103 i art. 104 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm., obecnie Dz. U. z 2020 r., poz. 1876, dalej też jako ustawa lub u.p.s.).
W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, że decyzją nr [...] z dnia [...] r. ustalił miesięczną odpłatność, jaką skarżąca została zobowiązana wnosić za pobyt matki w domu pomocy społecznej (dalej też jako d.p.s.) w okresie od 1 kwietnia 2017 r. Za okres od kwietnia 2017 r. do lutego 2019 r. odpłatność ta nie została w ogóle uregulowana w ustalonej w powyższej decyzji wysokości, a za okres od marca 2019 r. do września 2019 r. została uregulowana jedynie w wysokości 200 zł miesięcznie. W związku z czym do zapłaty pozostaje zatem dalej kwota 356,59 zł miesięcznie. W związku z powyższym za okres od kwietnia 2017 r. do września 2019 r. do zapłaty pozostaje kwota 22 374,32 zł, którą strona jest zobowiązana uregulować.
W odwołaniu od tej decyzji, reprezentowana przez radcę prawnego skarżąca zarzuciła, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona, gdy chodzi o ustalenie kręgu zstępnych osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej oraz ich dochodów. Zdaniem odwołującej się niedopuszczalnym jest wydanie decyzji administracyjnej na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s. określającej wysokość kwoty wydatków organu. Niedopuszczalna jest bowiem konstrukcja, zgodnie z którą gmina ponosi koszty pobytu w d.p.s., a dopiero później po kliku latach w decyzji nakazującej zwrot zastępczo poniesionych wydatków ustalany jest obowiązek opłaty osoby, za którą uiszczono opłaty.
Ponadto powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazała, że dopóki nie została zawarta umowa w trybie art. 103 ust. 2 ustawy, to nie istnieje skonkretyzowany i prawnie skuteczny obowiązek ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w d.p.s. Nadto podniesiono, że skarżąca nie miała wiedzy, iż będzie musiała ponosić odpłatność za pobyt matki w d.p.s., nie została jej doręczona decyzja o umieszczeniu matki w d.p.s.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej też jako SKO lub Kolegium) odwołania tego nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa decyzję organu pierwszej instancji utrzymało w mocy.
W uzasadnieniu decyzji przytoczyło treść mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz treść i fragmenty uzasadnienia mającej zastosowanie w sprawie uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17. Zaakcentowało, że obowiązek oraz wysokość obciążających skarżącą opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej w okresie od 1 kwietnia 2017 r. została ustalona decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...], utrzymaną następnie w mocy decyzją SKO z dnia [...] r., nr [...]. Z nałożonego na skarżącą na mocy tych decyzji obowiązku skarżąca się nie wywiązała. W okresie od kwietnia 2017 r. do września 2019 r. jedynie w okresie od marca do września 2019 r. płaciła na poczet tych należności po 200 zł miesięcznie. Zastępczo za ten okres opłaty te wnosiła Gmina K.. Łącznie zaległość skarżącej za ten okres prawidłowo została wyliczona przez organ pierwszej instancji na kwotę 22 374, 32 zł. Uprawniało to Gminę K. do żądania zwrotu tych opłat i uzasadniało wydanie na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s. decyzji o ustaleniu ich wysokości, o czym orzeczono decyzją organu pierwszej instancji.
Kolegium podkreśliło również, że organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] r. odmówił skarżącej częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej począwszy od marca 2019 r.
W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącej (radca prawny) wniosła o jej uchylenie w całości. Zarzuciła, że została ona wydana z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa materialnego, a to art. 61 ust. 3, art. 103 ust. 2 i art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie, iż organ administracji publicznej nie jest zobowiązany do opracowania we współpracy ze zstępnymi pensjonariuszy umowy. Nadto zarzuciła, że decyzja ta została wydana z mogącym mieć wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 77 w zw. z art. 77 § 1 Kpa poprzez brak dostatecznego wyjaśnienia sprawy, niedostatecznego rozpatrzenia materiału dowodowego, pominięcie przy orzekaniu okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji materialnej skarżącej i jej słusznego interesu.
W uzasadnieniu skargi, podobnie jak w odwołaniu zarzucono, że organy nie wzięły pod uwagę, że opłatą za pobyt jej matki w domu pomocy społecznej powinna też być obciążona wnuczka jej matki. Jednocześnie stwierdzono, że wysokość opłaty może wynikać tylko z umowy zawartej przez organ ze zobowiązanym a nie z decyzji administracyjnej. Podtrzymano też twierdzenie, że wysokość opłaty obciążającej członków rodziny umieszczonej w d.p.s. powinna być określona "równolegle z umieszczeniem beneficjenta w placówce", a to w tej sprawie nie miało miejsca. Członkowie rodziny już bowiem wówczas powinni mieć świadomość o wysokości obciążających ich opłat.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Dodatkowo podniosło, że w objętym decyzją postępowaniu brak było podstaw prawnych do badania kręgu osób zobowiązanych poza skarżącą do zwrotu kwoty z tytułu opłat za pobyt jej matki w domu pomocy społecznej.
W piśmie procesowym z dnia 19 marca 2021 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymała skargę.
W związku z intensyfikacją epidemii COVID-19, w związku z czym przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można jej przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazaniem obrazu i dźwięku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, a to na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19... (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W świetle powołanej trafnie w zaskarżonej decyzji przez SKO uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17 w brzmieniu: "Obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej", którą Sąd rozpoznający niniejszą skargę podziela, nie może budzić wątpliwości, że wbrew wywodom skargi decyzja konkretyzująca zindywidualizowany obowiązek poszczególnych osób do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć również wcześniejszego okresu począwszy od dnia powstania obowiązku (w tym od daty umieszczenia w d.p.s.).
Decyzja w tym przedmiocie powinna być przy tym wydana w każdym przypadku, gdy wysokość ponoszenia przez zobowiązanego opłaty nie została ustalona w drodze umowy ze zobowiązanym (zobowiązanymi) zgodnie z treścią art. 103 ust. 2 ustawy. Taka też sytuacja miała w odniesieniu do skarżącej miejsce w niniejszej sprawie. Pozbawione podstawy prawnej jest twierdzenie skarżącej, że zobowiązanie do ponoszenia opłat może być ustalone jedynie w drodze umowy o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Za objęty zaskarżoną decyzją okres zobowiązanie skarżącej do ponoszenia opłat za pobyt jej matki w d.p.s. zostało ustalone prawomocną decyzją SKO z dnia [...] r., utrzymującą w mocy wydaną w tym przedmiocie decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r., czego skarżąca w żaden sposób nie zanegowała.
Jednocześnie nie ulega wątpliwości i skarżąca tego nie neguje, że na poczet ustalonych tą decyzją za okres do września 2020 r. opłat wpłacała jedynie w okresie od marca do września 2019 r po 200 zł miesięcznie, w konsekwencji resztę z tych opłat w objętej zaskarżoną decyzją kwocie [...] zł poniosła Gmina K.. Taką też kwotę tych opłat do zwrotu z jednoczesnym orzeczeniem obowiązku zwrotu ustalono zaskarżoną decyzją zgodnie z treścią art. 104 § 1 i 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s.
Zaakcentowania wymaga przy tym, że w niniejszym postępowaniu organy były związane zgodnie z treścią art. 16 Kpa, treścią decyzji ustalającej wysokość obciążających skarżącą opłat za pobyt jej matki w domu pomocy społecznej w okresie od kwietnia 2017 r. do września 2019 r. W konsekwencji nie miały zatem nie tylko obowiązku, ale i prawa badać, czy opłaty te zostały ustalone zasadnie i w prawidłowej wysokości. Z tego też względu przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie mogło dojść do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego i procesowego. Powołanych w skardze okoliczności, mających zdaniem pełnomocnika skarżącej usprawiedliwiać naruszenia powołanych przepisów, organy bowiem nie badały jako niemających dla rozpoznania niniejszej sprawy znaczenia. Zaskarżona decyzja miała bowiem w praktyce "wykonawczy i egzekucyjny" charakter w odniesieniu do prawomocnej decyzji ustalającej obowiązek skarżącej do ponoszenia opłat w określonych kwotach. Nie zostało bowiem wykazane, a nawet podnoszone, aby przed wydaniem zaskarżonej decyzji skarżąca została z ponoszenia tych opłat chociażby częściowo zwolniona.
Przeszkody do wydania zaskarżonej decyzji nie stanowiła też okoliczność, że jeszcze przed jej wydaniem skarżąca wystąpiła z wnioskiem o częściowe odstąpienie od żądania zwrotu należności za pobyt matki w domu pomocy społecznej w sytuacji, gdy zgodnie z treścią art. 104 ust. 4 ustawy, sprawa w tym przedmiocie mogła być rozpoznana dopiero po zakończeniu postępowania w sprawie o ustalenie obowiązku zawrotu należności.
Z tych wszystkich względów skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).
mr