Uzasadnienie
Wójt Gminy M. decyzją z dnia 31 października 2022 r., znak [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej - k.p.a.), art. 2, 3 i in. ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (obecnie j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 141 z późn. zm. – dalej u.d.w.), po rozpatrzeniu wniosku odmówił B. P. (dalej "skarżąca", "strona") przyznania dodatku węglowego.
W uzasadnieniu wskazano m. in., że po zweryfikowaniu wniosku strony w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB) ustalono, że głównym źródłem ogrzewania w gospodarstwie domowym jest kocioł gazowy. Po dniu 11 sierpnia 2022 r. strona wskazała, że zainstalowanym źródłem ciepła jest koza i kuchnia węglowa. Zatem, źródłem ogrzewania, które jest wykorzystywane w gospodarstwie domowym, jest kocioł gazowy.
Strona złożyła odwołanie od ww. decyzji. Wskazała m. in., że przez omyłkę wpisała kuchnię gazową, a nie węglową. W dniu 1 września 2022 r. złożyła korektę deklaracji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej SKO) decyzją z dnia 19 grudnia 2022 r., nr SKO.4117.471.2022, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ II instancji wskazał m. in., że odwołująca w ustawowym terminie, tj. do dnia 11 sierpnia 2022 r., złożyła deklarację do CEEB, zgłaszając jako główne źródło ciepła w budynku kocioł gazowy/bojler gazowy/podgrzewacz gazowy przepływowy/kominek gazowy. W przypadku strony, na dzień 11 sierpnia 2022 r. w CEEB, jako główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, zgłoszone zostało zasilanie wyłącznie kotłem gazowym. Przepisy ustawy o dodatku węglowym wyszły naprzeciw wnioskodawcom i umożliwiły ubieganie się o wypłatę dodatku, nawet w przypadku przekroczenia terminu złożenia deklaracji (30 czerwca 2022 r.), jednak nie później niż do 11 sierpnia 2022 r. Wobec tego strona miała zapewniony ponad miesiąc, aby uregulować sytuację i dokonać zgłoszenia źródła, lub ewentualnie skorygować błędnie złożoną deklarację. Korekty deklaracji do CEEB dokonane po dniu 11 sierpnia 2022 r. są prawnie obojętne na gruncie ustawy o dodatku węglowym.
Strona złożyła skargę na ww. decyzję SKO i zarzuciła, że decyzja ta jest niezgodna z ustawą o dodatku węglowym. Skarżąca nie jest osobą biegłą w sprawach dotyczących wypełniania deklaracji i pism urzędowych. Urzędnik przyjmujący deklaracje w żaden sposób nie próbował pomóc w jej uzupełnieniu, a później nikt nie próbował się skontaktować, by wyjaśnić błędnie wypełnione dane. W dniu 1 września 2022 roku strona złożyła nowy wniosek wraz z deklaracją z uwzględnieniem kuchni węglowej i pieca - kozy.
SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego.
Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 roku, poz. 259 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem.
Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 §1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 438 ze zm.), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Jednocześnie, przez paliwa stałe rozumie się tu węgiel kamienny, brykiet lub pelet, zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.).
Faktem jest, że skarżąca, będąc pouczoną o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, w deklaracji do CEEB, zgłosiła jako główne źródło ciepła w gospodarstwie domowym kocioł gazowy. Dopiero w dniu 1 września 2022 roku, jak podała, złożyła nowy wniosek wraz z poprawioną deklaracją, z uwzględnieniem kuchni węglowej i pieca - kozy. Nowy wniosek nie jest tu jednak przedmiotem rozpoznania. Jest to inna sprawa administracyjna.
Tym niemniej skarżąca podkreślała, że złożona w terminie deklaracja do CEEB nie odpowiadała stanowi faktycznemu, dlatego wymagała korekty.
Z treści unormowań ustawy o dodatku węglowym (w tym art. 2 ust. 15f i ust. 15g) wynika jasno, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie ww. świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury, przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie, a w szczególności do ustalenia rzeczywistego źródła ciepła wykorzystywanego w gospodarstwie domowym. Ustalenia te powinny zostać dokonane przy użyciu wszelkich dostępnych środków dowodowych, w sposób wnikliwy, dokładny i wyczerpujący, czyniący zadość zasadzie prawdy obiektywnej, sformułowanej w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Na pewno nie można poprzestawać na prostym stwierdzeniu, że skoro strona złożyła deklarację do CEEB pod rygorem odpowiedzialności karnej, to oświadczenie tam zawarte jest miarodajne.
Art. 2 ust. 15 i ust. 15a u.d.w. stanowią bowiem, że dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta biorą pod uwagę "w szczególności" wskazane tam dane, co oznacza, że nie jest to katalog zamknięty.
Organ odwoławczy podjął próbę wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia, jednak i on nie dostrzegł wadliwości aktu, który utrzymał w mocy, przez co należy uznać i jego rozstrzygnięcie za nieodpowiadające prawu.
Wszystkie te uchybienia przepisom postępowania, w tym art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a., przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie prawa materialnego, do której zmierzają niektóre zarzuty skargi. Stan faktyczny nie został bowiem prawidłowo ustalony, a kontrola zastosowania prawa materialnego następuje dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu.
Zatem kontrola przestrzegania przez organy administracyjne norm prawa materialnego może być przeprowadzona dopiero w ostatniej kolejności (zob. wyrok NSA z 10 lutego 1981 r., sygn. SA 910/80, ONSA 1981, nr 1, poz. 7; T. Woś [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 757 – 757).
Ponownie rozpoznając sprawę organ dokona ustaleń co do przesłanek warunkujących nabycie przez stronę spornego świadczenia, uwzględniając wskazania wynikające wprost z treści wyroku. W tym zakresie niezbędne będzie powtórne poddanie ocenie twierdzeń skarżącej oraz zalegających w aktach administracyjnych dokumentów, w tym faktur za węgiel (o których pisała skarżąca już w odwołaniu). Należy zatem ustalić w jaki sposób faktycznie ogrzewane było gospodarstwo domowe (oraz jakie instalacje były zamontowane) w okresie, za który przysługiwał dodatek węglowy i czy ewentualnie opłacane były rachunki za gaz, jakiego rodzaju i w jakiej wysokości (czy wskazywały one na ogrzewanie gospodarstwa domowego np. gazem).
Treści rozstrzygnięcia Sąd nie przesądza, bowiem nie pozwalają na to niepełne ustalenia faktyczne.
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.