Uzasadnienie
Prezydent MiastaS. decyzją z dnia 9 maja 2017 r., nr [...], po rozpoznaniu wniosku obecnie skarżącego J.G., zwolnił go całkowicie od wnoszenia opłaty za pobyt matki M.G. w Miejskim Domu Pomocy Społecznej "[...]" w S. na okres od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 30 września 2017 r.
W wyniku powziętych przez organ I instancji informacji, postanowieniem z dnia 10 marca 2022 r., działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 i art. 149 § 1 k.p.a., organ wznowił m.in. powyższe postępowanie zakończone decyzją ostateczną z dnia 9 maja 2017 r. W uzasadnieniu organ podał, że wyszły na jaw nowe okoliczności, tj. prowadzenie zarówno przez skarżącego, jak i jego żonę działalności gospodarczych oraz wynajmowanie mieszkania należącego do matki skarżącego, o czym wcześniej organ nie miał wiedzy.
Następnie organ I instancji decyzją z dnia 18 lipca 2022 r. uchylił decyzję własną z dnia 9 maja 2017 r. oraz ustalił dla skarżącego odpłatność za pobyt matki w domu pomocy społecznej, jednocześnie zobowiązując go do wniesienia opłaty.
W wyniku rozpoznania odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchyliło powyższą decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi z uwagi na uchybienia proceduralne.
Prowadząc ponownie postępowanie, organ I instancji decyzją z dnia 10 października 2022 r. uchylił decyzję własną z dnia 9 maja 2017 r. oraz odmówił całkowitego zwolnienia z odpłatności za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej za okres od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że skarżący przekroczył kryterium dochodowe uprawniające go do zwolnienia z ponoszenia tej opłaty. Organ podał też, że wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne, które istniały w dniu wydania decyzji pierwotnej, a nie były znane organowi (fakt prowadzenia działalności gospodarczej oraz wynajmowania mieszkania matki skarżącego).
Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, organ odwoławczy zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił istotę wznowienia postępowania wobec ujawnienia się istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości, a owa odrębność polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku.
W skardze na powyższą decyzję skarżący wskazał, że nie istniały podstawy do uchylenia decyzji z dnia 9 maja 2017 r. Wobec tego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania wznowieniowego. W uzasadnieniu odniósł się do kwestii sporządzania wywiadu środowiskowego pod kierownictwem pracownika organu I instancji oraz swojej sytuacji majątkowej, w tym kwestii prowadzenia przez niego i żonę działalności gospodarczych oraz wynajmu mieszkania należącego do jego matki.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek zasadniczo z odmiennych przyczyn, aniżeli te, które zostały w niej podniesione.
W ocenie składu orzekającego kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie są zgodne z prawem, co uzasadniało ich uchylenie.
Na wstępie podkreślić należy, że decyzja, w stosunku do której wznowiono postępowanie została wydana w dniu 9 maja 2017 r. Na podstawie analizy akt administracyjnych nie można jednak ustalić daty, w jakiej decyzja ta została doręczona skarżącemu. Z akt tych nie wynika również by decyzja ta została zaskarżona oraz by w następstwie tego wydano rozstrzygnięcie. Postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej wydaniem tej decyzji wznowiono na mocy postanowienia z dnia 10 marca 2022 r., a pierwszą decyzję uchylającą decyzję z dnia 9 maja 2017 r., wydano w trybie wznowieniowym w dniu 18 lipca 2022 r., tj. już po upływie 5 lat od prawdopodobnego terminu, w jakim decyzja ta mogła stać się ostateczna. Decyzja z dnia 18 lipca 2022 r. ponadto została uchylona mocą decyzji SKO, a organ I instancji w wyniku ponownego rozpoznania sprawy wydał decyzję w dniu 10 października 2022 r.
Wobec tego zaznaczyć przyjdzie, że zgodnie z art. 146 § 1 k.p.a. uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło dziesięć lat, zaś z przyczyn określonych wart. 145 § 1 pkt 3-8 oraz w art. 145a-145b, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat.
Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wznowione wobec ujawnienia się nowych, istotnych okoliczności nieznanych organowi I instancji w dniu orzekania, tj. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Stąd uchylenie decyzji z dnia 9 maja 2017 r. nie mogło nastąpić później niż w terminie 5 lat od dnia ogłoszenia lub doręczenia tej decyzji.
Podkreślić przyjdzie, że wystąpienie powyżej wskazanej przesłanki z art. 146 § 1 k.p.a. nie ogranicza dopuszczalności samego wznowienia postępowania, a jedynie możliwość rozstrzygnięcia we wznowionym postępowaniu co do istoty sprawy. Samo bowiem wznowienie postępowania było obligatoryjne, gdyż zaistniała jedna z przesłanek z art. 145 § 1 k.p.a. Natomiast upływ terminu wskazany w art. 146 § 1 k.p.a. jest bezwarunkowy, tj. niezależny od okoliczności, które go spowodowały i powoduje bezwzględny zakaz merytorycznego orzekania w sprawie. Stąd organ w takim przypadku nie może ani uchylić decyzji, względem której wznowił postępowanie, ani też odmówić uchylenia takiej decyzji.
Nadmienić również trzeba, że w razie skutecznego wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją, zakończenie wznowionego postępowania administracyjnego następuje w formie decyzji rozstrzygającej dalszy byt prawny decyzji ostatecznej, której to postępowanie dotyczyło. Zgodnie z art. 151 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej wydaje decyzję, w której albo odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a, art. 145aa lub art. 145b albo uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia i wówczas wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.
Natomiast w przypadku, gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji (art. 151 § 2 k.p.a.).
Powyższe okoliczności powodują, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały bez wyjaśnienia istotnej dla sprawy kwestii, a mianowicie daty doręczenia skarżącemu decyzji z dnia 9 maja 2017 r. Istnieje wszak wysokie prawdopodobieństwo, że doręczenie to miało miejsce ponad 5 lat temu, co wyklucza możliwość wyeliminowania ostatecznej decyzji w postępowaniu wznowieniowym opartym na przesłance z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
W wyniku wydania niniejszego wyroku w obrocie prawnym pozostaje kasacyjna decyzja SKO z dnia 28 września 2022 r., a sprawa wraca na etap postępowania przed organem I instancji. Organ ten ponownie rozpozna sprawę uwzględniając powyższe rozważania. W szczególności ustali datę doręczenia skarżącemu decyzji z dnia 9 maja 2017 r. i w konsekwencji tego zbada możliwość jej uchylenia z uwagi na upływ 5 letniego terminu z art. 146 § 1 k.p.a.
Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), orzeczono jak w sentencji.