Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 272/23

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 11 października 2022 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta C., na podstawie art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1-3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., zwanej dalej u.p.s.,) oraz w trybie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., zwanej dalej - k.p.a.), orzeczono:

1. 1. W okresie od 1 października 2021 r. do 31 października 2021 r. zwolnić z mocy ustawy M. K. (dalej: strona, skarżąca) z opłaty za pobyt ojca A. G. w Domu Pomocy Społecznej w B.;
2. 2. W okresie od 1 listopada 2021 r. do 30 listopada 2021 r. ustalić stronie opłatę za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w B. w wysokości 111,89 zł;
3. 3. W okresie od 1 grudnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. ustalić stronie opłatę za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w B. w wysokości 1,93 zł;
4. 4. W okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 stycznia 2022 r. ustalić stronie opłatę za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w B. w wysokości 548,47 zł;
5. 5. W okresie od 1 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. ustalić stronie opłatę za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w B. w wysokości 4,60 zł;
6. 6. W okresie od 1 marca 2021 r. zwolnić z mocy ustawy stronę z opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w B. W uzasadnieniu wskazano m. in., że ojciec strony został skierowany do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych. Przebywa w Domu Pomocy Społecznej w B. od 13 grudnia 2016 r.

Zobowiązany jest na podstawie decyzji do ponoszenia opłaty za pobyt tam w wysokości 70% swojego dochodu, tj. w wysokości 840,70 zł miesięcznie. Średni miesięczny koszt utrzymania w DPS w B. do 31 marca 2022 r. wynosił 4194,91 zł., natomiast od 1 kwietnia 2022 r. wynosi 4667,39 zł. Ustalono, że osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej są strona, jako córka oraz syn. Zatem należało uwzględnić proporcjonalny podział odpłatności na 2 osoby, z uwzględnieniem dodatkowej odpłatności ponoszonej przez mieszkańca DPS. Obowiązek opłaty został ustalony z chwilą przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego rodziny strony. Podano szczegółowe wyliczenia.

W odwołaniu od wskazanej powyżej decyzji skarżąca stwierdziła, że decyzja jest dla niej krzywdząca. Zarzuciła naruszenie:

1. 1) art. 64 pkt 2 u.p.s. w związku z art.. 32 Konstytucji RP i brak zważenia, że występują uzasadnione okoliczności, które zwalniają skarżącą z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS;
2. 2) art. 64 pkt 7 u.p.s. w związku z art.. 32 Konstytucji RP, poprzez brak zważenia, że mieszkaniec DPS rażąco naruszał obowiązek alimentacyjny oraz obowiązki rodzinne względem skarżącej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) decyzją z dnia 21 grudnia 2022 r., nr SKO.PS/41.5/1318/2022/18951, działając na podstawie m. in. art. 138 §1 pkt 2 k.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło:

1. 1) w okresie od 1 października 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. oraz od 1 lutego 2022 r. zwolniło z mocy ustawy stronę z opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w B.;
2. 2) w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 stycznia 2022 r. ustaliło stronie opłatę za pobyt ojca w DPS w wysokości 78,77 zł, płatnej w terminie 14 dni od dnia, gdy decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał m.in., że małoletniego I., jako wspólnie zamieszkującego i gospodarującego przez połowę miesiąca ze stroną, należy traktować jako członka rodziny. Prowadzenie przez rodzinę pięcioosobowego gospodarstwa domowego zostało również potwierdzone w decyzji przyznającej dodatek mieszkaniowy, gdzie skład rodziny jest pięcioosobowy. Mając na względzie powyższe, a w szczególności fakt, że strona prowadzi pięcioosobowe gospodarstwo domowe, konieczne stało się ponowne przeliczenie dochodów w rodzinie. W związku z powyższym Kolegium postanowiło uchylić zaskarżoną decyzję i orzec jak w sentencji. Postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości.

Skargę na ww. decyzję złożyła strona, zaskarżając ją w całości. Powtórzono argumentację z odwołania. Skarżąca wskazała m. in., że ojciec opuścił rodzinę, a rodzice się rozwiedli. Ojciec nie utrzymywał jej, nie opłacał żadnych rachunków i nie wywiązywał się z zapłaty zasądzonych alimentów. Nadużywał alkoholu, stosował przemoc psychiczną wobec strony, brata i mamy. Kilkukrotnie stosował przemoc fizyczną wobec jej brata.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 – dalej p.u.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego.

Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 roku, poz. 259 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.

Ustawa o pomocy społecznej w art. 60 ust. 1 wprowadza generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Osoby zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w domu społecznej określone zostały w art. 61 ust. 1 tej ustawy. Są to w kolejności:

1. 1) mieszkaniec domu,
2. 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3. 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej,
4. - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Innymi słowy, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale I OPS 7/17 z dnia 11 czerwca 2018 r., wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga swego skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i osoby nim obciążonej. Formą, oprócz umowy, może tu być decyzja, o której mowa w art. 59 ust. 1 ww. ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 czerwca 2010 r., wydanego w sprawie o sygn. akt I OSK 204/10, stwierdził, że stosunek prawny polegający na udzieleniu świadczenia z pomocy społecznej, w tym również świadczenia w formie usług opiekuńczych w domu pomocy społecznej, ma charakter publicznoprawny (administracyjny).

Jak wynika z akt administracyjnych w przedmiotowej sprawie istniały podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Skarżąca odmówiła zawarcia umowy. Początkowo nie wyraziła także zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W tej sytuacji organ miał możliwość prowadzenia w dalszym ciągu procedury zgodnie z art. 61 ust. 2e u.p.s., w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Uwzględniono tu wszystkie osoby zobowiązane, a nie tylko skarżącą.

Organ II instancji wskazał także m. in., że małoletniego I., jako wspólnie zamieszkującego przez połowę miesiąca ze stroną, należy traktować jako członka rodziny. Zatem prowadzi ona pięcioosobowe gospodarstwa domowe, co uwzględniono przy wyliczeniach. W większej części skarżąca została zwolniona z odpłatności za pobyt ojca w DPS, obciążono ją jedynie bardzo niewielką kwotą.

SKO w wystarczającym stopniu odniosło się do kwestii sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącej oraz dokonało szczegółowych wyliczeń. Na tej podstawie została wyliczona opłata, która jest konsekwencją pobytu w DPS.

Skarżąca kwestionuje naliczoną opłatę głównie z powodu zaszłości związanych z nagannym zachowaniem jej ojca. Nie chodzi tu o kwestię niemożności zapłaty ww. kwoty (co byłoby istotne ewentualnie w kontekście treści art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. i przesłanki "wysokości dochodów i możliwości"), a o brak uzasadnienia moralnego do jej pobierania, z uwagi na swego rodzaju "zasady współżycia społecznego". Stąd skarżąca może ewentualnie wnosić o zwolnienie jej ze stosownych kosztów. Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, nagannego zachowania ojca wobec strony, mogą stanowić podstawę do zwolnienia z ponoszenia opłaty na podstawie art. 64 u.p.s. Strona ma zatem prawo, by wystąpić o tego rodzaju ulgę. Najpierw należy ustalić wysokość opłaty, by dopiero wtedy można było decydować o ewentualnym zwolnieniu z obowiązku jej ponoszenia.

Odnosząc się z kolei do wniosku ze skargi o dopuszczenie dodatkowych dowodów należy wskazać, że Sąd nie może dokonywać ustaleń za organy, a jedynie ocenia prawidłowość przeprowadzonego dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego. "Sprawowanie kontroli" w rozumieniu art. 1 p.u.s.a. oznacza bowiem pewnego rodzaju wtórność działań sądu wobec działań organów administracji. Rola sądu administracyjnego sprowadza się do badania (korygowania) działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie.

Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, a nie zastępuje go w czynnościach (por. R. Hauser, Założenia reformy sądownictwa administracyjnego, Państwo i Prawo 1999, z. 12, s. 23). Sąd bierze przy tym pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydawania decyzji, a jego możliwości dowodowe są bardzo ograniczone (art. 106 §3 p.p.s.a.).

Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 §1, 80, 107 §1 i 3, 138 §1 pkt 2, art. 59, 61 i art. 64 u.p.s., art. 2, 7 Konstytucji RP, ani też innych przepisów, w tym wyżej powołanych, uzasadniających uwzględnienie skargi.

Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.