Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z dnia 26 października 2021r. Prezydent Miasta K. (dalej: organ pierwszej instancji), działając na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (t.jedn. Dz.U. z 2020r., poz. 111 ze zm.) oraz art. 1054, art. 108 i art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego postanowił uchylić z dniem 1 września 2021 r. decyzję nr [...] wraz z decyzjami ją zmieniającymi, przyznającymi B.O. (dalej: strona, skarżąca) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad synem- F.O.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzję uchylono na podstawie art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do tych świadczeń, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.
Zgodnie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że w dniu [...] r. Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wydał orzeczenie zaliczające stronę do znacznego stopnia niepełnosprawności. Na podstawie wymienionego orzeczenia małżonek strony zawnioskował o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad żoną. Świadczenie to zostało przyznane decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: Kolegium, organ drugiej instancji) z dnia 10 września 2021 r. W zaistniałych okolicznościach, zważając na stan zdrowia, który spowodował uznanie strony za osobę niezdolną do podjęcia zatrudnienia ustał związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością opieki na niepełnosprawnym synem.
Mając na uwadze powyższe organ orzekł jak na wstępie/
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca. Zarzucając decyzji organu pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych wniosła o uchylenie tej decyzji w całości i orzeczenie w tym zakresie co do istoty względnie uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Wniosła o przywrócenie świadczenia z tytułu opieki nad synem, który ma orzeczoną całkowitą niezdolność do samodzielnej egzystencji i nadal pozostaje pod jej całkowitą opieką pomimo orzeczonej jej niepełnosprawności..
W wyniku rozpoznania tego odwołania, Kolegium decyzją z dnia 23 grudnia 2021 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3736/2021/2021/7111/PM uchyliło w całości zaskarżoną doń decyzję i orzekło o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji z dnia 25 kwietnia 2013 r. wraz z decyzjami ją zmieniającymi, przyznającymi stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki na synem.
W motywach Kolegium wskazało że po uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji z dnia 26 lipca 2021 r. przyznano M.O. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną –tj. skarżącą na okres od 1 czerwca 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. w ustawowej wysokości.
Skarżąca na mocy orzeczenia o stopniu niepełnosprawnością wydanego przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. dnia [...] r. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności do 30 czerwca 2022 r. i jest niezdolna do pracy.
Skoro skarżąca jest niezdolna do pracy i jej mąż jest uprawniony na nią do świadczenia pielęgnacyjnego - to jej stan zdrowia uniemożliwia rezygnację z zatrudnienia lub niepodejmowanie zatrudnienia w związku z opieką nad synem, a tym samym nie jest ona uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na syna, które było przyznane bezterminowo.
Instytucja uchylenia i zmiany decyzji administracyjnej unormowana została w art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego, przy czym art. 163 Kodeksu przewiduje możliwość stosowania innych zasad wzruszenia decyzji administracyjnych. Jedną z takich regulacji stanowi art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawa do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodzinny nabył do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na praw do świadczeń.
Uchylenie lub zmiana decyzji w trybie wymienionego powyżej art. 32 ustawy następuje w celu zmiany ukształtowanego decyzją przyznającą świadczenie, stanu prawnego, prowadzi bowiem do pozbawienia strony nabytego prawa do świadczenia. Celem takiego postępowania jest wyeliminowanie decyzji lub jej części, wywołującej określone skutki prawne.
Przedmiotowe postępowanie w sprawie uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenie rodzinne dotyczy odebrania stronie przyznanego prawa i dotyczy aktu administracyjnego, który reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia, a decyzja organu pierwszej instancji wskazuje datę 1 września 2021 r. W tym zakresie należało orzec o uchylenie decyzji od dnia kiedy stanie się ona ostateczna.
Za okres pobierania świadczenia kiedy strona była niezdolna do pracy organ jest uprawniony do dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych. Stąd w ocenie organu odwoławczego należało orzec na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Skargę na powyższą decyzję złożyła skarżąca wnosząc o ponowne przeanalizowanie sprawy, uwzględnienie szczególnej sytuacji rodzinnej i utrzymanie decyzji z 2013 r. przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Nabycie prawa do świadczenia jest uzależnione od wielu warunków, które w całości spełniła. Ustawodawca w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wyszczególnił, tego, iż matka ze znacznym stopniem niepełnosprawności nie spełnia przesłanek do jego uzyskania. Dodatkowo odwołując się art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych dodała, że osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności może podjąć zatrudnianie w szczególnych sytuacjach.
Nie bez znaczenia dla ogólnego społecznego rozrachunku kosztów i zysków jest fakt, iż pozbawienie środków do życia czyli świadczenia pielęgnacyjnego zmusi rodzica do oddania dziecka do publicznego zakładu opiekuńczego, gdzie koszt opieki nad nim jest nieporównywalnie wyższy od kosztu świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego matce, a opieka w zakładzie nie będzie taka dobra jak w rodzinie.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i przywołał analogiczną argumentację do tej, którą zamieścił w uzasadnieniu swojej decyzji.
Obecna na rozprawie w dniu 20 września 2022 r. skarżąca podniosła, iż została wprowadzona w błąd przez pracownika socjalnego, który poinformował ją, iż matka ze znacznym stopniem niepełnosprawności może opiekować się synem i nie wpływa to na pobierane z tego tytułu świadczenia pielęgnacyjne. Wyjaśniła, że nadal dysponuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które zostało przedłużone z uwagi na trwanie pandemii. Dodała, że obecnie mąż pobiera świadczenie pielęgnacyjne, a ona nie posiada żadnych dochodów. Podniosła, że z orzeczenia lekarskiego wynika, że może opiekować się synem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -t.jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329)
Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, doprowadziła do uznania, że akty te nie w pełni odpowiadają prawu.
Podstawę materialnoprawną decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615), gdzie zgodnie z art. 17 ust. 1 świadczenie to przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Skarżąca spełniając wskazane w tym przepisie wymagania decyzją z dnia 25 kwietnia 2013 r. nr [...] uzyskała bezterminowo prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad synem- F.O. Następnie kolejnymi decyzjami zmieniana była wysokość tego świadczenia.
Jednakże wobec ujawnienia w toku innego postępowania, że skarżąca mocą orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] r. także legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniem niepełnosprawności do dnia 30 czerwca 2022 r., zasadnie organ pierwszej instancji wszczął postępowanie w sprawie zmiany czy uchylenia przedmiotowej decyzji przyznającej skarżącej świadczenie. Podkreślenia bowiem wymaga, że świadczenie to przysługuje osobie rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wobec konieczności sprawowania opieki nad chorym i niepełnosprawnym dzieckiem, w tym przypadku synem- F. Orzekające w sprawie organy uznały, że skarżąca legitymując się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i pozostając niezdolną do pracy nie spełnia przesłanek do dalszego pobierania przedmiotowego świadczenia. Jednak uwzględniając stanowisko skarżącej oraz przekazane przez nią w toku rozprawy stanowisko, iż został wprowadzona w błąd przez pracownika socjalnego, który poinformował ją, iż matka ze znacznym stopniem niepełnosprawności może opiekować się niepełnosprawnym synem i nie wpływa to na pobierane z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne, sprawa w tym zakresie wymaga co najmniej wszechstronnego wyjaśnienia.
Dodatkowo należy podnieść, że zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, która określa rodzaje stopni niepełnosprawności do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej. Wprawdzie organu obu instancji stwierdziły, że według orzeczenia z dnia 24 czerwca 2021 r. skarżąca pozostaje niezdolna do pracy, ale w aktach sprawy brak jest przedmiotowego orzeczenia, a stąd sprawa wymyka się spod kontroli sądu.
Nadto z oświadczenia skarżącej, pomimo, iż nadal legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a to z powodu przedłużenia ważności posiadanego orzeczenia wobec trwającej pandemii, to jednak według posiadanego zaświadczenia lekarskiego jest w stanie opiekować się synem. Wobec braku ponownych badań lekarskich trudno natomiast stwierdzić, czy jest nadal pozostaje niepełnosprawna w stopniu znacznym.
W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji wyjaśni zatem sytuację faktyczną dotyczącą skarżącej. Ustali, czy faktycznie została ona poinformowana przez pracownika socjalnego o braku wpływu na fakt pobierania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem posiadanego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ustali, czy w przedłożonym orzeczeniu była czy te nie była zdolna do podjęcia pracy w warunkach pracy chronionej na podstawie powyższych ustaleń podejmie stosowne działania. Po wyjaśnieniu powyższych okoliczności organ pierwszej instancji zobligowany będzie do przeprowadzenia postępowania w kontekście możliwości sprawowania tej opieki przez skarżącą, a następnie podejmie stosowne rozstrzygnięcie.
Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.