Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Prezydent Miasta K. odmówił A. S.(dalej: "skarżąca") przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko S. J. H. (dalej: "syn"), w okresie świadczeniowym 2019/2021.
Od powyższej decyzji odwołała się skarżąca wyrażając niezadowolenie z treści otrzymanego rozstrzygnięcia. Podkreśliła, że od 2007 r., zgodnie z wyrokiem rozwodowym Sądu Okręgowego w G. Ośrodek Zamiejscowy w R., sygn. akt [...], powierzono jej wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem. Ponadto, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego G. w G. z dnia [...] r. sygn. akt [...], otrzymała zgodę Sądu na wyjazd syna na pobyt stały do [...] i obecnie od miesiąca sierpnia 2018 r. wraz z nim mieszka w [...], natomiast biologiczny ojciec dziecka przebywa i pracuje w Polsce. Oświadczyła, iż od początku pobytu w [...] nigdy nie była i do chwili obecnej nie jest zatrudniona oraz nie pobiera żadnego wynagrodzenia, ani też nie posiada prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Ostatnim miejscem jej zatrudnienia była firma "A" S.A., w której pracowała do miesiąca lipca 2018 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji i uznało, że brak miejsca zamieszkania syna w Polsce uniemożliwia przyznanie skarżącej świadczenia wychowawczego.
W skardze z dnia 30 stycznia 2020 r. skarżąca powtórzyła zarzuty zawarte w odwołaniu, zwłaszcza naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 1 ust. 3 i art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (obecnie tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407, dalej w skrócie: "ustawa") oraz art. 67 i art. 68 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE.L.04.166.1). Domagała się zmiany zaskarżonej decyzji i przyznania jej prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od dnia 01.07.2019 r. do dnia 31.05.2021 r. oraz zasądzenia jego wypłaty na konto bankowe, a także wypłaty ustawowych odsetek od zaległości oraz zwrotu kosztów postępowania, ewentualnie uchylenie obu decyzji organów administracji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Wyjaśniła, że ojciec syna (J. H.) mieszka w Polsce, prowadzi działalność gospodarczą, odprowadza składki społeczne i podatki na terytorium Polski. Sama skarżąca w roku 2018 wyszła za mąż i zarobki jej obecnego męża przekraczają kryterium dochodowe. Z tego powodu nie ma prawa do świadczeń wychowawczych na syna z pierwszego małżeństwa w [...] (kopia decyzji [...] z dnia [...] 2019 r. i z dnia [...] 2020 r.). Podniosła jeszcze raz, że wraz z synem mieszka w [...], a polski sąd wyraził zgodę na jego wyjazd, dlatego w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego, bowiem od samego początku pobytu w [...] nie pracowała ani też nie posiadała prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Jej zdaniem rozwiedziony rodzic również może ubiegać się o świadczenie rodzinne z państwa zatrudnienia, a jego dziecko powinno nadal być traktowane jak członek jego rodziny. W zaistniałej sytuacji organy obu instancji nie podjęły kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie wystąpiły o dostarczenie dodatkowych wyjaśnień, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością, czym naruszyły art. 77 § 1 k.p.a. oraz postąpiły wbrew orzecznictwu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE).
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie i przytoczyło argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a.") wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Należy również zaznaczyć, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd dokonał kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r., utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego na małoletniego syna świadczenia wychowawczego i uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną wymienionych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (zwanej dalej, jak dotychczas: "ustawa"), która wprowadziła świadczenie wychowawcze, jako świadczenie mające na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opiekę nad nim i zaspokojenie jego potrzeb życiowych. Omawiana forma wsparcia ze środków publicznych, w wysokości 500,00 zł. miesięcznie na dziecko w rodzinie przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. (art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 1 i 3 ustawy), przy czym pierwszym dzieckiem jest dziecko jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia (art. 2 pkt 14).
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.
Przepis art. 18 ust. 2 ustawy stanowi, że prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1 (...). Prawo to ustalane jest na okres określony w art. 18 ust. 1 ustawy, czyli od dnia 1 października do 30 września roku następnego.
Stosownie zaś do treści art. 1 ust. 2 pkt 1 w związku z ust. 3 ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 2 pkt 15 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - oznacza to - Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72, z późn. zm., dalej w skrócie: "rozporządzenie koordynacyjne") oraz Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1, z późn. zm.). W orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie podnosi się, że celem stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń.
Wskazane akty normatywne prawa unijnego, stanowiąc element porządku prawnego obowiązującego w Polsce, wprowadzają regulacje przeciwdziałające kumulacji świadczeń, tj. pobierania świadczeń rodzinnych na tego samego członka rodziny w tym samym czasie w różnych krajach, poprzez ustalenie zasad pierwszeństwa ustawodawstwa właściwego przy ich przyznawaniu i zasad zawieszania już ustalonych świadczeń. Umożliwiają one jednocześnie ustalenie ustawodawstwa państwa, któremu podlega osoba pracująca lub prowadząca działalność za granicą (por. wyroki NSA z dnia: 18 października 2018 r. sygn. akt I OSK 1696/18 i z dnia 2 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 390/18, dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA).
Bezspornie skarżąca wraz z synem nie zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zatem co do zasady nie ma prawa do świadczenia wychowawczego. Takie prawo mogłaby uzyskać jedynie w sytuacji, gdyby przewidywały to przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym.
Świadczenie wychowawcze w ramach przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego należy traktować jako świadczenie rodzinne. Zgodnie z art. 1 lit. z) rozporządzenia koordynacyjnego określenie "świadczenie rodzinne" oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, które mają odpowiadać wydatkom rodziny, z wyłączeniem zaliczek z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz specjalnych świadczeń porodowych i świadczeń adopcyjnych wspomnianych w załączniku I. Definicja ta jest bardzo szeroka i swoim zakresem obejmuje nie tylko świadczenia, które zostały umiejscowione w polskim prawie w ustawie o świadczeniach rodzinnych, ale również inne świadczenia, które mają odpowiadać wydatkom rodziny. Niewątpliwie takim świadczeniem jest również świadczenie wychowawcze, które ma wspomóc rodzinę w wychowywaniu dzieci i którego celem jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.
Świadczenie wychowawcze podlega koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tak jak świadczenia rodzinne wymienione w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 11 ust. 1 rozporządzenia koordynacyjnego osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie, podlegają ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego. Ustawodawstwo takie określane jest zgodnie z przepisami niniejszego tytułu. Stosownie do treści art. 11 ust. 3 lit. a) osoba wykonująca w państwie członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlega ustawodawstwu tego państwa członkowskiego. W przypadku skarżącej nie ma ten przepis zastosowania.
Prawa skarżącej do ubiegania się o świadczenie wychowawcze nie można również wywieść z art. 60 ust. 1 zd. 2 rozporządzenia koordynacyjnego. Zgodnie z tym przepisem w przypadku gdy osoba uprawniona do ubiegania się o świadczenia nie wykonuje swego prawa, instytucja właściwa państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie, uwzględnia wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych złożony przez drugiego rodzica, osobę traktowaną jak rodzic lub przez osobę lub instytucję występującą jako opiekun dziecka lub dzieci. Jednakże w przedmiotowej sprawie ojciec syna skarżącej nie jest uprawniony do ubiegania się świadczenie wychowawcze, albowiem - jak wynika z treści art. 5 ust. 1 ustawy - przysługuje ono jedynie na dziecko w rodzinie. Natomiast w sytuacji, gdy syn zamieszkuje wspólnie ze skarżącą, to stanowi z nią rodzinę, w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy, a nie z ojcem.
Należy podkreślić, że ustawa nie przewiduje możliwości zaliczania dziecka do członków rodzin obu rozwiedzionych rodziców, z wyjątkiem opieki naprzemiennej (ostatnie zdanie art. 2 pkt 16 ustawy). Również z treści przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. wskazanych wyżej rozporządzeń, nie można wywieść prawa skarżącej do ubiegania się o świadczenia wychowawcze określone w ustawie w sytuacji, gdy zamieszkuje wraz z synem nie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazane przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wśród zdarzeń, które kształtują prawo do ubiegania się o świadczenia rodzinne w innym państwie niż państwo zamieszkania rodziny, nie wymieniają faktu posiadania obywatelstwa państwa innego niż państwo miejsca zamieszkania. W uzasadnieniu wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. (C-378/14) podkreślono, że osoby uprawnione do świadczeń rodzinnych, jak wynika jasno z art. 67 rozporządzenia koordynacyjnego, są określone zgodnie z prawem krajowym.
Wprawdzie w odwołaniu i skardze skarżąca wyjaśniła, że nie jest uprawniona do pobierania świadczeń w [...], ale skoro biologiczny ojciec syna pracuje i prowadzi działalność gospodarczą w Polsce, to świadczenie wychowawcze winno jej przysługiwać z tego właśnie tytułu.
Po myśli art. 68 ust. 2 zd. pierwsze rozporządzenia koordynacyjnego w przypadku zbiegu uprawnień, świadczenia rodzinne ustalane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym, jako mającym pierwszeństwo na podstawie przepisów ust. 1, a ustęp ten przewiduje pierwszeństwo prawa udzielonego z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielone z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawa uzyskiwane na podstawie miejsca zamieszkania.
W świetle powyższego, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane w oparciu o prawidłowe ustalenia stanu faktycznego. Wzięto bowiem pod uwagę, że skarżąca nie spełnia podstawowego warunku wynikającego z treści przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy. Nie stanowi to o naruszeniu przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.