Uzasadnienie
Decyzją z dnia 28 października 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącą G.R., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta T. z dnia 5 września 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Organ dodał, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do sprawowania której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia.
W ocenie organu odwoławczego zakres opieki, jakiej wymaga mąż skarżącej nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podzielił pogląd zawarty w wyroku WSA w Krakowie z dnia 13 grudnia 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 1064/21, zgodnie z którym - pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej.
Następnie organ odwoławczy stwierdził, że zakres opieki sprawowanej przez stronę oraz poszczególne czynności wykonywane przez nią, nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia, w dogodnej dobowo porze. Podniósł, że w oświadczeniu z dnia 28.07.2022 r. skarżąca wskazała, iż sprawuje opiekę całodobowo, pomaga mężowi we wszystkich czynnościach, myciu, pielęgnacji, zakładaniu opatrunków, gotowaniu, rehabilitacji, kontakcie z lekarzem, praniu, sprzątaniu, zmianie pościeli, zakupach, dowożeniu do lekarza. Ponadto wskazał, że z ustaleń pracownika socjalnego wynika, iż mąż skarżącej po mieszkaniu porusza się przy pomocy balkonika, korzysta również z wózka inwalidzkiego. Organ stwierdził, że z okoliczności sprawy wynika, iż strona nie musi całodobowo wykonywać względem męża takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania.
Mogą być one realizowane także w warunkach zatrudnienia i nie wymagają rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej, choćby na część etatu. Organ wskazał, że zgodnie z wyrokiem WSA w Gdańsku z dnia 22 grudnia 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 841/21 – przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w ww. przepisie osobom. Zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym różnić się bowiem może w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. W podsumowaniu organ wskazał, że zakres i sposób opieki sprawowanej przez stronę nad mężem nie wykluczają możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia choćby w częściowym wymiarze czasu pracy oraz, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez stronę w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca – reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem - podniosła zarzut naruszenia przez organ prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.
Wskazując na powyższy zarzut wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego.
W uzasadnieniu wskazała, że organ, formułując wskazane w decyzji tezy, nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samą skarżącą w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał ponadto pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawczyni odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem skarżącej wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że jej mąż potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie, codziennej, stałej opieki.
Ponadto okoliczność, że mąż skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Jednocześnie skarżąca wskazała, że świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu. Wobec tego, osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolna do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Skarżąca dodała, że niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.) - na wniosek skarżącej i organu odwoławczego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wymienione w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Powodem wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia było stwierdzenie przez organ odwoławczy, że zakres opieki, jakiej wymaga małżonek skarżącej nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez stronę zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
W konsekwencji tego organ uznał, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez stronę a sprawowaniem opieki nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Podkreślenia natomiast wymagało, że według oświadczenia z dnia 28 lipca 2022 r. złożonego przez skarżącą po pouczeniu o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania oraz zgodnie z ustaleniami wywiadu środowiskowego, do czerwca 2022 r. skarżąca była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia w wymiarze 4 godzin dziennie, jednak – jak wskazano w wymienionych dokumentach - nie była w stanie pogodzić pracy z opieką nad mężem.
Z uwagi na treść powyższego oświadczenia strony i wskazaną w nim okoliczność, że była zatrudniona do czerwca 2022 r., organ był zobowiązany do ustalenia, czy i w jakim stopniu zmienił się zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem od lipca 2022 r., skoro – jak wynika z twierdzeń strony - wcześniej pracowała, sprawując opiekę nad wyżej wymienionym. Szczegółowe ustalenia w powyższym zakresie były tym bardziej konieczne, że przecież organ w zaskarżonej decyzji kilkakrotnie stwierdził, iż zakres opieki sprawowanej przez stronę nad mężem, nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Powyższy wniosek organu nie został jednak poparty ustaleniami co do wymienionej kwestii, pomimo, że do czerwca 2022 r. skarżąca pracowała właśnie w takim niepełnym wymiarze czasu pracy, tj. cztery godziny dziennie.
W podsumowaniu wskazać zatem należało, że przedwczesne było stwierdzenie organu, według którego – z uwagi na zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem - nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez stronę a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W konsekwencji stwierdzić należało, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji doszło do naruszenia art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. i wymienione naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem dotyczyło ustaleń będących podstawą rozstrzygnięcia wniosku skarżącej inicjującego postępowanie administracyjne.
Wobec tego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wskazania dotyczące konieczności uzupełnienia ustaleń i przeprowadzenia analizy okoliczności faktycznych we wskazanym wyżej zakresie i na tej podstawie wyda rozstrzygnięcie.
Przepis art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. stanowił podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu stronie skarżącej kosztów postępowania, tj. wynagrodzenia pełnomocnika.