Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia 27 grudnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3500/2022/20004, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000) – dalej: "k.p.a.", po rozpoznaniu odwołania M. S. (dalej: "strona" lub "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji") z dnia 28.10.2022 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku z opieką nad T. K. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Prezydent decyzją z dnia 28.10.2022 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku strony z dnia 25.08.2022 r. odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką T. K. W ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego organ I instancji ustalił, po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, że matka strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] r., znak: [...] na stałe. Matka strony jest osobą w wieku [...] lat i jest chora na chorobę zwyrodnieniową stawów, serca (po zawale serca, choroba niedokrwienna) z zaburzeniami rytmu, po operacji zaćmy z rozpoznaną jaskrą obuoczną. Porusza się za pomocą lasek lub wózka inwalidzkiego. Strona oświadczyła, że od dwóch lat mieszka z matką i zrezygnowała z zatrudnienia w 2022 r. z uwagi na konieczność opiekowania się nią.
Strona wskazała, że nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty rodzinnej, renty, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Strona opisała zakres codziennych czynności wykonywanych w ramach opieki nad matką co znalazło potwierdzenie w treści wywiadu środowiskowego.
W ocenie organu I instancji świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje stronie ponieważ nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności matki strony, natomiast jak stanowi art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U z 2022, poz. 615 ze zm.) – dalej: "u.ś.r.", świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25, roku życia.
W odwołaniu z dnia 21 września 2022 r. strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zakwestionowała otrzymane rozstrzygniecie w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.
Kolegium decyzją z dnia 27 grudnia 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy, przebieg postępowania przed organem I instancji oraz obowiązujący stan prawny w zakresie regulacji dotyczących prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie organ odwoławczy zanegował stanowisko organu I instancji o wystąpieniu przeszkody opisanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przyjął bowiem – opierając się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż w okresie określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r., kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności.
Kolegium uznało natomiast, że zakres opieki jakiej wymaga matka strony nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Kolegium zakres opieki sprawowanej przez stronę oraz poszczególne czynności wykonywane przez nią nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Ograniczają się one bowiem jedynie do wspomagania matki w czynnościach życia codziennego: gotowanie, przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątanie, załatwianie spraw urzędowych, robienie zakupów, pomoc w myciu, kąpaniu, podawania leków. Kolegium podkreśliło, że matka skarżącej potrafi pewne czynności wykonywać samodzielnie np. jeść czy wykonywać część czynności higienicznych. Kolegium zwróciło także uwagę, że strona jest mężatką i mieszka pod innym adresem razem z mężem. Zdaniem Kolegium zakres sprawowanej opieki nie wymaga od strony rezygnacji z zatrudnienia.
Z okoliczności sprawy wynika, że strona nie musi codziennie czy całodobowo wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. W ocenie Kolegium dokonanej w oparciu o zgromadzoną dokumentację medyczną, od momentu rezygnacji strony z zatrudnienia w 2022 r. stan zdrowia jej matki nie uległ pogorszeniu.
Odnosząc się do odwołania strony Kolegium zauważyło, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby w dalszym ciągu opiekowała się swoją matką, jednak nie oznacza to, iż powinna za tę opiekę otrzymać świadczenie pielęgnacyjne.
W skardze z dnia 31 stycznia 2023 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia łub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W związku z podniesionym zarzutem wniosła o:
- - uchylenie decyzji Kolegium z dnia 27 grudnia 2022 r., nr SKO.PSŚ/41.5/3500/2022/20004 oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia 28 października 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie M. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania,
- - zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych
Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259) - dalej "p.p.s.a.", wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W motywach skargi skarżąca wskazała, przywołując treść art. 17 ust.1 u.ś.r., że z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Potwierdza to wskazane przez skarżącą orzecznictwo sądów administracyjnych.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 "p.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
Wskazać też trzeba na art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Na tej podstawie sąd rozpoznał niniejszą sprawę w ww. trybie.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 u.ś.r. Zgodnie z jego ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów (zob. B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021).
W pierwszej kolejności wskazać należy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18 roku życia, względnie 25 roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku, gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że przepis powyższy nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania przez organ I instancji wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie, na co słusznie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż nie została spełniona podstawowa przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ opieka skarżącej nad matką nie przemawia za koniecznością rezygnacji z zatrudnienia.
Niewątpliwie w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. podstawowym warunkiem jaki musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub traktowane równorzędnie niepodejmowanie jej) wynikająca z konieczności sprawowania opieki nad wymagającą jej bliską osobą niepełnosprawną.
Odnosząc się natomiast do kwestii, iż zakres opieki jakiej wymaga osoba wymagająca opieki nie jest tego rodzaju, że uniemożliwia podjęcie przez skarżącą jakiejkolwiek aktywności zawodowej wskazać należy, iż dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. stanowisko wyrażone w wyrokach NSA dnia 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18 i 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19 – orzeczenia dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sprawowanie opieki w odpowiednim zakresie może być okolicznością badaną przy ocenie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże owa "odpowiedniość" ("adekwatność") do potrzeb osoby niepełnosprawnej powinna być zasadniczo odnoszona do wskazań wynikających z orzeczenia o niepełnosprawności.
W kontrolowanej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz z orzeczeniem o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby tego typu rozstrzygnięciem oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu wsparcia ze strony innej osoby.
Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stawić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że matka skarżącej jest osobą starsza i schorowaną ale nie leżącą. Opiekę nad niepełnosprawną matką potwierdza treść wywiadu środowiskowego.
Sąd wyjaśnia, że z lektury przepisów art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 u.ś.r. wynikają dwa zasadnicze wnioski. Pierwszą podstawową przesłanką uprawniającą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Drugą zaś przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja (lub powstrzymanie się) od zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej (permanentnej) opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności.
W ocenie Sądu zakres czynności wykonywanych przez stronę w związku z opieką nad matką (wynikający z wywiadu środowiskowego) i z oświadczenia skarżącej wskazuje na możliwość podjęcia zatrudnienia skarżącą. Słusznie organ odwoławczy wskazał, że dokonał analizy wykonywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych i ustalił, że zakres opieki, fakt zamieszkiwania skarżącej poza miejscem pobytu matki nie powoduje, że skarżąca nie możliwości zarobkowania. W ocenie Sądu oznacza to, że w sprawie nie została spełniona przesłanka dotycząca rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a także nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Z tych też względów Sąd uznał, ze skarga jest nieuzasadniona i na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.