Uzasadnienie
Działając z upoważnienia Wójta Gminy B., decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm. – dalej k.p.a.), art. 4, 5, 10, 15, 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm. – dalej u.p.p.), po rozpatrzeniu wniosku P. S. odmówiono mu przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2019/2021 na dzieci: M. S. i D. S. W uzasadnieniu podano m. in., że świadczenie wychowawcze przysługuje, gdy opieka naprzemienna została ustalona w orzeczeniu sądowym. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r. wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi zostało powierzone ich matce, zaś władza rodzicielska ich ojca – P. S., została ograniczona do prawa współdecydowania w istotnych sprawach dzieci.
Ponadto, zgodnie z protokołem ugody Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r., P. S. został zobowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania ww. dzieci poprzez łożenie alimentów w kwotach po 300 zł miesięcznie. Nie została ustalona opieka naprzemienna w stosunku do dzieci. Zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (j.t. U. z 2019 r., poz. 1145 ze zm. – dalej k.c.), miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Faktyczną opiekę nad małoletnimi sprawuje ich ojciec P. S., z którym zamieszkują wspólnie. Stan ten jednak pozostaje w sprzeczności z prawomocnym orzeczeniem Sądu i bez zmiany ww. rozstrzygnięcia brak jest podstaw do przyznania wnioskodawcy świadczenia wychowawczego na ww. dzieci.
W odwołaniu od ww. decyzji P. S. wskazał, że organ I instancji nie dopełnił obowiązku wyjaśnienia sytuacji rodzinnej strony, a także nie poczekał na rozstrzygnięcie złożonych do Sądu Rejonowego wniosków o uchylenie alimentów i przywrócenie władzy rodzicielskiej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku - Białej (dalej SKO) decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie m. in. art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu podano m. in., że w przypadku, gdy opieka nad dzieckiem, czy miejsce jego pobytu (zamieszkania), zostały uregulowane na mocy orzeczenia sądu, to jego treść ma znaczenie dla prawa do świadczenia wychowawczego. Rozstrzygnięcie sądu może być i powinno być kwestionowane tylko poprzez działania zgodne z prawem. Nie można tym samym akceptować innych, pozaprawnych działań, zmierzających do unicestwienia skutków prawnych orzeczeń sądowych.
Skargę na powyższą decyzję złożył P. S., zaskarżając ją w całości. W uzasadnieniu podano m. in., że dzieci mieszkają razem z nim. Nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 – dalej p.u.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego.
Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.
Postępowanie w sprawach o świadczenie wychowawcze regulują przepisy Rozdziału 4 u.p.p. (art. 13-28). Ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek uprawnionych (art. 13 ust. 1 ustawy). W art. 15 ust. 1 u.p.p. ustawodawca zezwolił organowi, w przypadku wątpliwości co do tego, czy rodzic występujący o przyznanie świadczenia wychowawczego rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem, na dokonanie weryfikacji tego faktu z wykorzystaniem instytucji wywiadu środowiskowego. Takiej potrzeby nie było, skoro ustalono, iż dzieci przebywają z ojcem. Nie oznacza to jednak, że skarga winna być uwzględniona.
Zgodnie z art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zatem, w przypadku, gdy opieka nad dzieckiem, czy miejsce jego pobytu (zamieszkania) zostały uregulowane na mocy orzeczenia sądu, to jego treść ma znaczenie dla prawa do świadczenia wychowawczego. Nie może też budzić wątpliwości, że rozstrzygnięcie jakiegokolwiek sądu może być i powinno być kwestionowane tylko poprzez działania zgodne z prawem (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 17 października 2018 r., sygn. IV SA/Gl 275/18). Jednocześnie, ani ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, ani art. 26 k.c., nie wyłączają związania organów administracji publicznej prawomocnym orzeczeniem sądu.
Skarżący może dochodzić i dochodzi swoich praw, jako rodzic, przed sądem powszechnym (na rozprawie podał, że postępowania nadal się toczą). W przypadku uzyskania satysfakcjonującego rozstrzygnięcia dotyczącego wykonywania władzy rodzicielskiej będzie miał możliwość przedłożenia takiego orzeczenia przed organami administracyjnymi, celem uzyskania ww. świadczenia.
Nie było jednocześnie podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego w trybie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., celem oczekiwania na prawomocne rozstrzygnięcia toczących się spraw sądowych przed sądem powszechnym. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2013 r., I OSK 348/12, elementem zagadnienia wstępnego jest istnienie zależności (związku przyczynowego) miedzy uprzednim rozstrzygnięciem, a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji. Związek zagadnienia wstępnego z rozpoznaniem sprawy administracyjnej i wydaniem decyzji wyraża się relacją, w której brak rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd jawi się jako bezwzględna przeszkoda do wydania decyzji w prowadzonej przez organ sprawie. W razie, gdy związek ten nie występuje, nie jest dopuszczalne zawieszenie postępowania. Organ administracji jest zobligowany do zawieszenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. tylko wtedy, gdy w sprawie wystąpi zagadnienie, którego brak rozstrzygnięcia wyklucza każde, zarówno pozytywne, jak i negatywne dla strony zakończenie postępowania administracyjnego.
Z kolei w wyroku WSA w Krakowie z 7 marca 2014 r., II SA/Kr 1541/13, stwierdza się, że "warunkiem zawieszenia postępowania administracyjnego, jest pojawienie się w toku rozpoznania sprawy tzw. zagadnienia wstępnego (prejudycjalnego). Ustawodawca nie zdefiniował tego pojęcia. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że zagadnieniem wstępnym jest określona w przepisach prawa materialnego przesłanka wydania decyzji administracyjnej, której rozstrzygnięcie wykracza poza kompetencje organu administracji publicznej. Zagadnienie takie powstaje niezależnie od postępowania, w którym można je rozstrzygnąć. (...) instytucja zawieszenia postępowania z uwagi na przesłankę zagadnienia wstępnego znajduje zastosowanie, o ile pomiędzy rozstrzygnięciem kwestii prejudycjalnej, a rozstrzygnięciem postępowania administracyjnego istnieje zależność, o której mowa w art. 94 § 1 pkt 4 k.p.a. Chodzi tu o istnienie bezpośredniego związku przyczynowego wyrażającego się w tym, że rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej uzależnione jest bezwzględnie od uprzedniego rozstrzygnięcia przez inny organ lub sąd istotnej dla sprawy okoliczności prawnej stanowiącej przesłankę wydania decyzji.
Sformułowanie użyte w analizowanym przepisie >zależy od uprzedniego< wskazuje, że rozstrzygnięcie kwestii prejudycjalnej warunkuje rozpoznanie sprawy administracyjnej. Taka sytuacja ma miejsce, gdy organ nie dysponuje elementem pozwalającym na wydanie w ogóle decyzji. Tak więc (...) zagadnieniem wstępnym jest tylko taka kwestia, która uniemożliwia wydanie rozstrzygnięcia w danej sprawie. Natomiast to, że wynik innego postępowania może mieć wpływ na treść decyzji, nie przesądza o istnieniu zagadnienia wstępnego."
Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 § 1, 80, 97 § 1 pkt 4, 107 §3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., ani też innych przepisów uzasadniających uwzględnienie skargi.
Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.