Uzasadnienie
Decyzją z dnia 5 grudnia 2022 r. nr [...], Burmistrz Miasta R. (organ I instancji), na podstawie art. 2 ust. 1, 3c, 3d, 15b, 15c, 15d, 15g i ust.16 oraz art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. poz. 1692 ze zm.- dalej "ustawa", "u.d.w.") w związku z art. 104 § 1, art. 107 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.- dalej "K.p.a."), odmówił K. M. (skarżący) przyznania prawa do dodatku węglowego.
Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu 7 listopada 2022 r. skarżący złożył wniosek o dodatek węglowy. We wniosku wskazano, że skarżący zamieszkuje w R. przy ul. [...]. Jest to gospodarstwo wieloosobowe. Złożony przez skarżącego wniosek jest kolejnym z tego samego adresu.
Organ I instancji podkreślił, że zgodnie z art. 2 ust. 3c i 3d u.d.w. gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania.
W dniu 23 listopada 2022 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, w wyniku którego ustalono, iż gospodarstwo domowe skarżącego zamieszkuje w odrębnym lokalu, jednakże występuje niezgodność w głównym źródle ogrzewania pomiędzy złożonym przez skarżącego wnioskiem i wskazaniem w nim głównego źródła ogrzewania, a faktycznym stanem w miejscu zamieszkiwania. Organ I instancji stwierdził, że kocioł na paliwo stałe, który skarżący wskazał we wniosku jest nieczynny.
W odwołaniu skarżący nie zgodził się z rozstrzygnięciem. Wniósł o zmianę decyzji i przyznanie mu dodatku węglowego. Wyjaśnił, że złożony przez niego wniosek z dnia 17 listopada 2022 r. był drugim wnioskiem o przyznanie dodatku węglowego z tego samego adresu, gdyż w dniu 22 sierpnia 2022 r. z wnioskiem wystąpiła jego żona (wniosek został "odrzucony"). Stwierdził, że w dniu złożenia przez niego wniosku był on prawidłowy i zgodny ze stanem faktycznym, a także zgodny z pierwotnym brzmieniem u.d.w. Zaakcentował, że przy podejmowaniu decyzji o dodatku węglowym organ I instancji pominął informację, iż dzień przed kontrolą t.j. dnia 22 listopada 2022 r. zgłaszane przez niego źródło ogrzewania uległo awarii, o czym organ I instancji był poinformowany.
Skarżący podkreślił, że kocioł na paliwo stałe był eksploatowany przez niego aż do dnia awarii. Wobec powyższego skarżący musiał zapewnić gospodarstwu paliwo stałe do kotła (węgiel) przez okres wrzesień-październik-listopad. Dodatkowo wyjaśnił, że nawet w dniu wywiadu środowiskowego nie posiadał żadnego innego źródła ogrzewania. W opinii skarżącego decyzja o odmowie przyznania mu dodatku węglowego jest nieprawidłowa skoro od daty pierwszego wniosku minęły 3 miesiące, w których to paliwo było potrzebne. Wniósł o rekompensatę wyrządzonej na jego rzecz szkody przez Skarb Państwa powołując się na art. 417 § 1 K.c.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO) decyzją z dnia 19 stycznia 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/1096/2022/21894, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przedstawił przebieg postępowania według chronologii zdarzeń. Ponadto przywołało przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1692 ze zm.- dalej "ustawa",), a w szczególności art. 2 ust 1 do ust. 6 u.d.w. Jednocześnie stwierdziło, że przepis art. 2 ust. 3c ustawy uzależnia przyznania dodatku węglowego w trybie opisanym w art. 2 ust. 3d ustawy, od podjęcia przez stronę dodatkowych czynności związanych ustaleniem odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach. Brak możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach w terminie do 30 listopada 2022 r. otwiera dopiero stronie drogę do przyznania dodatku węglowego w trybie opisanym w przepisie art. 2 ust. 3d ustawy.
Stwierdziło, że w aktach sprawy znajduje się wywiad środowiskowy (notatka służbowa z dnia 23 listopada 2022 r.), o której mowa w art. 2 ust. 3d u.d.w., która to czynność dowodowa potwierdza ustalenia dokonane przez organ I instancji o zamieszkiwaniu przez stronę pod jednym adresem w odrębnym lokalu. Organ ustalił nadto, że kocioł węglowy jest nieczynny (rozszczelniony), a gazowy jest jeszcze w podłączeniu. Z akt sprawy (wywiad oraz oświadczenie strony z dnia 23 listopada 2022 r.) wynika również, że skarżący nie podjął prawem wymaganych działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach. Tym samym, strona nie spełnia przesłanek ustawowych uprawniających do przyznania dodatku węglowego.
Nawiązując do argumentów odwołania SKO wskazało, że decyzja wydana została w terminie ustawowym. Wyjaśniło, że brak jest podstaw do zastosowania w postępowaniu administracyjnym art. 417 § 1 K. c.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję SKO z dnia 19 stycznia 2023 r. skarżący zaskarżył ją w całości zarzucając naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 2 ust. 3c u.d.w. oraz pominięcie ustaleń organu I instancji odnośnie stanu faktycznego stwierdzonego w notatce służbowej i decyzji odmownej. Organowi I instancji natomiast zarzucił nielogiczny, absurdalny, a przede wszystkim bezpodstawny powód odmowy przyznania skarżącemu prawa do dodatku węglowego. Wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji oraz w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do wnioskowanego dodatku. W uzasadnieniu stwierdził, że organy obu instancji dopuściły się nieprawidłowości, wskazanych w zarzutach niniejszej skargi. Podkreślił, że w dniach składania wniosków, t.j. 22 sierpnia 2022 r. oraz 7 listopada 2022 r. skarżący użytkował kocioł na paliwo stałe, aż do dnia 22 listopada 2022 r., kiedy to nastąpiła awaria kotła.
Było to zdarzenie losowe, na które skarżący nie miał wpływu. Ponadto w dniu wywiadu środowiskowego skarżący nie posiadał innego źródła ogrzewania. W opinii skarżącego awaria kotła na paliwo stałe w przeddzień wywiadu środowiskowego nie jest i nie może być równoznaczna z tym, że kocioł nie był eksploatowany we wcześniejszym okresie. Wyjaśnił, że paliwo było fizycznie w pomieszczeniu. Natomiast koniecznie było zapewnienie w trybie pilnym innego źródła ogrzewania w sezonie grzewczym. Zauważył, że kocioł na paliwo stałe był cały czas w eksploatacji (aż do dnia awarii), a skarżący ponosił koszty zakupu paliwa stałego.
Skarżący nie zgodził się również z twierdzeniami SKO, iż obowiązkiem strony było podjęcie prawem wymaganych działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach. Stwierdził, nawiązując zatem do art. 2 ust. 3c u.d.w., że jeżeli w terminie do 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe wyodrębnienie adresu, to decyzja o przyznaniu dodatku węglowego wydawana jest na podstawie ustaleń wywiadu środowiskowego (art. 3 ust. 3d).
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentacje prawną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) określonego przejawu działalności administracji publicznej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. - dalej "p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej z przepisami prawa, to jest czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Oceniając wydane w sprawie decyzje w wyżej wskazanym zakresie kognicji Sąd w składzie rozpoznającym sprawę uznał, że wniesiona skarga jest zasadna.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (SKO) z dnia 19 stycznia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą odmówiono skarżącemu przyznania dodatku węglowego.
Materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1692 ze zm. – dalej "u.d.w."), a w szczególności art. 2 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego, jest: kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Poza sporem pozostaje, że dla otrzymania dodatku węglowego koniecznym do spełniania warunkiem jest ogrzewanie gospodarstwa domowego (główne źródło ciepła) przez wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. urządzenie grzewcze to jest: kocioł na paliwo stałe, kominek, kozę, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnię, kuchnię węglową lub piec kaflowy, w których spalane jest paliwo stałe, czyli zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 3 u.d.w. węgiel kamienny, brykiet lub palet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.
Wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w terminie do dnia 30 listopada 2022 r., w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej ten wniosek (art. 2 ust. 9 i 12 ustawy). Wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się na piśmie lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2020 r. poz. 344) - art. 2 ust. 13 ustawy.
Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (art. 2 ust. 15 ustawy).
Jak stanowi art. 2 ust. 15a ustawy (dodany łącznie z ust. 15b-15e do ustawy na mocy art. 50 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw - Dz.U. z 2022 r., poz. 1967), dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności:
- 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519);
- 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie:
- a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140),
- b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 2140),
- c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202, 1692 i 2687),
- d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561 i 2456);
- 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191).
W myśl art. 2 ust. 15b ustawy, jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c ustawy). W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d ustawy).
Stosownie do art. 2 ust. 15f ustawy, w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się.
Z kolei zgodnie z art. 2 ust. 15g ustawy, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust.
1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji.
Jak stanowi art. 2 ust. 16 u.d.w., przyznanie przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta dodatku węglowego nie wymaga wydania decyzji. Odmowa przyznania dodatku węglowego, uchylenie oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego dodatku węglowego wymagają wydania decyzji.
Przywołane przepisy prawa określają szczegółowe zasady prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie dodatku węglowego. Postępowanie to wszczynane jest co do zasady na wniosek strony, ale także w niektórych przypadkach może być wszczęte z urzędu (art. 2 ust. 15f u.d.w.).
Dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, właściwy organ gminy zobowiązany jest uwzględnić informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie określonych ustawą świadczeń (świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, świadczenia wychowawczego, dodatku osłonowego, dodatku mieszkaniowego), a także dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców. Jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, by w toku takiego wywiadu ustalić, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego.
W świetle przywołanych przepisów, nie może budzić wątpliwości, że informacje podane we wniosku o przyznanie dodatku węglowego muszą zostać zweryfikowane przez organ gminy przed wypłatą dodatku węglowego (potwierdzoną informacją o przyznaniu tego dodatku kierowaną do wnioskodawcy), bądź też przed podjęciem decyzji o odmowie przyznania dodatku węglowego.
W realiach rozpoznawanej sprawy do wymaganej prawem weryfikacji przez organy wniosku skarżącego, w ocenie Sądu, nie doszło.
Organ I instancji skupił się jedynie na tej okoliczności, że na dzień przeprowadzenia wywiadu środowiskowego kocioł na paliwo stałe został rozszczelniony i arbitralnie uznał, że stan faktyczny wskazany we wniosku przez skarżącego nie odpowiada stanowi faktycznemu. Skarżący jednoznacznie wskazywał, że kocioł był eksploatowany aż do dnia awarii, co nastąpiło dzień przed przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego. Podkreślał, że organ I instancji został poinformowany o awarii kotła. Skarżący wskazywał dalej, że zakupił paliwo stałe na okres grzewczy, jak również nie dysponował innym źródłem ogrzewania, niż to zgłoszone we wniosku. Okoliczności wskazywane przez skarżącego nie zostały zweryfikowane.
Odnosząc się do twierdzeń SKO, iż skarżący nie podjął prawem wymaganych działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach zauważyć należy, że ustawodawca nie wprowadził wymogu, aby okoliczność "braku możliwości ustalenia odrębnego adresu" mogła być ustalona wyłącznie na skutek podjęcia formalnych kroków prowadzących do wydania zaświadczenia o samodzielności lokalu, złożenia wniosku o nadanie numeru porządkowego bądź też wymagane było potwierdzenia wskazanej okoliczności konkretnym dowodem. Wprowadzona regulacja nie wymaga wszczęcia procedury o wydzielenie odrębnego lokalu. Uwzględniając dokumentację niezbędną dla zainicjowania tego rodzaju postępowania, poważne wątpliwości budziłoby dokonanie powyższego w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. w sytuacji, gdy wspomniana nowelizacja weszła w życie w dniu 3 listopada 2022 r. W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreśla się, iż przepisy ustawy o dodatku węglowym nie wprowadzają "obowiązku podjęcia przez stronę sformalizowanych działań" mających na celu ustalenie odrębnego adresu, a wykazanie, iż przesłanka została spełniona może nastąpić poprzez złożenia oświadczenia, że do 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla lokalu zajmowanego przez gospodarstwo domowe strony.
Tym samym podjęte rozstrzygnięcia zostały wydane przedwcześnie.
Przy czym, organy obu instancji całkowicie pominęły treść art. 79a K.p.a. Dostrzec bowiem należy, że z akt administracyjnych nie wynika, aby organy poinformowały wcześniej skarżącego stosownie do obowiązku wynikającego z art. 79a ustawy K.p.a. o możliwości wydania decyzji niezgodnej z żądaniem strony poprzez wskazanie przesłanek zależnych od strony, które w ocenie organu na dzień wysłania informacji nie zostały spełnione lub wykazane.
Ponadto zdaniem Sądu, całokształt powołanych regulacji pozwala dojść do wniosku, że zmierzają one, przy odformalizowaniu procedury, do objęcia pomocą finansową w postaci dodatku węglowego jak największej liczby gospodarstw domowych, uprawniając, a jednocześnie obligując, organy gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) do wnikliwego, wszechstronnego zbadania sytuacji faktycznej, w tym w zakresie źródeł ciepła rodzaju stosowanych paliw w gospodarstwach domowych i to nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku węglowego, ale także tych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy.
W uzasadnieniu projektu ustawy (druk IX.2471) stwierdzono, że: "Projektowana regulacja ma na celu zapewnienie wsparcia dla dużej grupy gospodarstw domowych w Polsce, w tym również gospodarstw najuboższych energetycznie, w pokryciu części kosztów wynikających ze wzrostu cen na rynku energii, w tym kosztów opału. Proponowane wsparcie finansowe w postaci dodatku węglowego wspomoże budżety domowe oraz zwiększy poczucie bezpieczeństwa energetycznego i socjalnego. Tym samym przyczyni się do ograniczenia negatywnych skutków sytuacji międzynarodowej na te z gospodarstw domowych, dla których główne źródło ciepła zasilane jest paliwami stałymi. Proponowane rozwiązania związane z wypłatą dodatku węglowego uzupełniono o inne regulacje, o tożsamym celu, czyli zwiększeniu bezpieczeństwa energetycznego państwa."
W rezultacie, przepisy ustawy o dodatku węglowym zobowiązują organ do ustalenia, np. w drodze wywiadu środowiskowego rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego w gospodarstwach domowych prowadzonych na terenie gminnym, jak również rodzaju paliwa używanego do ogrzewania budynków w tych gospodarstwach. Wobec braku szczegółowych ustaleń organów w powyższym zakresie, wydane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia należy ocenić, jak już podniesiono, jako wydane przedwcześnie. Przepisy ustawy wyposażają bowiem właściwe organy gminy w bardzo szeroki wachlarz uprawnień procesowych po to, by umożliwić udzielenie pomocy w postaci dodatku węglowego jak największej liczbie gospodarstw domowych, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe.
Co więcej, dodatek węglowy może zostać przyznany nawet osobie, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, a spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, jak i osobie w gospodarstwie domowym, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1 (zob. art. 2 ust. 15 f i ust. 15g u.d.w.).
Ponadto, mając na uwadze, że w złożonym wniosku o przyznanie dodatku węglowego skarżący pod groźbą odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń wskazał, że ogrzewa gospodarstwo domowe kotłem na paliwo stałe w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.d.w., poczynione przez organy ustalenie należało również z tych względów uznać za niewystarczające dla dokonania oceny wniosku skarżącego. Organy nie wyjaśniły w sposób dostateczny niezgodności pomiędzy treścią oświadczenia skarżącego, stanem faktycznym ujawnionym w trakcie wywiadu środowiskowego, a także treścią ujawnioną w centralnej ewidencji emisyjności budynków. W stanie faktycznym sprawy zaistniały bowiem wątpliwości co do faktycznego źródła jakim ogrzewane jest gospodarstwo domowe skarżącego. Wątpliwości te powinny być w sprawie jednoznacznie rozstrzygnięte jako mające charakter istotny w świetle treści art. 2 ust. 1 u.d.w. Szczególnie, że również osoba będąca właścicielem/ współwłaścicielem budynku zgłosiła do w ewidencji emisyjności budynków kocioł na paliwo stałe opalany węglem i paliwami węglopochodnymi.
Podsumowując, z treści przywołanych przepisów wynika więc, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma charakter wszechstronny. Stan faktyczny sprawy ważny z punktu widzenia art. 2 ust. 1 u.d.w. może być zatem ustalony w oparciu o inne dostępne organowi dane, które zostały przykładowo wymienione w art. 15a ustawy. Oznacza to, że katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy ma w tym zakresie charakter otwarty.
Przy czym zachowanie się organów w rozpoznawanej sprawie w ocenie Sądu jest nie do zaakceptowania tak w świetle art. 15a i następnych ustawy, jak i ogólnych zasad postępowania administracyjnego, wynikających z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 775 - dalej "K.p.a."). Zgodnie bowiem z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. organy administracji w toku postępowania tak z urzędu jak i na wniosek podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz mają obowiązek w wyczerpujący sposób zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organy nie sprostały wskazanym w art. 7 oraz 77 § 1 K.p.a. obowiązkom.
Z powyższych względów z uwagi na błędną wykładnią prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. Rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie dodatku węglowego powinno zatem nastąpić z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni art. 2 ust. 1 u.d.w. oraz ogólnych zasad postępowania dowodowego, gdzie zadaniem organów będzie jednoznaczne ustalenie głównego źródła ogrzewania budynku jednorodzinnego zajmowanego przez wnioskodawcę na podstawie już posiadanych informacji oraz rozważenie przeprowadzenia w sprawie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego. Rozpoznając ponownie sprawę organy będą miały zatem na uwadze poczynione uwagi i następnie wydadzą stosowne rozstrzygnięcie należycie je uzasadniając.
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.