Uzasadnienie
Dnia 18 sierpnia 2020 r. L. S. złożyła do Burmistrza Miasta K. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego decyzją z dnia 28 stycznia 2021 r. nr [...] organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.
Na skutek odwołania złożonego przez wnioskodawczynię Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 23 lutego 2021 r. nr SKO.PSŚ/41.5/330/2021/2046/DG utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy.
Na skutek skargi strony sprawę rozpatrywał tutejszy Sąd, który wyrokiem z dnia 13 października 2021 r. sygn. II SA/Gl 493/21 uchylił rozstrzygnięcia organów obu instancji. Przyczyną orzeczenia kasatoryjnego było niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. Otóż organy odmówiły przyznania wnioskowanego świadczenia ze względu na to, że matka strony jest osobą zamężną. Mąż matki strony nie legitymuje się zaś orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skład orzekający Sądu uznał, że ustalony stan faktyczny nie daje możliwości wypowiedzenia się, czy w stosunku do skarżącej będzie miał zastosowanie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych czy też nie. Ojciec skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, natomiast skarżąca w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji wskazała, że jej ojciec ma 78 lat i z uwagi na tryb życia, a w szczególności na [...] nie jest w stanie sprawować osobistej opieki.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz Miasta K. decyzją z dnia 16 czerwca 2022 r. nr [...] ponownie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Na skutek odwołania strony sprawę rozpatrywało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, które decyzją z dnia 5 września 2022 r. uchyliło w części decyzję organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wskazało, że Burmistrz Miasta K. powinien ustalić, czy mąż niepełnosprawnej jest w stanie sprawować nad nią opiekę.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji decyzją z dnia 26 października 2022 r. nr [...] po raz kolejny:
- 1) omówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 sierpnia 2020 r. do 10 grudnia 2021 r. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką,
- 2) umorzył postępowanie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki strony nad matką.
W uzasadnieniu wskazał, że matka strony, która zmarła w tracie postępowania, pozostawała w związku małżeńskim a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz posiada dodatek pielęgnacyjny wypłacany przez ZUS z tytułu wieku a nie z tytułu posiadania niepełnosprawności.
Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Zarzuciła organowi administracji błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem nad nią osobistej opieki.
Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze:
- - utrzymało w mocy pkt 1 zaskarżonej decyzji,
- - uchyliło pkt 2 zaskarżonej decyzji i w tym zakresie umorzyło postępowanie
Wskazało, że dnia 14 listopada 2022 r. została podjęta uchwała składu 7 sędziów NSA o sygnaturze I OPS 2/22 wskazująca wyraźnie, że ".warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. la u.ś.r.). Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)’’.
Mając na względzie powyższy Kolegium stwierdziło, że strona nie spełnia przesłanki ustawowej do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związku z opieką nad osobą niepełnosprawną - matką albowiem zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba wymagająca opieki pozostawała w związku małżeńskim a małżonek nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalną pełnomocnik. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie:
- - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 23 krio oraz art. 27 krio przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że córce na której spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż współmałżonek osoby niepełnosprawnej żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- - art.7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i niezasadne uznanie, naruszające zasadę praworządności, iż skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek do ustalenia na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego.
Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.
Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 – dalej "u.ś.r.") "świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli [...] osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Należy podkreślić, że problem "legitymowania się orzeczeniem..." budził w orzecznictwie spore wątpliwości. Zostały one jednak rozstrzygnięte w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjny z 14 listopada 2022 r. (sygn. I OPS 2/22), podjętej na podstawie art. 264 § 2 w zw. z art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w celu wyjaśnienia przepisów, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zgodnie z tą uchwałą: "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), dalej: "u.ś.r.", osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)".
Już po podjęciu powyższej uchwały zapadły wyroki wskazujące wyraźnie, że warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez krewnych zobowiązanych w dalszej kolejności jest posiadanie przez małżonka osoby niepełnosprawnej orzeczenia o niepełnosprawności. Można tu przytoczyć wyrok NSA z dnia 23 listopada 2022 r. (sygn. I OSK 28/22 – wszystkie orzeczenia za CBOSA), gdzie skład orzekający stwierdził wyraźnie "pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej".
Podobnie skład tego samego Sądu w wyroku z dnia 12 stycznia 2023 r. (I OSK 354/22) uznał, iż "fakt, że małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza możliwość ustalenia, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dalszym osobom, na których wobec osoby wymagającej opieki ciąży obowiązek alimentacyjny, i które w związku ze sprawowaną opieką zrezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmują takiej aktywności".
Skład Sądu orzekający w rozpatrywanej obecnie sprawie jest związany tą uchwałą i ma obowiązek interpretować przepisy zgodnie ze stanowiskiem w niej wyrażonym. Ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala bowiem na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.
Skarżąca wnioskująca o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką nie może tego świadczenia otrzymać. Na przeszkodzie stoi fakt, że matka była mężatką a jej mąż nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. W świetle wspomnianej wyżej uchwały nie miał tu znaczenia faktyczny stan zdrowia męża matki. Jedynym kryterium oceny przez organy może tu być odpowiednie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.
Biorąc powyższe pod uwagę, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.