Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r., nr [...] [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. uchylił w całości decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w D. z dnia [...] r., nr [...] i nakazał I. B. jako inwestorce robót budowlanych polegających na wybudowaniu ogrodzenia z prefabrykatów betonowych na działce nr 1 k.m. 7 (ul. [...]) przy budynku zlokalizowanym na działce nr 2 k.m. 7, przy ul. [...] w D. rozbiórkę samowolnie wybudowanego ogrodzenia.
Na powyższe rozstrzygnięcie I. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wraz z wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżąca uzasadniła przedmiotowy wniosek brakiem możliwości finansowych w realizacji nałożonego na nią obowiązku, a także prawdopodobieństwem uchylenia zaskarżonego aktu. Wnioskodawczyni podkreśliła, że sporne ogrodzenie istniało już od lat 30-tych XX w. i podlegało sukcesywnym przebudowom i modernizacjom. Nadto poinformowała, że w latach 70-tych część jej nieruchomości została wywłaszczona, przy czym przedmiotowe ogrodzenie pozostaje na jednej z wywłaszczonych części. Podniosła, że nałożenie na nią obowiązku przewidzianego zaskarżoną decyzją narazi ją na odpowiedzialność karną za zniszczenie mienia, które nie jest jej własnością. Oświadczyła nadto, że wielokrotnie występowała do organów gminy o poprawę stanu technicznego ogrodzenia, które stanowi zaporę dla spływających w stronę drewnianego domu skarżącej wód opadowych.
Wskazała także, że sporny płot chroni jej działkę przed niekontrolowanym użytkowaniem przydrożnego chodnika dla ruchu samochodów ciężarowych oraz przed przewróceniem się słupa energetycznego. Zwróciła uwagę na obsuwanie się ziemi, czego następstwem jest zniszczony chodnik.
Zastępca Prezydenta Miasta D. w piśmie z dnia [...] r. poinformował, że ogrodzenie objęte przedmiotem skargi znajduje się na nieruchomości drogowej będącej w zarządzie Prezydenta Miasta D. W ocenie autora pisma zastosowane wzdłuż jezdni obrzeże betonowe uniemożliwia spływ wód opadowych z nawierzchni jezdni w stronę budynku mieszkalnego skarżącej. Zdaniem zarządcy drogi prefabrykowane elementy ogrodzenia betonowego swoją konstrukcją nie stanowią muru oporowego. Odnosząc się natomiast w dalszej części pisma do powołanego przez skarżącą remontu ogrodzenia w latach 90-tych, uczestnik postępowania zaznaczył, że remont ten polegał na rozbiórce ogrodzenia składającego się z słupków i siatki stalowej, a w konsekwencji na budowie ogrodzenia z prefabrykowanych płyt betonowych wraz z posadowieniem słupków. Wskazał nadto, że dla zabezpieczenia chodnika przed obsuwaniem się powinna być wykonana skarpa o odpowiednim dla danej kategorii gruntu kącie nachylenia.
Organ jak i pozostali uczestnicy postępowania, mimo takiej możliwości, nie ustosunkowali się do wniosku skarżącej o wstrzymanie zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając przedmiotowy wniosek zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 61 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a." wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Jednakże sąd może na wniosek strony skarżącej wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności jeżeli zaistnieją szczególne okoliczności uzasadniające takie orzeczenie, tj. gdy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Uwzględnienie wniosku o udzielenie tymczasowej ochrony w postaci wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, co stanowi odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., jest zatem uwarunkowane uprzednim stwierdzeniem, że spełniona została któraś z określonych powyżej przesłanek (okoliczności faktycznych o charakterze nadzwyczajnym).
Okoliczności te Sąd winien ocenić zarówno w stosunku do strony skarżącej, jak i uczestnika postępowania, bowiem konsekwencje wstrzymania bądź braku wstrzymania zaskarżonego aktu, mogą dotykać każdą ze stron postępowania.
Jak wynika z brzmienia przepisu art. 61 § 3 p.p.s.a. ustawodawca co prawda nie nałożył na stronę skarżącą obowiązku wykazania, że zachodzą przewidziane nim przesłanki wstrzymania zaskarżonego aktu, to jednakże uprawdopodobnienie przez stronę skarżącą podstaw złożonego wniosku powinno być rozpatrywane w kategoriach podejmowania działań we własnym procesowym interesie. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 155/05 (dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl) w razie złożenia wniosku o wstrzymanie rzeczą Sądu jest zbadać z urzędu, a więc i bez wniosków strony, okoliczności decydujące o wstrzymaniu, bądź odmowie wstrzymania wykonania aktu lub czynności.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków.
Tak więc biorąc w pierwszej kolejności pod rozwagę okoliczności badane z urzędu, a w szczególności uwzględniając charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia należy zaznaczyć, że instytucja wstrzymania wykonania odnosi się jedynie do takich zaskarżonych aktów lub czynności, które podlegają wykonaniu, tj. nakazują stronie wykonanie nałożonego na nią obowiązku lub dokonanie określonej czynności podlegającej wyegzekwowaniu w trybie postępowania egzekucyjnego.
Przez pojęcie wykonania aktu administracyjnego należy rozumieć spowodowanie w sposób dobrowolny lub doprowadzenie w trybie egzekucji do takiego stanu rzeczy, który jest zgodny z rozstrzygnięciem zawartym w danym akcie. O możliwości przyznania ochrony na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. decyduje to czy w postępowaniu sądowoadministracyjnym prowadzonym w graniach sprawy zakończonej ostatecznym rozstrzygnięciem administracyjnym, w wyniku wstrzymania wykonania tego aktu, nastąpi ochrona strony przed skutkami o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Należy zatem rozważyć jakie skutki prawne i faktyczne może wywołać zaskarżona decyzja.
Przedmiotem skargi jest decyzja nakazująca rozbiórkę ogrodzenia. Mając na uwadze charakter przedmiotowej decyzji należy przyjąć, że jej wykonanie zrodzi przesłanki wskazane w treści powołanego wyżej art. 61 § 3 p.p.s.a. Z przeglądu orzecznictwa wypracowanego na tle omawianej instytucji wyłania się bowiem jednolite stanowisko, że nakaz rozbiórki obiektu budowlanego przed zakończeniem sprawy sądowoadministracyjnej, ze swej istoty wiąże się z potencjalnym niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W sprawach rozbiórki obiektu, trwałe skutki wykonania decyzji administracyjnych są w zasadzie nieuniknione.
Sąd wziął także pod uwagę podniesioną przez skarżącą kwestię braku środków finansowych do zrealizowania zaskarżonej decyzji. Nie bez znaczenia pozostaje bowiem sytuacja majątkowa skarżącej przedstawiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a w konsekwencji fakt, że prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 8 kwietnia 2014 r. skarżącą zwolniona została od kosztów sądowych wraz z ustanowieniem dla niej adwokata z urzędu. Wobec powyższego, należało mieć na względzie ewentualne koszty poniesione przez skarżącą w wyniku rozbiórki ogrodzenia, tj. utratę nakładów finansowych poniesionych na jego realizację, dalsze wydatki związane z wykonaniem nałożonego obowiązku oraz dodatkowy nakład pracy.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie spełnione zostały ustawowe przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Co do zasady wykonanie rozbiórki obiektu budowlanego pociąga za sobą trudne do odwrócenia skutki, bowiem najczęściej prowadzi do zniszczenia co najmniej części użytych do jego budowy materiałów budowlanych. Wykonanie rozbiórki może pociągnąć za sobą także niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody właścicielowi obiektu w związku z koniecznością jego odbudowy, jeżeli okazałoby się, że w wyniku uwzględnienia skargi decyzja nakładająca obowiązek rozbiórki zostałaby uchylona. Wówczas udzielona właścicielowi obiektu ochrona sądowa może okazać się iluzoryczna (por. postanowienie NSA z dnia 19 września 2012 r. sygn. akt II OZ 785/12, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Nadto zwrócić należy uwagę, że zasadności wniosku nie można upatrywać w ewentualnej wadliwości zaskarżonego aktu. Nie jest to bowiem ustawowa przesłanka w oparciu o którą Sąd może wstrzymać jego wykonanie. Odnosząc się z kolei do stanowiska Zastępcy Prezydenta Miasta D. wyjaśnić należy, że fakt uwzględnienia wniosku skarżącej nie oznacza przesądzenia o zasadności wniesionej przez nią skargi, albowiem dopiero na rozprawie Sąd rozstrzygnie o zgodności zaskarżonego aktu z prawem.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie przywołanego wyżej art. 61 § 3 i 5 p.p.s.a. postanowił orzec jak w sentencji.