Uzasadnienie
Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika (adwokata z urzędu). W druku podał, że wraz z żoną, w oparciu o umowę dożywocia zamieszkuje u syna, jednakże zobligowany jest partycypować w kosztach utrzymania domu. Skarżący zaznaczył, że w skład jego majątku wchodzi samochód [...] o wartości około 5000 zł, z którego skarżący i jego małżonka korzystają w razie potrzeby dojazdu do lekarza. Skarżący i jego małżonka utrzymują się ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 3465 zł. Do ponoszonych co miesiąc wydatków skarżący zaliczył koszty mieszkania w kwocie 1200 zł; koszty utrzymania - 1600 zł; zakup lekarstw – 400 zł; inne wydatki (dojazdy do lekarzy - 300 zł. Pismem z dnia 5 czerwca 2018 r. wnioskodawca został wezwany do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku poprzez:
- - udokumentowanie wysokości wydatków związanych z utrzymaniem się, tj., opłat za energię elektryczną, dostawy wody, odbiór śmieci, usługi telekomunikacyjne, wykup lekarstw, rehabilitacja itp.,
- - nadesłanie kopii umowy dożywocia w oparciu o którą wnioskodawca zamieszkuje w należącym do Syna budynku mieszkalnym.
W odpowiedzi, w piśmie procesowym z dnia 17 czerwca 2018 r. oświadczył, że nie przechowuje żadnych paragonów, rachunków lub faktur, w oparciu o które możliwe byłoby udokumentowanie kosztów utrzymania i życia, jak również, że "nie będzie się wywnętrzał jaka jest moja sytuacja".
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym.
Przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia fachowego pełnomocnika z urzędu może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Należy przy tym wyraźnie podkreślić, że skorzystanie z tej formy prawa pomocy zostało przewidziane dla osób, które znajdują się w wyjątkowo trudnym położeniu materialnym a z przedstawionych okoliczności wynika, że nawet przy najdalej idących wysiłkach nie są w stanie samodzielnie wygospodarować środków na ten cel.
W pierwszej kolejności wskazać przyjdzie, że przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadnicze znaczenie mają informacje uzyskane od strony na temat jej statusu materialnego. Nieprzypadkowo bowiem ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. posłużył się zwrotem "wykaże". Oznacza to, że to na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy został przerzucony ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby przekonać o zasadności złożonego wniosku. Instrumentem służącym wyjaśnieniu wątpliwości w tym zakresie jest wezwanie, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a. Uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego w trybie art. 255 P.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy sądu o sytuacji strony (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt II GZ 332/08 – System Informacji Prawniczej Lex nr 551914). Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (tak orzekł NSA np. w postanowieniu z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09 – Lex nr 552208, w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09 – Lex nr 552504, w postanowieniu z dnia 23 marca 2012 sygn. akt I OZ 184/12 - 1136769 oraz w postanowieniu z dnia 28 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 182/12 - Lex 1136768).
Skarżący został wezwany do uprawdopodobnienia okoliczności powołanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy przede wszystkim dlatego, że sam oświadczył, iż w należącym do syna budynku mieszkalnym zamieszkuje w oparciu o umowę dożywocia, równocześnie zaznaczając, że zobligowany jest ponosić koszty utrzymania domu. Wobec tego stronie wypada wyjaśnić, że stosownie do treści art. 908 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 459), wobec braku innych postanowień umowy, nabywca nieruchomości zobowiązany jest zapewnić dożywotnikowi wyżywienie, ubranie oraz miejsce zamieszkania a także ponosić koszty z tym związane. Z powołanego przepisu wynika zatem, że co do zasady umowa dożywocia gwarantuje dożywotnikowi (osobie korzystającej z lokalu na jej podstawie) prawo do zamieszkiwania w budynku mieszkalnym z jednoczesnym ponoszeniem przez inną osobę wszelkich kosztów z tym związanych.
Strony mogą rzecz jasna odmiennie ukształtować treść takiej umowy, jednakże kwestia ta, przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy ma istotne znaczenie, co wymagało wyjaśnienia. W tym właśnie celu skarżący został wezwany do przesłania rachunków za media oraz kopii umowy dożywocia (aktu notarialnego, o którym wspomniał w swojej odpowiedzi) celem zweryfikowania prawdziwości jego twierdzeń w tym zakresie. Biorąc bowiem pod uwagę wysokość dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę, bez uprawdopodobnienia owych dodatkowych wydatków, nie można stwierdzić, że są oni osobami ubogimi, co ewentualnie uzasadniałoby uwzględnienie złożonego wniosku.
Zważywszy na powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy postanowiono jak w sentencji orzeczenia.