Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 21 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 352/23

Uzasadnienie

Burmistrz Miasta i Gminy S. decyzją z dnia 4 listopada 2022 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 i in. ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (obecnie t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 977 – dalej "u.p.z.p.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. – dalej "k.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku odmówił P. Sp. z o.o. z siedzibą w B. (dalej: strona, skarżąca) ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu dla inwestycji polegającej na budowie do 10 farm elektrowni fotowoltaicznych o łącznej mocy do 10 MW wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną na działce o nr ewid. 1, obr. [...], gm. S. W uzasadnieniu wskazano m. in., że w dniu 26 sierpnia 2022 roku wpłynął wniosek strony o ustalenie warunków zabudowy dla inwestycji j.w.

Teren objęty wnioskiem nie znajduje się w granicach obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W wyniku analizy warunków i zasad zagospodarowania terenu oraz jego zabudowy organ I instancji ustalił, że działka objęta wnioskiem ma powierzchnię 5 ha i w ewidencji gruntów jest sklasyfikowana jako grunty orne. Teren nie jest zabudowany, znajduje się w zasięgu infrastruktury technicznej oraz posiada dostęp do drogi publicznej. W miejscowym planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego miasta i gminy S., który utracił moc w 2003 r., teren przeznaczony był pod strefę osadniczo-rolniczą i uprawy polowe, zaś z obowiązującego studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta i gminy S. wynika, że kierunkiem przeznaczenia tego terenu są uprawy polowe oraz granica wielkiej doliny [...]. Szerokość frontu działki przeznaczonej na realizację planowanego przedsięwzięcia wynosi 100 m. Przyjęto obszar analizy 300 m wzdłuż drogi publicznej.

W wyznaczonych granicach obszaru analizowanego nie występuje zabudowa pozwalająca na ustalenie i określenie wymagań dotyczących nowej zabudowy w zakresie kontynuacji funkcji, która odpowiadałaby planowanej inwestycji. W związku z tym organ doszedł do przekonania, że nie jest możliwe ustalenie warunków zabudowy, bowiem nie został spełniony warunek wynikający z art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. Dodatkowo organ, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, wskazał że realizacja urządzeń wytwarzających energię z odnawialnych źródeł energii o mocy przekraczającej 500/1000 kW (w zależności od charakteru gruntów), może odbywać się wyłącznie na obszarach wskazanych w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, a inwestycje takie nie korzystają z wyjątku przewidzianego w art. 61 ust. 3 u.p.z.p.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła ww. Spółka, zarzucając organowi naruszenie m. in.:

1. 1) przepisów prawa procesowego w postaci art. 6 k.p.a., poprzez naruszenie zasady praworządności i wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa materialnego, a to art. 61 ust. 3 u.p.z.p., w związku z jego niezastosowaniem;
2. 2) art. 61 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.z.p., poprzez błędną wykładnię, polegającą na pominięciu literalnego brzmienia art. 61 ust. 3 u.p.z.p. i uznanie, że planowana inwestycja musi spełniać łącznie wszystkie przesłanki wymienione w art. 61 ust. 1 pkt 1-5 u.p.z.p., podczas gdy przedmiotowa inwestycja stanowi instalację odnawialnych źródeł energii i na mocy art. 61 ust. 3 u.p.z.p. nie musi spełniać przesłanek wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.z.p.;
3. 3) art. 2 pkt 13 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (obecnie: t.j.: Dz. U. 2022 r., poz. 1378 ze zm., dalej jako: o.z.e.) w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.z.p., poprzez błędną wykładnię i uznanie, że przedmiotowa inwestycja nie stanowi instalacji odnawialnego źródła energii;
4. 4) art. 10 ust. 2a w zw. z art. 15 ust. 3 pkt 3a u.p.z.p., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i wadliwe uznanie, że stanowią one podstawę do zawężającej interpretacji przepisu art. 61 ust. 3 u.p.z.p. oraz wykluczenia przedmiotowej inwestycji z katalogu instalacji odnawialnych źródeł energii.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: SKO) decyzją z dnia 12 stycznia 2023 r., nr SKO.4103.209.2022, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu podniesiono, że ww. elektrownia fotowoltaiczna mieści się w pojęciu instalacji odnawialnego źródła energii, jednak nie stanowi to automatycznie podstawy do uznania, że powinien do niej znaleźć zastosowanie wyjątek przewidziany w art. 61 ust. 3 u.p.z.p. Podzielono przy tym pogląd organu I instancji co do tego, że z pominięciem wymogów art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.z.p. mogą być realizowane wyłącznie mikroinstalacje odnawialnych źródeł energii, zaś inwestycja objęta wnioskiem do takich się nie zalicza. Sporządzona w sprawie analiza funkcji oraz cech zabudowy i zagospodarowania terenu pozwala na przyjęcie, że przedmiotowa inwestycja nie spełnia warunku określonego w art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p., bowiem na działkach sąsiednich nie występuje zabudowa umożliwiająca ustalenie parametrów planowanej inwestycji. Uzasadnia to wydanie decyzji o odmowie ustalenia warunków zabudowy.

Skargę na powyższą decyzję SKO złożyła strona, zaskarżając ją w całości. Zarzucono m. in.:

1. 1. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:
2. a) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo, iż narusza ona przepisy prawa materialnego oraz procesowego;
3. b) art. 8 k.p.a., poprzez nieprzyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania, mającego zagwarantować respektowanie zasady dotyczącej pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa;
4. c) art. 6 k.p.a., poprzez naruszenie przez organ zasady praworządności, w szczególności przez wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 3 u.p.z.p., przy całkowitym zignorowaniu jednoznacznego brzmienia tego przepisu i odwoływaniu się do przepisów nieznajdujących zastosowania w tego rodzaju postępowaniu;
5. 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
6. a) art. 61 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.z.p., poprzez błędną wykładnię, polegającą na całkowitym pominięciu literalnego brzmienia tego przepisu i w konsekwencji uznanie, że dla instalacji odnawialnych źródeł energii przekraczających 500 kW wymagane jest łączne spełnienie wszystkich przestanek wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1-5 u.p.z.p., podczas gdy przedmiotowa inwestycja stanowi instalację odnawialnych źródeł energii i zgodnie z treścią art. 61 ust. 3 u.p.z.p. do tego typu urządzeń nie jest wymagane spełnienie przesłanek wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1-2 u.p.z.p.;
7. b) art. 10 ust. 2a w zw. z art. 15 ust. 3 pkt 3a u.p.z.p., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że stanowią one podstawę do zawężającej interpretacji przepisu art. 61 ust. 3 u.p.z.p., tj. wykluczającej z katalogu instalacji odnawialnych źródeł energii farm elektrowni fotowoltaicznych o mocy przekraczającej 500 kW, pomimo, że przepisy te odnoszą się do obligatoryjnych i fakultatywnych elementów studium oraz miejscowego planu i stosownie do art. 9 ust. 5 u.p.z.p. nie mogą stanowić podstawy prawnej do wydania decyzji o ustaleniu warunków zabudowy;
8. c) art. 2 pkt 13 o.z.e. w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.z.p., poprzez ich błędne niezastosowanie i zaniechanie uznania, że farma fotowoltaiczna, o parametrach wskazanych we wniosku, stanowi instalację odnawialnego źródła energii, korzystającą z wyłączenia, o którym mowa w art. 61 ust. 3 u.p.z.p.;
9. d) art. 10 ust. 2a u.p.z.p., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym uznaniu, że przesłanką ustalenia warunków zabudowy jest zgodność lokalizacji inwestycji z postanowieniami studium, podczas gdy norma zawarta w art, 10 ust. 2a u.p.z.p, jest adresowana do gminy przy uchwalaniu studium i zawiera wyłącznie wymagany ustawą zakres ustaleń studium, nie ogranicza możliwości lokalizacji odnawialnych źródeł energii na podstawie decyzji administracyjnych, jak i nie uzależnia wydania takiej decyzji od treści postanowień obowiązującego na danym terenie studium oraz nie stanowi przepisów odrębnych, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 5 u.p.z.p., w konsekwencji nie może stanowić podstawy do badania postanowień studium w postępowaniu o ustalenie warunków zabudowy;
10. e) art. 9 ust. 4 i 5 u.p.z.p. w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.z.p., poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że ustalenia studium mają wiążący charakter w niniejszym postępowaniu, pomimo, że studium nie jest aktem prawa miejscowego, a jego ustalenia nie mogą stanowić podstawy prawnej do wydania decyzji o ustaleniu warunków zabudowy.

W oparciu o tak przedstawione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie skarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji w całości i zobowiązanie organu do wydania w terminie 14 dni od dnia doręczenia wyroku decyzji ustalającej warunki zabudowy dla planowanej inwestycji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wedle norm przepisanych.

W uzasadnieniu strona podniosła argumentację sprowadzającą się do twierdzenia, że wobec przedmiotowej inwestycji powinien znaleźć zastosowanie wyjątek przewidziany w art. 61 ust. 3 u.p.z.p., wyłączający konieczność spełnienia przesłanek określonych w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.z.p. przez tą inwestycję.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał twierdzenia i wnioski zawarte w zaskarżonej decyzji. Podał, że przytoczone w skardze argumenty nie mogą spowodować zmiany stanowiska zawartego w skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego.

Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 roku, poz. 259 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 §1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Zasadą jest, że każdy ma prawo, w granicach określonych ustawą, do zagospodarowania terenu, do którego ma tytuł prawny, zgodnie z warunkami ustalonymi w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo decyzji o warunkach zabudowy, jeżeli nie narusza to chronionego prawem interesu publicznego oraz osób trzecich (art. 6 ust. 2 pkt 1 u.p.z.p.). Osoba uprawniona do nieruchomości może ją zagospodarować w zakresie obowiązującego prawa w sposób dowolny. Musi co prawa uczynić to zgodnie z wymogami określonymi w decyzji o warunkach zabudowy, ale postanowienia w niej zawarte stanowią konkretyzację przepisów.

Zasada wolności budowlanej, jako prawo do zabudowy, ma dwa aspekty: cywilnoprawny i publicznoprawny. W aspekcie cywilnoprawnym prawo zabudowy jest pochodną prawa własności nieruchomości (ewentualnie innego prawa majątkowego o charakterze rzeczowym lub nawet obligacyjnym, w którym mieści się "prawo dysponowania nieruchomością na cele budowlane"); można więc przyjąć, że pośrednio zakotwiczone jest w art. 64 Konstytucji, gwarantującym "prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia" (ust. 1), równą dla wszystkich ochronę prawną (ust.

2) oraz dopuszczającym ograniczenie własności "tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności" (ust. 3). Trybunał Konstytucyjny - trafnie zaznaczając, że prawo własności stanowi najszersze przedmiotowo (zawierające otwarty katalog uprawnień właścicielskich) i najsilniejsze prawo do rzeczy, skuteczne erga omnes, i powołując się na art. 140 Kodeksu cywilnego (k.c.) – przyjmuje jednak klasyczną konstrukcję, że właściciel może czynić z rzeczą wszystko, z wyjątkiem tego, co zakazane. Co jednak istotniejsze twierdzi, że: "art. 140 k.c. wymienia jedynie podstawowe uprawnienia składające się na prawo własności, które jednakże nie wyczerpują jego treści, obejmujące m. in. - w odniesieniu do nieruchomości - uprawnienie do jej zabudowania" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. Kp 7/09; OTK-A 2011/3/26). W tym samym orzeczeniu TK zauważa również, że granice prawa własności wynikają zarówno z norm prawa cywilnego (stanowiącego część prawa prywatnego), jak i z prawa administracyjnego (stanowiącego część prawa publicznego). W odniesieniu do prawa zabudowy - składowej prawa własności nieruchomości – można wręcz stwierdzić, że kształtowane jest ono przede wszystkim przez prawo publiczne. Normy administracyjnoprawne, wyznaczające granice prawa własności nieruchomości gruntowej, zawarte są głównie w przepisach z zakresu szeroko pojętego prawa budowlanego (wraz z przepisami techniczno-budowlanymi) oraz przepisach o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a także w aktach prawnych dotyczących ochrony: przyrody, środowiska, gruntów rolnych i leśnych i zabytków, jak również w prawie wodnym, geologicznym i górniczym. Znaczna część tych przepisów odnosi się wyłącznie lub głównie do sposobu korzystania z prawa własności nieruchomości, ponieważ każde ograniczenie prawa zabudowy jest pośrednio ograniczeniem prawa własności nieruchomości. Ograniczenie to musi być rzeczywiście uzasadnione koniecznością ochrony innych wartości.

W świetle art. 61 ust. 1 u.p.z.p. wydanie decyzji o warunkach zabudowy jest możliwe jedynie w przypadku łącznego spełnienia następujących warunków:

1. 1) co najmniej jedna działka sąsiednia, dostępna z tej samej drogi publicznej, jest zabudowana w sposób pozwalający na określenie wymagań dotyczących nowej zabudowy w zakresie kontynuacji funkcji, parametrów, cech i wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu, w tym gabarytów i formy architektonicznej obiektów budowlanych, linii zabudowy oraz intensywności wykorzystania terenu;
2. 2) teren ma dostęp do drogi publicznej;
3. 3) istniejące lub projektowane uzbrojenie terenu, z uwzględnieniem ust. 5, jest wystarczające dla zamierzenia budowlanego;
4. 4) teren nie wymaga uzyskania zgody na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne albo jest objęty zgodą uzyskaną przy sporządzaniu miejscowych planów, które utraciły moc na podstawie art. 67 ustawy, o której mowa w art. 88 ust. 1;
5. 5) decyzja jest zgodna z przepisami odrębnymi;
6. 6) zamierzenie budowlane nie znajdzie się w obszarze:
7. a) w stosunku do którego decyzją o ustaleniu lokalizacji strategicznej inwestycji w zakresie sieci przesyłowej, o której mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 273 i 1846 oraz z 2023 r. poz. 595), ustanowiony został zakaz, o którym mowa w art. 22 ust. 2 pkt 1 tej ustawy,
8. b) strefy kontrolowanej wyznaczonej po obu stronach gazociągu,
9. c) strefy bezpieczeństwa wyznaczonej po obu stronach rurociągu.

Z kolei art. 61 ust. 3 u.p.z.p. stwierdza, że "Przepisów ust. 1 pkt 1 i 2 nie stosuje się do linii kolejowych, obiektów liniowych i urządzeń infrastruktury technicznej, a także instalacji odnawialnego źródła energii w rozumieniu art. 2 pkt 13 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii."

Orzecznictwo z sprawach tego rodzaju nie było spójne. Jeden z poglądów przyjmował, że oceniając ustawowe przesłanki lokalizacji instalacji fotowoltaicznych, należy mieć na uwadze również unormowania zawarte w art. 10 ust. 2a i art. 15 ust. 3 pkt 3a u.p.z.p., w których ustawodawca wprowadził odrębne reguły dotyczące urządzeń wytwarzających energię z odnawialnych źródeł energii o mocy przekraczającej wskazane tam parametry. Rozmieszczenie ww. urządzeń infrastruktury energetycznej należy zatem, według prezentowanego poglądu, do decyzji organów gminy w ramach władztwa planistycznego. Stosując wykładnię systemową i celowościową art. 61 ust. 3 u.p.z.p. dochodzono do wniosku, że z pominięciem wymogów dotyczących art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.z.p. lokalizowane mogą być na podstawie decyzji o warunkach zabudowy tylko wyłącznie mikroinstalacje odnawialnego źródła energii.

Odmienny pogląd wyraził jednak w ostatnim czasie NSA w wyroku z dnia 25 maja 2023 r., II OSK 805/23. Stwierdzono tam, że "Treść art. 61 ust. 3 powoływanej ustawy przesądza, że warunków określonych w przepisie art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2, czyli dotyczących spełnienia zasady tzw. dobrego sąsiedztwa oraz zapewnienia inwestycji dostępu do drogi publicznej, nie stosuje się m. in. do instalacji odnawialnego źródła energii (...). Z tego przepisu nie wynika konieczność różnicowania instalacji w zależności od ich mocy. Jeżeli teren inwestycji nie jest objęty miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, to możliwość zabudowy na tym terenie ustala się na podstawie decyzji o lokalizacji inwestycji celu publicznego albo decyzji o warunkach zabudowy.

Wobec tego, lokalizacja farmy fotowoltaicznej dokonywana na podstawie przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, niezależnie od jej mocy, zgodnie z art. 61 ust. 3 tej ustawy, nie wymaga oceny przesłanki zasady dobrego sąsiedztwa oraz dostępu do drogi publicznej (...)."

Pogląd ten, jako porządkujący dotychczasowe rozbieżności w orzecznictwie, przyjmowany jest przez skład tut. Sądu. W orzeczeniach mieszczących się w ramach tej linii orzeczniczej wskazuje się, że nie sposób uzasadnić pierwszeństwa zasady kontynuacji przed korzyściami, jakie dla społeczeństwa płyną z energii słonecznej, tj. zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego, stabilności jej cen, czy korzyści dla klimatu i środowiska (ograniczenie odpadów, oszczędność paliw kopalnych oraz zmniejszenie w skali globalnej emisji zanieczyszczeń do atmosfery – np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 21 grudnia 2022 r., II SA/Gd 777/22).

Wszystkie te uchybienia przepisom postępowania, w tym art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.

Treści rozstrzygnięcia Sąd nie przesądza, bowiem nie pozwalają na to niepełne ustalenia faktyczne.

W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, obejmujących wpis od skargi (500 zł), Sąd rozstrzygał w oparciu o art. 200 p.p.s.a.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.

Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.