Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 1 października 2020 r. M. P. (dalej: "skarżąca") zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Działu Świadczeń Rodzinnych w M. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz siostrzeńca – M. P. (ur.[...].), dla którego jest rodziną zastępczą.
Prezydent Miasta M. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 3 pkt 10 i 11, art. 17 ust. 1-4, art. 20 ust. 3 i art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm., dalej w skrócie: "ustawa"), art. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 559) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j.: Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej: "k.p.a."), odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ na stałe pobiera od dnia 1 lutego 2019 r. świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na opiekę nad bratem – T. P., dla którego wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła w dniu 26 lutego 2019 r. Z tego powodu organ I instancji uznał, że skarżącej nie może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy.
Pismem z dnia 30 listopada 2020 r., skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika złożyła odwołanie od powyższej decyzji. Zarzuciła rozstrzygnięciu naruszenie art. 17 ust. 5 lit. b) w związku z art. 24 ust. 2a ustawy, poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy w okresie od dnia 1 kwietnia 2018 r. do dnia 31 stycznia 2019 r. nie pobierała świadczenia pielęgnacyjnego oraz naruszenie art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez brak przeprowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności dla siostrzeńca skarżącej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "SKO") decyzją z dnia [...] nr [...] sprostowaną z urzędu postanowieniem z dnia [...] działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] W uzasadnieniu wywiodło, "że M. P. orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia [...] został zaliczony do osób niepełnosprawnych. Strona sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem. Jak wynika z akt sprawy strona ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na brata T.P. (cytat - 3 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Zdaniem SKO, skarżącej świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w oparciu o art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy, bowiem jako osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Pismem z dnia 19 lutego 2021 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika złożyła skargę, w której zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:
- − art. 17 ust. 5 lit. b) w związku z art. 24 ust. 2a ustawy poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy w okresie od dnia 1 kwietnia 2018 r. do dnia 31 stycznia 2019 r. skarżąca nie pobierała świadczenia pielęgnacyjnego, co doprowadziło do błędnego uznania, że świadczenie pobierane na brata wyklucza możliwość pobrania świadczenia na siostrzeńca za okres poprzedzający rozpoczęcie pobierania świadczenia na brata;
- − art. 15 k.p.a. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy, w szczególności zarzutów zawartych w odwołaniu co spowodowało utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji bez analizy stanu faktycznego;
- − art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności siostrzeńca skarżącej do dnia poprzedzającego dzień rozpoczęcia pobierania świadczenia na brata oraz błędne ustalenie, że siostrzeniec – M. został zaliczony do osób niepełnosprawnych orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia [...] co doprowadziło do niezasadnego utrzymania w mocy decyzji organu I instancji;
- − art. 107 § 1 pkt 6 w związku z art. 140 k.p.a. poprzez lakoniczne uzasadnienie decyzji ograniczającej się głównie do przywołania przepisów prawa, bez odniesienia się do zarzutów sformułowanych w odwołaniu od decyzji i analizy stanu faktycznego.
Wobec powyższego domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i zobowiązania SKO do wydania decyzji w określonym terminie oraz zasądzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu podała, że żądanie wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego nie dotyczy okresu, w którym skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad T., jej własnym bratem.
Pismem z dnia 18 marca 2021 r., stanowiącym odpowiedź na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie. Akcentowało, że w sposób wyczerpujący wyjaśniło i uzasadniło zajęte w sprawie stanowisko i nie widzi potrzeby ponownego przytaczania tej samej argumentacji.
Jak już zaznaczono, SKO postanowieniem z dnia [...] z urzędu sprostowało omyłkę pisarską w zakresie roku wydania zaskarżonej decyzji (k. 21 akt administracyjnych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego.
Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez SKO w odpowiedzi na skargę, a skarżąca w wyznaczonym terminie nie wniosła o przeprowadzenie rozprawy.
W rozpatrywanej sprawie nie jest sporne, że skarżąca sprawuje opiekę nad siostrzeńcem M. (ur. [...]r.), dla którego jest rodziną zastępczą. Stało się to na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] akt [...]
Uszło uwadze obu organów orzekających, że sprawa złożenia przez skarżącą wniosku o stopień niepełnosprawności siostrzeńca nie została wyjaśniona. Okoliczność ta jest istotna, bowiem skoro w wyrokiem z dnia [...] sygn. akt [...] Sąd Rejonowy K. w K. zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] w K. z dnia [...] znak [...] w ten sposób, że zaliczył siostrzeńca skarżącej do osób niepełnosprawnych (symbol 12 C) oraz podał, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia, a orzeczenie wydaje się do dnia 31 października 2021 r., to należy uznać, że już od daty złożenia wniosku o stwierdzenie istnienia stopnia niepełnosprawności może być przyznane skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz siostrzeńca, zważywszy na treść art. 24 ust. 2a ustawy. Przy czym Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. orzekał w dniu [...] (k. 5 akt administracyjnych).
Zaznaczyć przyjdzie, że skarżąca wnioskiem z dnia 1 października 2020 r. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Działu Świadczeń Rodzinnych w M. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz siostrzeńca, czyli dopiero po uprawomocnieniu się wyroku Sądu Rejonowego K. z dnia [...] sygn. akt [...]
Dodatkowo, należy zaakcentować, że organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy, natomiast inną podstawę rozstrzygnięcia przyjęło SKO w zaskarżonej decyzji. Zdaniem SKO, skarżącej świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w oparciu o art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy, bowiem jako osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem zakres tej regulacji jest odmienny, co potwierdza poniżej zacytowana ich treść.
Na mocy art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę:
- a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,
- b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
Przypomnieć należy, że wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadę prawdy materialnej należy rozumieć jako wymóg oparcia rozstrzygnięcia jedynie na okolicznościach faktycznie istniejących, a nie wyprowadzanych w drodze domniemań (M. Wierzbowski, Zasady ogólne [w:] M. Szubiakowski, M. Wierzbowski, A. Wiktorowska, Postępowanie administracyjne - ogólne, podatkowe i egzekucyjne, Warszawa 2000, s. 19). Organ zatem przed rozstrzygnięciem sprawy powinien przeprowadzić wszelkie możliwe dowody, aby wyjaśnić jej okoliczności, tak aby być pewnym, iż ustalenia dokonane na podstawie zebranych dowodów są zgodne z rzeczywistym stanem faktycznym. Zasada ta koreluje z treścią przepisów o postępowaniu dowodowym, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., wedle których organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a ocena stanu faktycznego w danej sprawie powinna odbywać się na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Stosownie do art. 27 ust. 5 ustawy dopiero w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego, lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Trzeba przy tym jednak pamiętać, że okoliczności te nie były przedmiotem rozważań zarówno przez organ I instancji, jak również SKO.
Sąd zwraca uwagę, że stosownie do art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Co więcej, czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Z analizy dostępnych akt administracyjnych wynika, że w okresie od dnia 1 kwietnia 2018 r. do dnia 31 stycznia 2019 r. skarżąca nie pobierała świadczenia pielęgnacyjnego, co podniesiono również w skardze. Natomiast świadczenie pielęgnacyjne na brata skarżącej przysługuje dopiero od 1 lutego 2019 r.
Z tych przyczyn Sąd uznał, ze doszło do naruszenia art. 6 k.p.a., co przełożyło się na zaistnienie wątpliwości, co do ustalonego stanu faktycznego przez organy orzekające.
Mając powyższe na względzie, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, jak również decyzję organu I instancji (punkt 1 sentencji). O kosztach Sąd rozstrzygnął w punkcie 2 sentencji, w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 z późn. zm.).
Wskazania, co do ponownego prowadzenia postępowania wynikają wprost z niniejszego uzasadnienia.