Uzasadnienie
W dniu [...] 2003 r. przez organ nadzoru budowlanego przeprowadzone zostały oględziny na działce nr A przy ul. A w Z.. W ich wyniku ustalono, że na działce znajduje się obiekt zmontowany z trzech melamin o konstrukcji stalowej, z dachem jednospadowym pokrytym blachą, o wymiarach [...] x [...] m i wysokości na ok. [...] m. Obiekt posadowiony został na bloczkach betonowych. Wewnątrz stwierdzono meble kuchenne ustawione w należytym porządku, lodówkę, stół, wersalkę, komodę i [...], meble ogrodowe i fotele. Odnośnie daty postawienia obiektu obecna przy oględzinach E. G. oświadczyła, że powstał on w roku 2000, na co powołała świadków. G. G. oświadczył, że obiekt został postawiony dzień wcześniej, [...] 2003 r. i jest obiektem gospodarczym, służącym przechowywaniu narzędzi. Powołał się przy tym na zgłoszenie z dnia [...] 2003 r.
W aktach sprawy znajduje się zgłoszenie złożone przez E. G. w dniu [...] 2003 r., dotyczące zamiaru postawienia na działce A pakamery – melaminy służącej celom gospodarczo-socjalnym, przewidzianej do przeniesienia w ciągu 120 dni w miejsce wyznaczone po uzyskaniu pozwolenia na budowę. Powierzchnię obiektu określono na [...] m2. Do zgłoszenia dołączono oświadczenie z [...] 2003 r. opatrzone podpisami E. K. i K. L. o wyrażeniu zgody na postawienie obiektu.
Jak wynika z akt sprawy, działka A stanowiła uprzednio własność B. K.. Spadek po zmarłej B. K., co stwierdzono postanowieniem SR w Z. z dnia [...]r. sygn. [...], nabyli w częściach równych E. G., E. K. i K. L. Aktem notarialnym z [...] 2003 r. E. K. zobowiązał się w formie umowy przedwstępnej do sprzedania G. G. całego swojego udziału wynoszącego 1/3 część nieruchomości położonej w Z., składającej się z działek o numerach B, C i A. Umowa sprzedaży została zawarta [...] 2003 r. W sporządzonym na dzień [...] 2003 r. wypisie z rejestru gruntów podano, że działka A stanowi współwłasność E. G., K. L. i G. G..
W odpowiedzi na zgłoszenie E. G., [...] 2003 r., pismem z dnia [...] 2003 r. Prezydent Z. potwierdził przyjęcie tego zgłoszenia. O przyjęciu zawiadomiono ówczesnych współwłaścicieli działki. [...] 2003 r. K. L. podała, że nie wie, o jaki budynek chodzi – istniejący czy planowany.
Na działce znajduje się bowiem samowolnie ustawiony przez G. G. w roku 2000 budynek mieszkalny, nie połączony trwale z gruntem. Współwłaścicielka zaprotestowała przeciwko ustawianiu na działce jakichkolwiek obiektów.
W dniach [...] i [...] 2003 r. doszło do przesłuchania świadków i stron postępowania przed organem nadzoru budowlanego. W ich efekcie ustalono, że melaminy zostały przywiezione na działkę w latach 2000 – 2001, a G. G. oświadczył nadto, że współwłaściciele wyrazili zgodę na ich ustawienie.
Jak wynika z akt sprawy, G. G. dwukrotnie składał kolejne zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych. [...] zgłosił zamiar wykonania robót polegających na ustawieniu melaminy na działce A w Z.. Prezydent Miasta zgłosił sprzeciw decyzją z dnia [...] r.
W reakcji na kolejne zgłoszenie z dnia [...] 2003 r. Prezydent Miasta postanowieniem z [...] r. nałożył obowiązek jego uzupełnienia poprzez dostarczenie oświadczenia o dysponowaniu nieruchomością na cele budowlane, a następnie zgłosił sprzeciw decyzją z dnia [...] r.
W międzyczasie [...] 2003 r. K. L. zwróciła się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z. o usunięcie obiektów ustawionych na działce A. W trakcie oględzin przeprowadzonych w dniu [...] z udziałem G. G., który odmówił podpisania protokołu, potwierdzono fakt usytuowania melamin w tym samym miejscu, w jakim stwierdzono je w [...] 2003 r.
Pismem z [...] 2003 r. organ I instancji nadzoru budowlanego zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie budynku gospodarczego, nie połączonego trwale z gruntem, znajdującego się na działce A w Z.. W następnej kolejności decyzją z [...] r., w oparciu o przepis art. 48 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, nakazano G. G. usunięcie budynku znajdującego się na działce A. Po rozpoznaniu odwołania G. G., [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. uchylił w dniu [...] r. decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu podkreślono, że nie rozstrzygnięto niejasności co do przedmiotu i podmiotu postępowania. Czym innym jest bowiem ustawienie przez E. G. melaminy na podstawie dokonanego zgłoszenia a czym innym postawienie przez G. G. obiektu tymczasowego bez zgłoszenia. Wskazano również, że przy podjęciu rozstrzygnięcia winna zostać rozważona zasadność zastosowania przepisów prawa budowlanego w brzmieniu nadanym nowelizacją z dnia 27 marca 2003 r. [...] 2004 r. G. G. zwrócił się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z. o "wstrzymanie wszelkich decyzji urzędowych dotyczących działki A do czasu zakończenia sprawy sądowej" mającej ustalić jej właściciela.
Dnia [...] 2004 r. przeprowadzono kolejne oględziny obiektu i działki. Potwierdzono w ich trakcie usytuowanie obiektu i jego parametry jak w trakcie oględzin w [...] 2003 r. Pełnomocnik K. L. podała, że obiekt powstał w 2000 r. nielegalnie i nigdy współwłaścicielka działki nie godziła się na jego powstanie, natomiast domagała się jego rozebrania. Powierzchnia obiektu wynosi ok. [...] m2 i nie ma on charakteru gospodarczego lecz rekreacyjny.
G. G. oświadczył natomiast, że obiekt został przestawiony o ok. 1 m w kierunku wschodniej granicy przed [...] 2003 r.
Decyzją z dnia [...] r Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Z., na podstawie art. 48 Prawa budowlanego nakazał G. G. rozbiórkę budynku gospodarczego nietrwale połączonego z gruntem, znajdującego się na działce nr A w Z.. W uzasadnieniu podano, że właściciel nie przedłożył aktualnego zgłoszenia na wykonanie robót polegających na ustawieniu przedmiotowego budynku, zaś współwłaścicielka działki K. L. nie wyraża zgody na jego posadowienie.
W złożonym odwołaniu G. G. podał, że zgodnie z pismem z dnia [...] 2003 r. melamina została przesunięta w inne miejsce przed upływem 120 dni, czyli przed [...] 2003 r., przy czym żadne przepisy nie określają rozumienia "innego miejsca". Wobec tego przesunięcie nawet o kilka centymetrów spełnia ten wymóg. Wobec nie rozpoznania wniosku z [...] 2004 r. inwestor ponowił żądanie wstrzymania wydania wszelkich decyzji do czasu rozstrzygnięcia postępowań przed sądem powszechnym.
Zaskarżoną decyzją z [...] r. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu podano, iż zgodnie z wynikami postępowania wyjaśniającego inwestorem w sprawie jest G. G.. Obiekt został wzniesiony bez pozwolenia lub zgłoszenia. Okoliczność ta uzasadnia zastosowanie art. 48 ust. 1 prawa budowlanego w brzmieniu po nowelizacji. Wobec tego, że inwestor nie posiada prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, rozstrzygnięcie nakazujące rozbiórkę znajduje uzasadnienie w art. 48 ust. 1 prawa budowlanego.
W skardze do sądu administracyjnego G. G. podał, że prowadzi gospodarstwo rolne w K., melamina jest mu niezbędna w gospodarstwie jako magazyn. W chwili obecnej gospodarstwo jest przedmiotem współwłasności, jednakże toczy się postępowanie o dział i zniesienie współwłasności. Melamina ze względu na usytuowanie nie zagraża bezpieczeństwu. [...] r. skarżący nadesłał Sądowi prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] r. sygn. [...], którym zezwolono G. G. na usytuowanie pakamery jako nietrwale związanego z gruntem budynku gospodarczego na działce nr A w obrębie sadu, na warunkach przewidzianych w prawie budowlanym.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podkreślając, iż budynek został wybudowany samowolnie. Brak możliwości przedłożenia przez skarżącego oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, wymaganego przepisem art. 48 ust. 3 prawa budowlanego, obliguje organ do zastosowania art. 48 ust. 1 prawa budowlanego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje
Zgodzić należy się z wnioskami przeprowadzonego przez organy postępowania wyjaśniającego, że przedmiotowy obiekt powstał w warunkach samowoli. Ustalone zostało, że obiekt postawiono na działce w latach 2000 – 2001. Okoliczność ta została przyznana także przez samego inwestora w dniu [...] 2003 r. w trakcie składania wyjaśnień. W tej sytuacji za pozbawione znaczenia należy uznać wszelkie argumenty odwołujące się do skutków zgłoszenia dokonanego przez E. G. w dniu [...] 2003 r. czy też do zmiany położenia obiektu przed [...] 2003 r. Brak sprzeciwu właściwego organu uprawniał E. G. do wykonania obiektu tymczasowego, uprawnienie to i skutki z nim związane nie mogą jednak wywierać skutku w odniesieniu do obiektu już istniejącego.
W dacie orzekania przez organ odwoławczy obowiązywały przepisy prawa budowlanego w brzmieniu nadanym ustawą z 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz o zmianie innych ustaw /Dz.U. Nr 80, poz. 718/, obowiązującym od 11 lipca 2003 r. Powoływana nowelizacja modyfikuje regulację dotyczącą usuwania skutków stwierdzonych samowoli budowlanych i ma zastosowanie do postępowań wszczętych począwszy od dnia 11 lipca 2003 r. Jednocześnie w art. 7 ust. 2 ustawa ta zawiera regułę intertemporalną przewidującą, iż do postępowań dotyczących obiektów budowlanych lub ich części będących w budowie albo wybudowanych bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia bądź też mimo wniesienia sprzeciwu przez właściwy organ, wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, a niezakończonych decyzją ostateczną, stosuje się przepisy jej art. 1 pkt 37 – 39 oraz – w zakresie odnoszącym się do art. 48 ust. 2 prawa budowlanego – art. 1 pkt 41. Regulacja ta skutkuje usuwaniem wskazanych przypadków samowoli z zastosowaniem przepisów prawa budowlanego w brzmieniu nadanym nowelizacją z 27 marca 2003 r.
W niniejszej sprawie organy obu instancji zasadnie przyjęły, że w sprawie znajdują zastosowanie reguły dotyczące usuwania skutków samowoli, obowiązujące od dnia 11 lipca 2003 r. Wniosek taki jest uzasadniony, niezależnie od przyjętej daty wszczęcia postępowania w sprawie. Uzasadnia go bowiem zarówno data zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie przedmiotowego obiektu, dokonanego [...] 2003 r., jak i daty związane z podjęciem pierwszych czynności w sprawie i orzekaniem. Również bowiem w przypadku przyjęcia, że do wszczęcia postępowania doszło w chwili przeprowadzenia pierwszych czynności w sprawie /[...] 2003 r./, wobec nie wydania decyzji ostatecznej do dnia 11 lipca 2003 r., zastosowanie znajdują normy prawa budowlanego w znowelizowanym brzmieniu.
Należy przy tym podkreślić, że mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa budowlanego przewidują możliwość zalegalizowania samowoli budowlanych. Powołany przez organy w wydanych decyzjach przepis art. 48 prawa budowlanego odnosi się do obiektów wybudowanych bez pozwolenia na budowę. Jeżeli budowa jest zgodna z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz nie narusza przepisów, w tym techniczno-budowlanych /art. 48 ust. 2 ustawy/, wówczas właściwy organ wydaje postanowienie, w którym nakłada obowiązek przedstawienia w wyznaczonym terminie zaświadczenia organu właściwego w sprawach ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu o zgodność obiektu z przepisami o planowaniu przestrzennym oraz dokumentów, o jakich mowa w art. 33 ust. 2 i 3 prawa budowlanego. Do dokumentów tych należy w szczególności oświadczenie o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Dopiero niespełnienie nałożonych postanowieniem obowiązków uprawnia organ do orzeczenia nakazu rozbiórki.
W wydanych decyzjach zastosowanie art. 48 ust. 1 uzasadniono tym, że w ustalonych okolicznościach sprawy inwestor nie jest w stanie złożyć stosownego oświadczenia dotyczącego prawa dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Konkluzję taką należy uznać za przedwczesną i arbitralną a rozstrzygnięcie za naruszające przepis art. 48 ust. 4 prawa budowlanego. Jeżeli organ nie wykluczył przesłanek negatywnych do wszczęcia procedury legalizacji, określonych w art. 48 ust. 2 ustawy, to winien wydać postanowienie zobowiązujące inwestora do przedłożenia wymaganych dokumentów. Skoro takie postanowienie w sprawie nie zostało wydane, decyzje należy ocenić jako naruszające normy art. 48 ust. 3 i 4 prawa budowlanego.
Rozstrzygając ponownie sprawę organy nadzoru budowlanego powinny nadto uwzględnić, iż w obecnym stanie prawnym odrębnie zostały uregulowane kwestie wybudowania obiektu budowlanego bez pozwolenia /art. 48/ oraz bez wymaganego zgłoszenia lub pomimo wniesienia sprzeciwu /art. 49b ustawy/. Dla właściwej kwalifikacji prawnej stanu faktycznego niezbędne zatem będzie rozstrzygnięcie przez organ, jakiemu reżimowi podlegał przedmiotowy budynek w dacie powstania. Kwestie te w dotychczasowym postępowaniu zostały całkowicie pominięte. W końcu podnieść należy, że przyjmując zastosowanie art. 48 prawa budowlanego, organy nie wykazały, że wykonane roboty budowlane stanowiły budowę w rozumieniu art. 3 pkt 6 prawa budowlanego. Ze względu na charakter obiektu, kwestia ta winna zostać rozstrzygnięta, warunkuje bowiem kwalifikację prawną i tryb procedowania organu.
Uwzględniając podaną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i c w związku z art. 135 i 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania nie rozstrzygnięto, albowiem do chwili zamknięcia rozprawy skarżący mimo pouczenia nie zgłosił w tej sprawie stosownego wniosku, co skutkuje utratą przez skarżącego uprawnienia do żądania zwrotu kosztów /art. 210 § 1 cytowanej ustawy/.