Uzasadnienie
Decyzją z dnia 26 października 2022 r. nr [...], Burmistrz Miasta i Gminy S. (dalej: "organ I instancji"), na podstawie art. 2, art. 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 roku poz. 1692 ze zm.) – dalej: "u.d.w", art. 104 i art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022r, poz. 2000) – dalej: "k.p.a.", odmówił Z.M. (dalej: "strona" lub "skarżący") prawa do dodatku węglowego.
Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu 28 sierpnia 2022 r. wpłynął do organu I instancji wniosek strony o wypłatę dodatku węglowego. Strona wskazała, że mieszka w budynku, w którym głównym źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe i kuchnia węglowa. Z deklaracji z dnia 28 czerwca 2022 r. do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (dalej: "CEEB"), dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, złożonej przez stronę do organu wynika, że do ogrzewania domu służy kocioł na paliwo stałe opalany drewnem kawałkowym. Natomiast w dniu 28 września 2022 r. strona dokonała korekty złożonej deklaracji poprzez wskazanie rodzaju paliwa stosowanego w kotle na paliwo stałe jako węgiel lub paliwa węglopochodne. Zdaniem organu I instancji zgodnie art. 2 ust 1 u.d.w. korekta dokonana w dniu 28 września 2022 r. nie może być uwzględniona ponieważ została dokonana po 11 sierpnia 2022 r. Do oceny wniosku strony organ I instancji przyjął, że głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego wpisanym do ewidencji emisyjności budynków jest kocioł na paliwo stałe zasilany drewnem kawałkowym a nie węglem kamiennym, brykietem lub pelletem zawierającym co najmniej 85 % węgla kamiennego (zgodnie z deklaracją z dnia 28 czerwca 2022 r.).
W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") strona wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia. Oświadczyła, że zainstalowany pod wskazanym adresem kocioł jest przystosowany do spalania zarówno drewna kawałkowego jak i węgla kamiennego, a tylko przez nieuwagę nie zaznaczyła w deklaracji węgla kamiennego. Wskazała, że przy składaniu deklaracji w Urzędzie Miasta i Gminy nikt nie zwrócił jej na to uwagi. Dopiero kiedy złożyła wniosek o dodatek węglowy pracownik MOPS zwrócił uwagę, że w deklaracji do CEEB nie jest wpisany węgiel kamienny. W konsekwencji strona dokonała korekty deklaracji do CEEB i w jej ocenie powinna dostać dodatek węglowy.
Kolegium po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 19 stycznia 2023 r. nr SKO.4117.352.2022, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania przed organem I instancji. Następnie przywołał brzmienie przepisów stanowiących podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia. Stwierdził, że ustawodawca wyraźnie wskazał, że dodatek węglowy przysługuje gospodarstwu domowemu, jeżeli w deklaracji złożonej do 11 sierpnia 2022 r. wykaże źródło ogrzewania zasilane paliwem stałym. Zgłoszenie do CEEB drewna kawałkowego jako rodzaju stosowanego w kotle c.o. paliwa, które nie stanowi paliwa stałego w rozumieniu ustawy, wyłącza możliwość przyznania stronie prawa do dodatku węglowego. Kolegium podkreśliło, że informacje przedstawione w deklaracji CEEB są składane przez wnioskodawców pod odpowiedzialnością karną.
Dalej zaakcentowało, że dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie wypłaty dodatku węglowego wiążąca jest treść wpisu w CEEB dokonana w oparciu o deklaracje złożone przed 11 sierpnia 2022 r. W ocenie Kolegium fakt złożenia do CEEB dla przedmiotowego budynku nowej deklaracji w dniu 28 września 2022 r. nie może wpływać na wynik rozstrzygnięcia wniosku o wypłatę dodatku węglowego. Podkreśliło, że jedną z przesłanek ustawowych, od której ustawodawca uzależnił możliwość uzyskania wypłaty dodatku węglowego jest wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438,1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r. głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego w postaci kotła na paliwo stałe, kominka, kozy, ogrzewacza powietrza, trzonu kuchennego, piecokuchni, kuchni węglowej lub pieca kaflowego na paliwo stałe, zasilanego paliwami stałymi.
Zgłoszenie w czerwcu 2022 r. jako źródła ciepła gospodarstwa domowego kotła na paliwo stałe oraz kuchni węglowej zasilanych wyłącznie drewnem kawałkowym nie może skutkować wypłatą dodatku węglowego. Kolegium podkreśliło, że kolejne deklaracje do CEEB dokonane po 11 sierpniu 2022 r. są prawnie obojętne na gruncie ustawy o dodatku węglowym nawet jeżeli u podstaw wpisu do CEEB dokonanego przed datą 11 sierpnia 2022 r. był niezawiniony błąd, pomyłka, przeoczenie czy nieuwaga osoby składającej deklarację.
W skardze do Wojewódzkiego Sadu administracyjnego w Gliwicach skarżący ponowił argumenty podniesione w odwołaniu.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w trybie art. 119 ust. 2 p.p.s.a. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentacje prawną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) określonego przejawu działalności administracji publicznej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
W ocenie Sądu wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.
Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Kolegium z dnia 19 stycznia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji.
Materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1692 ze zm. – dalej "u.d.w."), a w szczególności art. 2 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego, jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Ustawodawca mocą art. 50 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967, obowiązującego od 20 września 2022 r.) w ustawie o dodatku węglowym wprowadził w art. 3 regulację odnoszącą się do sytuacji zamieszkiwania pod jednym adresem więcej niż jednego gospodarstwa domowego. Kolejną nowelizacją, obowiązującą od 3 listopada 2022 r., na podstawie art. 26 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236) rozszerzono ww. regulację o kolejne zapisy.
Stosownie do treści art. 2 ust. 9 u.d.w. wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. Wnioski o wypłatę dodatku węglowego złożone po dniu 30 listopada 2022 r. pozostawia się bez rozpoznania (ust. 10).
Skarżący w dniu 23 sierpnia 2022 r. złożył wniosek o wypłatę dodatku węglowego, zatem wniosek ten winien zostać rozpoznany.
Zauważyć należy, że wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (art. 2 ust. 15 u.d.w.).
Jak stanowi art. 2 ust. 15a u.d.w. (dodany łącznie z ust. 15b-15e do ustawy na mocy art. 50 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw - Dz.U. z 2022 r., poz. 1967), dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności:
- 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519);
- 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie:
- a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140),
- b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 2140),
- c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202, 1692 i 2687),
- d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561 i 2456);
- 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191).
W myśl art. 2 ust. 15b u.d.w., jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c u.d.w.). W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d u.d.w.).
Jak stanowi art. 2 ust. 16 u.d.w., przyznanie przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta dodatku węglowego nie wymaga wydania decyzji. Odmowa przyznania dodatku węglowego, uchylenie oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego dodatku węglowego wymagają wydania decyzji.
Przywołane przepisy prawa określają szczegółowe zasady prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie dodatku węglowego. Postępowanie to wszczynane jest co do zasady na wniosek strony, ale także w niektórych przypadkach może być wszczęte z urzędu (art. 2 ust. 15f u.d.w.).
W świetle przywołanych przepisów, nie może budzić wątpliwości, że informacje podane we wniosku o przyznanie dodatku węglowego muszą zostać zweryfikowane przez organ gminy przed wypłatą dodatku węglowego (potwierdzoną informacją o przyznaniu tego dodatku kierowaną do wnioskodawcy), bądź też przed podjęciem decyzji o odmowie przyznania dodatku węglowego.
W ocenie Sądu akta administracyjne przedłożone do sprawy uniemożliwiają zweryfikowanie ustaleń organu I instancji w odniesieniu do odmowy przyznania skarżącemu dodatku węglowego. Organ I instancji oparł swoją decyzję wyłącznie o zapisy deklaracji CEEB z dnia 28 czerwca 2022 r. i literalnym brzmieniu art. 2 ust 1 u.d.w. W realiach rozpoznawanej sprawy do wymaganej prawem weryfikacji przez organy nie doszło. Sąd zwraca uwagę, że art. 2 ust. 15a u.d.w. przewiduje źródła informacji, które właściwy organ dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego zobowiązany jest uwzględnić. Wymienione źródła informacji nie stanowią katalogu zamkniętego. Organy orzekające w sprawie nie skorzystały z możliwości weryfikacji zgodnie z powołanym przepisem i nie poczyniły ustaleń czy w kontrolowanej sprawie zostały spełnione przesłanki wymagane do przyznania wnioskowanego świadczenia. Przeprowadzone w sprawie postępowanie obarczone jest wadami wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów postępowania, w szczególności postępowania dowodowego.
W konsekwencji dokonanej oceny akt sprawy Sąd doszedł do przekonania, iż z uwagi na błędną wykładnię art. 2 ust. 1 u.d.w. oraz naruszenie przepisów procedury administracyjnej art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., które miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie, konieczne stało się uchylenie zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni wskazania wynikające wprost z niniejszego uzasadnienia, a rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie dodatku węglowego uwzględni dokonaną przez Sąd wykładnię art. 2 ust. 1 u.d.w., i dokonana jego weryfikacji przy zastosowaniu art. 2 ust. 15a u.d.w.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.