Uzasadnienie
Decyzją z dnia z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy T. odmówił przyznania G. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką L. P. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż niepełnosprawności osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia. Nadto strona ma przyznaną rentę rodzinną.
Od powyższej decyzji z zachowaniem terminu ustawowego odwołanie wniosła strona, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości pomniejszonej o kwotę otrzymywanej renty rodzinnej.
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Zakwestionowało stanowisko Wójta Gminy T., iż przyznanie świadczenia nie jest możliwe, ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Jednakże podkreśliło, że przesłanką negatywną w sprawie jest okoliczność, że wnioskodawczyni pobiera rentę rodzinną. Tu powołało się na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. Domagając się uchylenia zaskarżonego aktu i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie będącej różnicą pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a otrzymywaną rentą rodzinną zarzuciła SKO nieuwzględnienie najnowszego orzecznictwa NSA w tego typu sprawach.
Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badana jest zatem wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.
Sąd nie ma zatem możliwości merytorycznego orzekania w sprawie rozstrzygniętej przez organy administracji publicznej aktami administracyjnymi poddanymi jego kontroli. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który nie miał w sprawie zastosowania. W myśl art. 135 p.p.s.a. - co szczególnie istotne w niniejszej sprawie - sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Organy obu instancji decyzję o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek strony skarżącej oparły się na literalnej treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111). Zgodnie z tym przepisem "świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę [...] ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym". Taki sposób rozstrzygania przez organy administracji o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego osób o ustalonym prawie do emerytury (tu renty rodzinnej) jest obecnie powszechnie podważany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.
NSA w wyroku z dnia 8 stycznia 2020 r., (o sygn. I OSK 2392/19 – wszystkie orzeczenia za CBOSA), za prawidłową uznał tezę, według której narusza fundamenty aksjologiczne wyrażone w zasadach Konstytucji RP taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Celem regulacji prawnej zawartej w art. 17 ust. 1 ustawy jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu. Z treści art. 17 ust. 1 ustawy wynika, iż istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a tym samym pozbawienie się własnego źródła dochodu wynikającego z pracy świadczonej osobiście na podstawie umowy o pracę (lub innych podstawach nawiązania zatrudnienia) lub innej pracy zarobkowej świadczonej osobiście na podstawie umów cywilnoprawnych.
Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym substytuować utracony dochód. Zdaniem Sądu prawo do emerytury (renty rodzinnej) i wiek nie może samo w sobie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Należy przyznać rację temu poglądowi, który zauważa brak równego traktowania tej grupy osób oraz osób, którym ustawodawca pozostawił możliwość dokonywania wyboru pomiędzy prawem do świadczenia pielęgnacyjnego, a możliwością niepodejmowania zatrudnienia lub też rezygnacji z zatrudnienia oraz osób uprawnionym do więcej niż dwóch świadczeń o jakich mowa w art. 27 ust. 5 ustawy, także uprawnionym do dokonywania wyboru w przypadku zbiegu wymienionych w tym przepisie świadczeń. Innymi słowy, osoby pobierające rentę rodzinną, przede wszystkim ze względu na art. 32 Konstytucji RP, także powinny posiadać możliwość dokonywania wyboru pomiędzy wykluczającymi się świadczeniami z systemu zabezpieczenia społecznego.
Jednocześnie Sąd nie podziela stanowiska tych orzeczeń, które wymagają takiego zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, aby doszło do jednoczesnej wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością emerytury netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne), a ustawową wysokością świadczenia pielęgnacyjnego.
Warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinno być dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z wykluczających się świadczeń. Nie gwarantowałaby zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, która umożliwiałaby przyznanie osobom rentę rodzinną dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Taka osoba znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałby możliwości przejścia na emeryturę.
Rozwiązaniem powyższych problemów może być zawieszenie renty rodzinnej. Należy to traktować jako zdarzenie materialnoprawne, powodujące ustanie zasadniczych skutków posiadania przez osobę danego prawa. Należy uznać, że "zawieszenie" takie (i oczywiście wstrzymanie wypłaty świadczenia) stanowi odpadnięcie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.
O takiej możliwości organ powinien poinformować stronę w ramach toczącego się postępowania administracyjnego. Taki obowiązek wynika wprost z art. 9 k.p.a.
Reasumując, pominięcie przez orzekające w sprawie organy przepisów umożliwiających dokonanie wyboru pomiędzy wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym a rentą rodzinną miało istotny wpływ na wynik sprawy, i stanowiło naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, co z kolei uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 134 p.p.s.a.
Ponownie rozpatrując sprawę Wójt Gminy M. weźmie pod uwagę powyższe wskazania Sądu. Dokona również ustaleń w przedmiocie istnienia pozostałych przesłanek przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, w tym konieczności rezygnacji z zatrudnienia bądź braku możliwości jego podjęcia. Rozważy w tym kontekście okoliczność, że skarżąca w latach [...] była niezdolna do pracy i pobierała z tego tytułu świadczenie rentowe.