Uzasadnienie
Prezydent Miasta Z. decyzją z 15 listopada 2022 r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił H. K. (dalej jako strona lub skarżąca) reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. W uzasadnieniu organ ten przedstawił wpierw przepis normujące zasady przyznawania przedmiotowego świadczenia, a następnie przywołał stan faktyczny w przedmiotowej sprawie i wskazał, że strona jest córką osoby wymagającej stałej opieki, a osoba wymagająca taj opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W dalszej części uzasadnienia organ pierwszej instancji przedstawił zakres wykonywanych czynności opiekuńczych wobec osoby wymagającej opieki.
W konkluzji swoich rozważań wypowiadający się organ stwierdził, że stronie nie przysługuje wnioskowane świadczenie, ponieważ niepełnosprawność mamy strony powstała w 2002 r., czyli po ukończeniu 25 roku życia, a ponadto zakres sprawowanej opieki nie daje podstaw dla przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem strona może podjąć zatrudnienie.
Z decyzją tą nie zgodziła się strona, w imieniu której odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach wniósł pełnomocnik radca prawny M. M. W odwołaniu tym wyrażono niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i podniesiono zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych sprowadzający się do przyjęci a przez organ pierwszej instancji stanowiska, że zakres sprawowanej opieki nie daj podstaw dla przyznania wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu tym wskazano na naruszenie postanowień art. 17 ust. 1b powyższej ustawy, albowiem okoliczność związana z momentem powstania niepełnosprawności w orzecznictwie sądów administracyjnych nie jest brana pod uwagę.
Dodatkowo w odwołaniu tym podniesiono zarzut naruszenia licznych przepisów prawa procesowego mających znaczenie dla rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie. W motywach odwołania przedstawiono argumentacje przemawiającą za jej uwzględnieniem.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z 25 stycznia 2023 r. Nr SKO.PSŚ/41.5/3644/2022/21187/ wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania organ ten przytoczył przepisy dotyczące przyznawania wnioskowanego świadczenia i zamieścił stwierdzenie, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa i brak jest podstaw dla jej uchylenia. Organ odwoławczy odniósł się do przesłanki przywołanej przez organ pierwszej instancji, a dotyczącej okresu powstania niepełnosprawności i podkreślił, że podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych co do braku wpływu tej okoliczności na prawo do otrzymania przedmiotowego świadczenia. W motywach rozstrzygnięcia organ ten wskazał, że ustawodawca w przepisach normujących zasady przyznawania wnioskowanego świadczenia przewiduje niezbędność występowania związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą tego wymagającą.
W ocenie organu odwoławczego zakres sprawowanej opieki nie daje podstaw dla skutecznego ubiegania się o przyznanie przedmiotowego świadczenia, albowiem wykonywane czynności należą do czynności związanych z prawidłowym funkcjonowaniem rodziny i nie wymagają rezygnacji z podjęcia zatrudnienia.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła strona reprezentowana przez radcę prawnego M. M. W skardze tej wyrażono niezadowolenie z otrzymanej decyzji i zarzucono jej naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie braku związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką. Nadto wskazano na wadliwe ujęcie zakresu sprawowanej opieki przez skarżącą. Dodatkowo podniesiono zarzut naruszenia licznych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego co spowodowało nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, a w szczególności do ustalenia zakresu sprawowanej opieki. W motywach skargi odwołując się do licznego orzecznictwa sądów administracyjnych przedstawiono argumentację przemawiającą za zasadnością wniesionej skargi i o spełnianiu przez skarżącą wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje;
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 poz. 2492) wykazała, że decyzja ta nie narusza wymogów prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. Nr 259 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zauważyć, że istota sporu między organami administracji a skarżącą sprowadza się do odmiennej oceny występowania jednej z przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia, a mianowicie występowania związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a niezbędnością sprawowania opieki na osobą tego wymagającą. W świetle tego ustalenia przedstawić należy wpierw regulacje odnoszące się do kwestii związanych z przyznaniem przedmiotowego świadczenia.
Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z treścią ust. 1 b przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.
Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Po przedstawieniu stanu normatywnego przyjdzie odnieść się do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy i zestawienia go z treścią przywołanych przepisów prawa. Jak wynika z akt sprawy skarżąca jest córką osoby wymagającej stałej opieki. Matka skarżącej legitymuje się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności. Orzeczenie to pochodzi z [...] i wskazuje się w nim, że niepełnosprawność istnieje od 30 kwietnia 2002 r., a tym samym powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia. W zalegającym w aktach sprawy oświadczeniu skarżącej zamieszczone zostały stwierdzenia, że mama jej wymaga opieki i jest ona realizowana w ten sposób, że chodzi z nią do lekarzy, robi zakupy i wykonuje wszystkie obowiązki za nią. Jest z nią bardzo często i sprawuje nad nią opiekę.
Przywołany stan faktyczny zestawić należy z treścią art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z treści przywoływanego przepisu wynika, że ubiegając się o przedmiotowe świadczenie musi wystąpić związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia lub jego nie podejmowanie a koniecznością sprawowania stałej opieki. W rozpoznawanej sprawie przedstawione akta administracyjne nie dają podstaw dla uznania, że taki związek występuje. Jak wynika z orzeczenia o niepełnosprawności ustalony stopień istnieje od [...] a przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia skarżąca była osobą bezrobotną zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy, a zatem była osobą poszukującą zatrudnienia i deklarującą gotowość jego podjęcia. Dostrzec należy, że w momencie składania wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia w sytuacji osoby wymagającej opieki nie wystąpiły żadne takie okoliczności, które świadczyłyby o pogorszeniu stanu zdrowia i o ujawnieniu się konieczności sprawowania tej opieki.
W świetle powyższego brak jest wystąpienia przedmiotowego związku. Okoliczność ta przesądza o tym, że skarżąca nie spełnia wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia, a tym samym rozstrzygnięcia organów administracji publicznej są trafne i zasługują na utrzymanie.
W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odwołał się do postanowień art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i podniósł, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia, z kolei organ odwoławczy odwołując się do utrwalonego stanowiska w orzecznictwie sadów administracyjnych uznał, że okoliczność ta nie może świadczyć o braku podstaw do otrzymania wnioskowanego świadczenia. W kontekście podniesionej tu okoliczności skład orzekający w rozpoznawanej sprawie, mając na uwadze dominującą linię orzeczniczą w tym zakresie, pragnie zauważyć i podkreślić, że rację ma organ pierwszej instancji odwołujący się do tej przesłanki. Stanowisko takie wynika z tego, że Trybunał Konstytucyjny w swoim orzeczeniu z [...] stwierdził nieważność tego przepisu w ściśle określonych ramach, a mianowicie w sytuacji, gdy dziecko wymagające stałej opieki ze strony rodzica ukończy wskazany w tym przepisie wiek 25 lat, wówczas może rodzic skutecznie ubiegać się o to świadczenie.
W tym kontekście w przypadku skarżącej i jej matki sytuacja wynikająca z powyższej normy prawnej nie występuje, a tym samym jest to kolejna przesłanka przemawiająca za trafnością rozstrzygnięcia podejmowanego przez organ administracji publi8cznej pierwszej instancji.
W skardze do tutejszego Sądu pełnomocnik skarżącej sformułował szereg zarzutów wobec zaskarżonej decyzji w kontekście przepisów postępowania administracyjnego w szczególności poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy związanych z zakresem opieki sprawowanej przez skarżącą. Tak sformułowany zarzut nie może być uwzględniony, ponieważ pełnomocnikowi skarżącej umknął fakt, że w ramach prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji, celem wyjaśnienia podnoszonych okoliczności, zarządził przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W ramach tej czynności skarżąca złożyła stosowne oświadczenie, a zatem uznać należy, że organ ten dopełnił wszystkich wymaganych od niego obowiązków związanych z wyjaśnieniem stanu faktycznego, a zarzuty formułowane w skardze nie mogą być uwzględnione.
Z kolei zarzuty związane z naruszeniem postanowień art. 6 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego nie zostały uargumentowane i sprowadziły się do ich podniesienia, tym samym brak jest możliwości odniesienia się do tych zarzutów. Tym bardziej, że obie decyzje wydane zostały w oparciu o przepisy powszechnie obowiązujące, a postępowanie prowadzone było w sposób zapewniający zaufanie obywateli do organów państwa.
Podnoszone przez skarżącą argumenty odnośnie stanu zdrowia matki skarżącej jak i sprawowania przez nią opieki nad nią są prawdziwe i nie budzą żadnej wątpliwości składu orzekającego wypowiadającego się w tej sprawie, jednakże sąd administracyjny ocenia legalność, a zatem zgodność z prawem decyzji wydanej przez organ administracji publicznej i przyjdzie stwierdzić, że organy administracji wydając kwestionowane decyzje nie dopuściły się naruszeń prawa w takim stopniu, który uzasadniałby uwzględnienie wniesionej skargi.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.