Uzasadnienie
Prezydent Miasta M. decyzją z dnia [...] r. nr [...] skierowaną do W. W. zmienił prawo do świadczenia wychowawczego przyznane informacją z dnia [...] r. w ten sposób, że przyznał świadczenie wychowawcze na dziecko: P. W. w wysokości 250 zł miesięcznie na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. w pozostałym zakresie informacja z dnia [...] r. pozostała bez zmian.
Uzasadniając decyzję organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyznało T. W. na wskazane powyżej dziecko prawo do świadczenia wychowawczego w wysokości 250 zł. miesięcznie za okres do 1 lipca 2019 r. do 31 czerwca 2021, przy czym decyzją z dnia [...] r. Kolegium stwierdziło nieważność decyzji z dnia [...] r. w zakresie przyznania świadczenia za okres od 1 czerwca 2021 do 31 czerwca 2021 r.
Jako powód zmiany, w ramach której w miejsce świadczenia w kwocie 500 zł. we wskazanym powyżej okresie przyznano stronie świadczenie w kwocie 250 zł organ wskazał, że dziecko przebywa pod opieką obydwojga rodziców na przemian w następujących po sobie porównywalnych czasowo okresach zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...].
Strona nie zgodziła się z decyzją organu I instancji i wniosła od niej odwołanie. Nie przyniosło ono jednak oczekiwanego przez stronę skutku, gdyż zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W motywach decyzji Kolegium nakreśliło najpierw przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło art. 4 ust. 1-3 oraz art. 5 ust. 1-2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Zdaniem Kolegium ze względu na treść Wyroku Sądu Okręgowego w K. Wydział [...] Cywilny Rodzinny z dnia [...] r. sygn. [...] z dnia [...] r. dziecko znajduje się pod opieką naprzemienną obydwojga rozwiedzionych rodziców w porównywalnych i powtarzających się okresach. Z tego względu kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia.
W skardze na decyzję Kolegium strona zarzuciła naruszenie: art. 5 ust. 2a ustawy poprzez błędne uznanie, iż z sentencji wyroku rozwodowego wynika opieka naprzemienna, art. 27 ustawy poprzez wydanie decyzji z mocą wsteczną w sytuacji gdy decyzja może wywoływać jedynie skutki ex nunc, art. 9 k.p.a. i niepoinformowanie skarżącej o decyzji wydanej na rzecz jej byłego męża co doprowadziło do przyznania ojcu dziecka prawa do świadczenia w kwocie 250 zł., art. 8 k.p.a. poprzez uwzględnienie tylko interesów jednej strony, art. 9 i 11 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie przesłanek uznania sprawowania opieki naprzemiennej, podczas gdy faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje skarżąca.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, powtarzając argumentację w istocie tożsamą z argumentami przedstawionymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2019 r., poz. 2325, ze zm.) dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o przedstawione powyżej kryteria wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja oraz poprzedzającą ją decyzja organu I instancji podlega uchyleniu.
Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Kolegium, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji zmieniającą z mocą wsteczną wysokość świadczenia wychowawczego.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (obecnie Dz.U. z 2019, poz. 2407 ze zm., dalej w skrócie u.p.p.)
Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p. celem świadczenia wychowawczego jest pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Z kolei zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 świadczenie wychowawcze przysługuje matce lub ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a.
Jak natomiast stanowi art. 27 ust. 1 u.p.p. "Organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego."
W utrwalonym już obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że wydawana na podstawie art. 27 ust. 1 u.p.p. decyzja o zmianie lub uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze ma charakter konstytutywny i powoduje zmianę bądź uchylenie dotychczasowych uprawnień podmiotu, co oznacza, że może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc, tj. skutki od chwili jej wydania na przyszłość. (z mocą na przyszłość, od daty wydania decyzji - zob. np. R. Prokop, Komentarz do art. 27 u.p.p., LEX-el.).
Stanowisko, że decyzja uchylająca lub zamieniająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 u.p.p., ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc (z mocą na przyszłość, od daty wydania decyzji), znajduje obecnie aprobatę w orzecznictwie sądów administracyjnych (w wyrokach dotyczących świadczeń wychowawczych, jak również związanych ze stosowaniem podobnie brzmiącego art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych.; por. wyrok WSA w Warszawie z 16 stycznia 2018 r., I SA/Wa 1759/17, wyrok WSA w Bydgoszczy z 16 kwietnia 2019 r., II SA/Bd 70/19, wyrok NSA z 7 lutego 2018 r., I OSK 1894/17, wyrok NSA z 27 września 2017 r., I OSK 196/16, wyrok WSA w Lublinie z 18 października 2017 r., II SA/Lu 432/17).
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 maja 2018 r. sygn. I OSK 2842/17 analiza art. 27 ust. 1 ustawy z 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w kontekście systemowym, a także celowościowym, nie daje podstaw do twierdzenia, że decyzja wydawana na podstawie tego przepisu może dotyczyć także zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z mocą wsteczną. Tym samym w trybie art. 27 u.p.p. nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane.
Skoro więc decyzja taka kształtuje sytuację strony wyłącznie na przyszłość, to datą utraty prawa do świadczenia wychowawczego winna być data wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. Uchylenie decyzji z mocą wsteczną i związane z tym pozbawienie strony prawa do wypłaconego już świadczenia, nastąpić może jedynie przy zastosowaniu instytucji świadczenia nienależnego pobranego, podlegającego zwrotowi. W przypadku pobrania świadczenia, które stronie się nie należało zamiast procedury uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego, organ zobowiązany jest na podstawie art. 25 ust. 1 u.p.p. wdrożyć postępowanie administracyjne polegające na uznaniu świadczenia pobranego za nienależnie pobrane i doprowadzić do jego zwrotu, wydając w tym przedmiocie decyzję administracyjną. Nie jest to jednak przedmiot niniejszego postępowania.
Tymczasem w realiach rozpoznawanej sprawie w utrzymanej przez Kolegium decyzji organ I instancji, działając wstecz, zmniejszono skarżącej wysokość świadczenia wychowawczego, powołując się na zmianę sytuacji rodzinnej wynikającą z wydanego przez Sąd Okręgowy w K. wyroku rozwodowego. Działanie to, ze względu na wsteczny charakter, nie znajduje zdaniem Sądu oparcia w przepisach u.p.p. w zakresie, w jakim prawo do świadczenia wychowawczego zostało już wcześniej skonsumowane.
Z powyższych względów Sąd stwierdził, że decyzje organów obydwu instancji wydane zostały z obrazą przepisów prawa materialnego - art. 27 ust. 1 u.p.p., a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.
Sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.).
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.