Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania skarżącej M. R. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...]r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, że nie mogło zostać przyznane skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, gdyż jak wynika z akt sprawy, aktualnie strona na podstawie decyzji administracyjnej jest uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca podniosła zarzut naruszenia przez organ prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych polegającą na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęciu, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi kryterium negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w konsekwencji przyjęcie, że fakt pobierania przez stronę tego zasiłku ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzuciła również niezastosowanie przez organ normy prawnej określonej w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym przyjęcie, że w sytuacji strony nie nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, co z kolei uniemożliwiło jej dokonanie wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Ponadto strona podniosła zarzut naruszenia przez organ przepisów postępowania, tj. art. 77, art. 7 w związku z art. 80 K.p.a. oraz art. 8 i art. 9 K.p.a. przez niewypełnienie obowiązku pouczenia strony o treści art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i uniemożliwienie dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Na rozprawie pełnomocnik strony skarżącej podtrzymał skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.).
Powodem wydania rozstrzygnięcia było stwierdzenie przez organ, że nie jest możliwe przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ wskazał, że dopiero po zrzeczeniu się przez stronę prawa do przysługującego jej specjalnego zasiłku opiekuńczego, będzie mogła ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne.
Akta administracyjne przedmiotowej sprawy zawierają oświadczenie skarżącej z dnia 15 listopada 2019 r., czyli sprzed daty wydania decyzji organu I instancji, w którym skarżąca stwierdziła, że w chwili przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego.
W związku z powyższym, przytoczyć należało pogląd zawarty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2018 I OSK 235/18, który dotyczył zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, gdyż z powodu regulacji zawartej w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, może być odniesiony również do stanu zaistniałego w niniejszej sprawie.
W wymienionym wyroku NSA stwierdził, że "przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie istotnie jak twierdzi organ wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. I aby ten wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zagwarantować stronie, to nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego.
Trudno się dziwić, że strona nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego. Kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, 8 i 9 K.p.a. organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie zasiłku dla opiekuna. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. W tym celu właśnie Sąd pierwszej instancji wskazał organom administracyjnym na konieczność rozważenia ewentualnego zawieszenia postępowania w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do czasu wyeliminowania decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, co oczywiście nie uniemożliwia im poszukiwania innych rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo wyboru świadczenia.
W grę może wchodzić przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. Wprawdzie na gruncie prawa administracyjnego obowiązuje wyprowadzana z przepisów art. 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 104 K.p.a. zasada "jedna sprawa (uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisu prawa) – jedna decyzja" tym niemniej z uwagi na to, że z przepisu prawa wynika, że strona może otrzymywać w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych tylko jedno ze świadczeń wybrane przez nią, to kwestia tego wyboru, a tym samym i rezygnacji z zasiłku dla opiekuna stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość załatwienia rezygnacji z zasiłku dla opiekuna w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Ponownie rozpoznając sprawę, organy powinny rozważyć także i powyższe możliwości jej załatwienia.
Najistotniejszą kwestią powinno być dla nich jedynie takie załatwienie sprawy, aby zagwarantować stronie wybór świadczenia i jednocześnie nie pozbawić jej należnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki wsparcia" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2018 I OSK 235/18, dostępny w Internecie).
Przytoczoną ocenę prawną, którą w pełni podzielił Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, należało odnieść również do decyzji zaskarżonej w przedmiotowym postępowaniu.
W konsekwencji przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem tej decyzji, skargę należało uwzględnić i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a., uchylić decyzję organu odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że naruszenie wymienionych wyżej przepisów, w tym art. 7, 8 i 9 K.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wskazania co do dalszego postępowania, wynikają wprost z powyższych rozważań.