Uzasadnienie
Wójt Gminy S. decyzją z [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 17 oraz art. 24 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił M. S. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad K. T. W uzasadnieniu organ ten wskazał, że strona jest inną osobą, która może takie świadczenie otrzymać, jednakże złożyła oświadczenie, z którego wynika, że jej mąż pozostaje w zatrudnieniu. Tym samym osobą mogącą ubiegać się o przedmiotowe świadczenie jest ojciec wyżej wymienionego dziecka, a tym samym okoliczność ta wyłącza możliwość otrzymania wnioskowanego świadczenia przez stronę.
Z decyzją tą nie zgodziła się skarżąca, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia jak również wskazała na zły stan zdrowia pasierba. Podniosła, że pasierb legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i sprawuje opiekę nad nim tak jak matka. Żadna instytucja nie zgłaszała uwag do zakresu sprawowanej przez nią opieki nad dzieckiem.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania organ ten przybliżył sytuację rodziny skarżącej jak również przytoczył przepisy dotyczące przyznawania wnioskowanego świadczenia. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy wskazał, że skarżąca nie spełnia wymogów do otrzymania przedmiotowego świadczenia, ponieważ jest macochą dla osoby wymagającej opieki i może otrzymać wnioskowane świadczenie o ile nie ma żadnego z rodziców osoby wymagającej opieki. Z akt wynika, że jest ojciec dziecka, a mąż skarżącej, który pozostaje w zatrudnieniu, a matka dziecka przebywa poza granicami kraju i posiada ograniczoną władzę rodzicielską. Wskazana powyżej okoliczność związana z zatrudnieniem ojca dziecka nie pozwala na pominięcie go w kolejce osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. W konkluzji organ ten uznał, że skarżąca nie spełnia wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła skarżąca reprezentowana przez adwokata A. W. W skardze tej zarzucono powyższej decyzji naruszenie postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię tego przepisu. Skutkuje ona wyłączeniem z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osoby, które faktycznie opiekę sprawują nad dziećmi legitymującymi się orzeczeniem o niepełnosprawności, a nie mogą same być uznane za opiekunów faktycznych w rozumieniu art. 3 pkt 14 powyższej ustawy. W skardze tej wystąpiono o uchylenie kwestionowanej decyzji i o zobowiązanie organu pierwszej instancji do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację przemawiającą za podjęciem takiego rozstrzygnięcia i wskazano na wyrok tutejszego Sądu z 15 listopada 2018 r. sygn. akt IV SA/GI 251/18, w którym przyjęto, że świadczenie może otrzymać osoba, która nie jest ojcem dziecka i nie wystąpiła o przysposobienie, a sprawuje nad nim faktyczną opiekę.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje;
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 poz. 2167) nie wykazała, aby decyzja ta naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. Nr 2325 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest czytelny i nie jest źródłem rozbieżności między stronami niniejszego postępowania. Skarżąca jest macochą dla osoby wymagającej opieki ze strony innej osoby, a jej mąż, a ojciec dziecka wymagającego opieki, zgodnie z oświadczeniem skarżącej pozostaje w zatrudnieniu. Matka dziecka przebywa poza granicami kraju i ma ograniczoną władzę rodzicielską. Z uwagi na powyższe skarżąca nie wystąpiła o przysposobienie dziecka. Organy administracji obu instancji odmówiły skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia akcentując, że przed skarżącą jest ojciec osoby wymagającej opieki.
Przywołany stan faktyczny obliguje do przedstawienia stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie. Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Po myśli ust. 1a tego przepisu świadczenie to przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z kolei zgodnie z treścią ust. 1b tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Odmienne regulacje zawiera ust. 5 przywoływanego przepisu, ponieważ określa on sytuacje, kiedy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Zgodnie z nim świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli;
osoba sprawująca opiekę:
ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
osoba wymagająca opieki:
pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Przywołany powyżej stan normatywny określa jakie muszą zaistnieć przesłanki pozytywne i które przesłanki negatywne nie mogą wystąpić, aby skarżąca mogła się skutecznie ubiegać o wnioskowane świadczenie. Na wstępie przyjdzie odnieść się do przesłanek występujących po stronie skarżącej. Stosownie do brzmienia przywołanych unormowań wnioskodawczyni obowiązana jest zrezygnować z zatrudnienia lub też takiego zatrudnienia nie podejmować, nadto w przypadku tego typu osoby nie może wystąpić żadna z negatywnych przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności osoba taka nie może posiadać ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna.
Z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy uwagę należy zwrócić ponownie na treść art. 17 ust. 1a przedmiotowej ustawy, ponieważ zgodnie z nim świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z treści przywołanego unormowania wprost wynika, że skarżąca mogłaby skutecznie ubiegać się o przyznanie wnioskowanego świadczenia tylko w jednym przypadku, a mianowicie wówczas, gdyby rodzice dziecka nie mogli sprawować opieki. W przypadku matki dziecka sytuacja wydaje się być czytelna, albowiem przebywa ona poza granicami kraju jak również jej władza rodzicielska została ograniczona, tym samym można uznać, że nie jest ona w stanie sprawować opieki nad dzieckiem. W tej sytuacji pozostaje kwestia jej męża, a ojca dziecka wymagającego opieki ze strony innej osoby, w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego skarżąca złożyła oświadczenie, że pozostaje on w zatrudnieniu. W tej sytuacji, skarżąca nie spełnia wymogów wynikających z tego unormowania do tego, aby otrzymać wnioskowane świadczenie.
Doceniając trud i wysiłek ponoszony przez skarżącą, przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji sąd obowiązany jest kierować się treścią obowiązującego prawa zamieszczonego w ustawie, ponieważ jedynym kryterium oceny prawidłowości rozstrzygnięć organów administracji jest kryterium legalności, czyli zgodności z przepisem prawa. Sąd administracyjny nie może w swoim działaniu kierować się zasadami współżycia społecznego, czy też innymi kryteriami czy wartościami.
W skardze do tutejszego Sądu pełnomocnik skarżącej odwołał się do wyroku tutejszego Sądu z 15 listopada 2018 r. sygn. akt IV SA/GI 251/18, w którym przyjęto, że świadczenie może otrzymać osoba, która nie jest ojcem dziecka i nie wystąpiła o przysposobienie, a sprawuje nad nim faktyczną opiekę. Skład orzekający w niniejszej sprawie miał w polu widzenia przywołany wyrok, jednakże w jego ocenie przyjęta w nim wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych leżących u podstaw wydania kwestionowanej decyzji jest nadmiernie odbiegająca od literalnego ich brzmienia. W omawianym zakresie tutejszy Sąd już wyraził odmienny pogląd w wyroku z 7 listopada 2018 r. o sygn. akt IV SA/GI 698/18. Na marginesie można dostrzec, że przywołany w skardze wyrok zapadł w ramach kontroli decyzji administracyjnej podjętej w ramach postępowania nadzwyczajnego, a tym samym Sąd w tym przypadku dążył do wykazania, że możliwa jest inna interpretacja przedmiotowych przepisów niż przeprowadziły to organy administracji publicznej.
Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić.