Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] obecnie skarżący D. i H.S. zwrócili się do Wydziału Mienia Gminnego i Rolnictwa Urzędu Miejskiego w B. o zwrot nieruchomości położonej w B. przy ul. [...], oznaczonej numerem geodezyjnym pgr. [...] o powierzchni [...] ha. W dodatkowym piśmie z tej samej daty skarżący wskazali, iż w [...] sprzedali przedmiotową nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa na cel związany z realizacją inwestycji – budowy Politechniki [...]. Pomimo, iż od tego czasu upłynęło ponad [...], cel ten nie został zrealizowany, ani też nie zostały przeprowadzone żadne prace zmierzające do jego realizacji. Taki stan rzeczy uzasadnia w ocenie skarżących wystąpienie z wnioskiem o zwrot nieruchomości w trybie art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2004 roku, Nr 261, poz. 2603 z póżn. zm.), zwanej dalej u.g.n.
Rozpoznając ten wniosek Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...], Nr [...], umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał art. 136 ust. 3 i art. 229 u.g.n. oraz art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa).
W uzasadnieniu wskazano, że przedmiotowa nieruchomość została wykupiona przez Skarb Państwa od dotychczasowych właścicieli na podstawie umowy objętej aktem notarialnym z dnia [...] zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Z treści aktu notarialnego wynikało, że nieruchomość była niezbędna dla potrzeb Urzędu Miejskiego w B. w związku z realizacją planów budowy Politechniki. Wykup nie nastąpił jednak pod samą budowę lecz dla zabezpieczenia terenów zastępczych dla Zarządu Zieleni Miejskiej, od którego przejęto tereny pod budowę Politechniki. Ustalono, że po przejęciu nieruchomości w [...] została ona przekazana w użytkowanie Zarządowi Zieleni Miejskiej.
Z kolei w dniu [...] utworzona została spółka A Spółka z o.o., która przejęła prawa i obowiązki likwidowanego przedsiębiorstwa komunalnego. Umową z dnia [...] przeniesiono własność przedmiotowej nieruchomości na rzecz A Sp. z o.o. Prawo własności ujawnione zostało w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w B. Kw [...], co wynika z zawiadomienia tegoż Sądu z dnia [...]. Powyższe okoliczności wyczerpują w ocenie organu przesłanki określone w art. 229 u.g.n., co powoduje, iż roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje jej byłym właścicielom. Z kolei brak roszczenia czyni postępowanie o zwrot nieruchomości bezprzedmiotowym.
W odwołaniu od tej decyzji skarżący wnieśli o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Przyznali, że w świetle art. 229 u.g.n. nie ma możliwości zwrotu nieruchomości. Wskazali jednak na wadliwość przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji postępowania, które w ich przekonaniu powinno zmierzać do wykazania, że przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Takie ustalenie umożliwiłoby im dochodzenie roszczeń na drodze cywilnej. Powołali się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2007 r. w sprawie IV CSK 81/07, w którym wyrażony został pogląd o możliwości dochodzenia w takim przypadku roszczeń na drodze cywilnej. Stwierdzili, że organ winien merytorycznie rozstrzygnąć sprawę i po ustaleniu wszystkich okoliczności wydać decyzję o odmowie zwrotu nieruchomości. Dodatkowo za celowe uznali wydanie decyzji o uchyleniu decyzji administracyjnej z [...] o przekazaniu nieruchomości Zarządowi Zieleni Miejskiej w B., jako decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa.
Rozpoznając odwołanie skarżących Wojewoda [...] zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu pierwszej instancji. Odnosząc się do zarzutów skarżących przytoczono treść art. 229 u.g.n. stwierdzając, iż obie wymienione w tym przepisie przesłanki zostały spełnione. W tej sytuacji roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje i to niezależnie od faktu, czy nieruchomość została wykorzystana na cel wywłaszczenia, czy też nie. Odnosząc się natomiast do postulatu skarżących w przedmiocie uchylenia decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] o przekazaniu w użytkowanie spornej nieruchomości stwierdzono, że ta sprawa nie może być przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji lub o jej zmianę przez stwierdzenie odmowy zwrotu nieruchomości (w miejsce umorzenia postępowania). W uzasadnieniu powtórzyli swoje argumenty zawarte wcześniej w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Zaakcentowali, że organy obu instancji nie dokonały w toku postępowania ustaleń w zakresie zbędności nieruchomości na cele wywłaszczeniowe. Wskazali także, że zbycie nieruchomości nastąpiło bez ich wiedzy i z pominięciem przysługującego im prawa pierwszeństwa.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 4 września 2009 roku skarżący H.S. podtrzymał skargę i stwierdził, że jego zamiarem jest odzyskanie przynajmniej części wywłaszczonych a niewykorzystanych terenów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są w ocenie składu orzekającego zgodne z prawem.
W szczególności wskazać przyjdzie, że kontrolowane decyzje wydane zostały na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem jeżeli postępowanie administracyjne z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W rozumieniu tego przepisu postępowanie staje się bezprzedmiotowe m.in. w sytuacji, kiedy brak jest podstaw prawnych do jego prowadzenia i wydania rozstrzygnięcia co do meritum sprawy.
W obecnie obowiązującym stanie prawnym organy administracyjne są właściwe w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości i prowadzą takie postępowania w oparciu o przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997 roku.
Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis ten znajduje odpowiednie zastosowanie do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa w drodze umowy sprzedaży zawartej na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Z kolei z art. 229 tej ustawy wynika, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (to jest przed dniem 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.
W kontrolowanej sprawie bezspornym jest, że przedmiotowa nieruchomość została sprzedana przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997 roku, jak również i to, że prawo własności nowego właściciela zostało przed tym dniem ujawnione w księdze wieczystej. W ocenie Sądu ta okoliczność przesądzała o bezprzedmiotowości postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości, albowiem brak było takiego roszczenia po stronie skarżących.
Według poglądu przeważającego w orzecznictwie sądów administracyjnych, postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wszczęte w okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. organ administracji umarza na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowe (por. w szczególności wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2006 r., I OSK 651/05, nie publ., z dnia 7 lutego 2006 r., I OSK 409/05, nie publ., z dnia 16 listopada 2000 r. I SA 1539/99, nie publ. i z dnia 25 stycznia 2000 r., I SA 276/99, OSP 2001, nr 5, poz. 80). W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi więc do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi, skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości.
Powyższe w żadnym jednak wypadku nie pozbawia skarżących możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na drodze postępowania cywilnego przed sądami powszechnymi. Sąd Najwyższy w powoływanym przez skarżących wyroku z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. IV CSK 81/07 (Biul. SN z 2007 r., Nr 12, poz.
11) wskazał na możliwość dochodzenia roszczenia o naprawienie szkody wynikłej wskutek zbycia wywłaszczonej nieruchomości lub oddania jej w użytkowanie wieczyste z naruszeniem obowiązków wynikających z art. 47 ust. 4 i art. 69 ust. 1 u.g.n. Na potrzeby sprawy odszkodowawczej istnienie przesłanek warunkujących wspomniane obowiązki sąd powszechny musi ustalić samodzielnie; decyzja organu administracji wydana na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 229 u.g.n., inaczej niż orzekająca co do istoty sprawy decyzja o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, nie jest dla sądu powszechnego w tym zakresie wiążąca (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2001 r., III CKN 20/99).
Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez skarżących kwestii legalności decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] o przekazaniu w użytkowanie spornej nieruchomości Zarządowi Zieleni Miejskiej, to zgodzić się przyjdzie ze stanowiskiem organu odwoławczego, że ewentualne wzruszenie tej decyzji może nastąpić jedynie w odrębnym postępowaniu, nie zaś w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Jeżeli skarżący podtrzymują nadal ten postulat, to winni skierować stosowny wniosek do właściwego organu w celu zainicjowania jednego z nadzwyczajnych trybów kontroli decyzji administracyjnych przewidzianych przepisami kpa.
Z przytoczonych wyżej rozważań i przyczyn skarga nie mogła zostać uwzględniona przez Sąd i jako taka podlega oddaleniu na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).