Uzasadnienie
Postanowieniem Sądu Rejonowego w C. V Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r., sygn. akt [...], ograniczono władzę rodzicielską A. G. (dalej: "matka") i G. G. (dalej: "ojciec") nad małoletnimi dziećmi: N. (ur. [...] r.) i H. (ur. [...] r.) oraz odstąpiono od obciążenia ich kosztami postępowania, które zostały przejęte przez Skarb Państwa.
Wspólnym wnioskiem z dnia 26 listopada 2019 r., skierowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., matka i ojciec małoletnich zwrócili się o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt ich dzieci w pieczy zastępczej.
Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...] r., nr [...], odmówił odstąpienia od opłaty za pobyt N. w pieczy zastępczej oraz doręczył rozstrzygnięcie zarówno matce, jak i ojcu. W uzasadnieniu podano, że rodzina prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i nie korzysta z pomocy społecznej, a jej dochód w miesiącu październiku 2019 r. wyniósł 4 917,02 zł., co w przeliczeniu na dwuosobową rodzinę wynosi na jedną osobę 2 458,51 zł. i przekracza kwotę 1 320,- zł., która jest wartością 250 % kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie, określonego przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 z późn. zm., dalej: "ustawa"). Z tego powodu pouczono również o możliwości umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej na podstawie art. 194 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 575 z późn. zm., zwanej dalej: "ustawa o wspieraniu") w związku z uchwałą Rady Miasta C. z dnia [...] r. nr [...].
W złożonym przez matkę i ojca odwołaniu z dnia 20 grudnia 2019 r. podniesiono, że dochód rodziny nie jest w stanie pokryć kosztu pobytu dzieci w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej "A" w wysokości za każde z nich miesięcznie po 3 326,- zł., z tego powodu domagali się zwolnienia z obowiązku odpłatności za ich pobyt.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. W uzasadnieniu tej decyzji podało, że postanowieniem Sądu Rejonowego w C. V Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r., sygn. akt [...], ograniczono władzę rodzicielską ojcu i matce nad małoletnimi dziećmi: N. (ur. [...] r.) i H. (ur. [...] r.). Przywołało treść art. 193 ust. 1 i 2 ustawy o wspieraniu, zgodnie z którym za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości: 1) przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka;
2) średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Zaznaczyło, że opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej (art. 193 ust. 1a ustawy o wspieraniu). W myśl art. 193 ust. 2 ustawy o wspieraniu za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, rodzice odpowiadają solidarnie. Opłatę, o której mowa w ust. 1, ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (art. 193 ust. 6 ustawa o wspieraniu). Stosownie do treści art. 194 ust. 1 ustawy o wspieraniu opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej. Stosownie zaś do ust. 2 szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia tej opłaty, określa w drodze uchwały rada powiatu. W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje, że wydane decyzje odmawiające odstąpienia od ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej są konsekwencją zastosowania art. 194 ust. 1 ustawy o wspieraniu. Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił wysokość dochodu rodziny i przeprowadził postępowanie dowodowe, co jest zgodne z postanowieniami uchwały Rada Miasta C. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie szczegółowych warunków umarzania w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania i ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W myśl § 3 ust. 2 pkt 2 przywołanej uchwały warunkiem zastosowania ulg przewidzianych w uchwale jest ustalenie sytuacji życiowej uzasadniającej odstąpienie od opłaty, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych, istniejącego stanu rzeczy, pozwalającego stwierdzić, że nagle, nadzwyczajne, dotkliwe w skutkach, daleko idące plany życiowe i nie należące do zdarzeń codziennych, uzasadniają zastosowanie zwolnienia bądź ulgi. W ocenie organu odwoławczego taka sytuacja nie nastąpiła w przypadku odwołującego ojca i odwołującej matki.
W osobistej skardze zarówno ojca, jak i matki z dnia 26 lutego 2020 r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wnioskowano o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, bowiem wysokość nałożonych zobowiązań finansowych w łącznej kwocie 7 040,- zł. jest wyższa niż osiągany miesięczny dochód rodziny w wysokości 4 917,02 zł. Zaciąganie licznych kredytów i pożyczek nie daje również możliwości uregulowania żądanych należności z tytułu pobytu dzieci w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej "A" w wysokości za każde z nich miesięcznie po 3 520,- zł.,
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej w zakresie zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast, według art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg wymienionych w tym przepisie.
Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze.
W następstwie rozpoznania skargi Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji oraz w decyzji ją poprzedzającej tego rodzaju uchybień, które obligowałyby do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r., na podstawie której utrzymana została w mocy decyzja organu I instancji z dnia [...] r.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (obecnie t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1111, zwanej jak dotychczas w skrócie: "ustawa o wspieraniu"), która reguluje kwestie związane z pobytem dziecka w pieczy zastępczej i ponoszeniem odpłatności z tego tytułu przez jego rodziców.
Zgodnie z art. 193 ust. 1 ustawy o wspieraniu za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości: 1) przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka;
2) średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Następnie art. 193 ust. 1a ustawy stanowi, że opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Poza tym stosownie do treści art. 193 ust. 2 ustawy za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, rodzice odpowiadają solidarnie. Jednocześnie zgodnie z art. 194 ust. 1 ustawy o wspieraniu opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1 ustala, w drodze decyzji starosta (...).
W myśl art. 194 ust. 2 ustawy o wspieraniu rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust.
1. Jednocześnie starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając powyższą uchwałę, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia tej opłaty. Powyższe regulacje zawierają przesłanki warunkujące wydanie decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
Należy jednakże zauważyć, że przewidziana we wskazanych przepisach instytucja odstąpienia od ustalenia opłaty uzasadnia wdrożenie odrębnego postępowania, w ramach którego organ ocenia w pierwszej kolejności, czy spełnione zostały przesłanki do odstąpienia. Natomiast od wyniku tego postępowania może zależeć przedmiotowość dalszego przebiegu (toczonego z urzędu) postępowania w sprawie ustalenia opłaty. W sytuacji bowiem uznania przez organ, że należy uwzględnić wniosek o odstąpienie, w ogóle nie zachodzi potrzeba wydania kolejnej decyzji, tj. decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Ponoszenie opłaty przez rodzica zapada przy tym w postaci decyzji ustalającej odpłatność, która jest decyzją związaną (art. 194 ust. 1 ustawy o wspieraniu), zaś decyzja odstępująca od ustalenia opłaty jest decyzją uznaniową (art. 194 ust. 3 ustawy o wspieraniu).
Zatem musi nastąpić ostateczne zakończenie postępowania w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty, a dopiero wówczas, w zależności od wyników tego postępowania, podjęcie orzeczenia w kwestii ustalenia tej opłaty.
Należy powtórzyć, że możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty na warunkach określonych w akcie prawa miejscowego (art. 194 ust. 1 w związku z art. 3 ustawy o wspieraniu) prowadzi do wniosku, że w przypadku złożenia wniosku w tym względzie, rozstrzygnięcie w kwestii ustalenia opłaty musi być poprzedzone rozstrzygnięciem w sprawie odstąpienia od jej ustalenia. Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 3078/14 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA) wypowiedział się tej kwestii stwierdzając, że odstąpienie od ustalenia opłaty z istoty rzeczy musi poprzedzać jej ustalenie.
W konsekwencji Sąd ten przyjął, że w sytuacji, gdy prawodawca wskazał na przesłanki odstąpienia od ustalenia opłaty, zbadanie tych przesłanek w określonym stanie faktycznym musi nastąpić przed ustaleniem opłaty, zwłaszcza, że z treści art. 194 ust. 3 ustawy o wspieraniu wynika, że odstąpienie od ustalenia opłaty może nastąpić również z urzędu. Stąd też, zarówno decyzja organu I instancji, jak i decyzja organu odwoławczego zostały wydane prawidłowo.
Obowiązkiem organu w pierwszej kolejności było bowiem dokonanie oceny przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty i ostateczne rozstrzygnięcie tej kwestii, gdyż ewentualne uwzględnienie żądania czyniłoby bezprzedmiotowym postępowanie prowadzone z urzędu o ustalenie opłaty.
Nie ulega wątpliwości, że kryterium dochodowe na dwuosobową rodzinę skarżących przekracza na jedną osobę kwotę 1 320,- zł., z tego powodu, jak również braku wystąpienia sytuacji życiowej uzasadniającej odstąpienie od opłaty za pobyt dzieci skarżących w pieczy zastępczej w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej "A", wydane w sprawie decyzję są prawidłowe.
W ocenie Sądu, organy orzekające w sprawie prawidłowo ustaliły stan faktyczny i zastosowały przepisy prawa materialnego, jak również nie dopuściły się innych naruszeń przepisów prawa, które Sąd winien zbadać w granicach przedmiotowej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 p.p.s.a.).
W tym stanie rzeczy, Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.