Uzasadnienie
Decyzją z dnia 22 października 2021 r., nr DSE2-K1027-D17985-6D/21, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 1255 ze zm. – dalej u.d.o.a.) oraz powołując się na przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm. – dalej k.p.a.), w sprawie, w której stroną jest H. T. (dalej: strona, skarżąca), odmówił jej potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
W uzasadnieniu wskazano m. in., że do wydania decyzji pozytywnej konieczne jest przedstawienie dowodów potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ww. ustawy oraz decyzji administracyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokumentu potwierdzającego nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Decyzja Prezesa IPN potwierdza, że w przypadku strony nie zachodzą przesłanki negatywne do przyznania przedmiotowego statusu. Wnioskodawczyni podniosła okoliczności, że była represjonowana z powodów politycznych i religijnych. Dołączyła do wniosku kserokopię pism sporządzonych przez męża strony w związku ze zdegradowaniem go za to, iż okno w jego mieszkaniu zostało udekorowane wstążkami i wizerunkiem Papieża. W wyniku zapytania organ otrzymał informację, że w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono żadnych dokumentów potwierdzających działalność opozycyjną lub doznane represje przez wnioskodawczynię.
Wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnych dowodów, które potwierdzałyby, że przez minimum 12 miesięcy prowadziła zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność w zorganizowanych strukturach lub we współpracy z nimi, mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka w Polsce lub że doznała represji wskutek prowadzenia takiej działalności bądź udziału w wystąpieniu o charakterze wolnościowym. Nie jest również możliwe potwierdzenie stronie statusu osoby represjonowanej z powodu degradacji jej męża, ponieważ nie było to spowodowane działalnością antykomunistyczną bądź udziałem w wystąpieniu wolnościowym oraz nie była to represja bezpośrednio zastosowana wobec wnioskodawczyni.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła strona, nie godząc się z rozstrzygnięciem. Odwołująca przedstawiła swoje oczekiwania i wskazała, że dostarczyła wszelkie informacje wraz z podaniem danych osobowych osób mających informacje i mogących zaświadczyć o jej represjonowaniu. Dokumenty, o których pisała, powinny być w MSWiA oraz w Klasztorze [...] w K. Decyzją z dnia 27 stycznia 2022 r., nr DSE3-K0918-D17985-9/22, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 127 §3 k.p.a., Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, utrzymał w mocy własną ww. decyzję.
W uzasadnieniu wskazano m. in., że strona przedstawiała dokumenty dotyczące zdegradowania w 1979 r. jej męża ze stopnia sierżanta MO do stopnia plutonowego, z uwagi na udekorowanie przez stronę okna wizerunkiem Papieża podczas jego wizyty w Polsce. W relacji strony brak jest jakichkolwiek szczegółów mogących wykazywać na powadzenie przez co najmniej 12 miesięcy w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożonej odpowiedzialnością kamą, działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Ponadto, w ocenie Szefa Urzędu, strona nie wskazała, aby podlegała represjom wskazanym w art. 3 u.d.o.a. Katalog przypadków ma w ustawie charakter zamknięty, w związku z czym Szef Urzędu nie może potwierdzić statusu osoby represjonowanej z innych przyczyn, niż w nim wymienione.
Skargę na powyższą decyzję złożyła strona, nie godząc się z rozstrzygnięciem. Zarzucono, że w skutek prowadzonych działań, polegających między innymi na prześladowaniu, skreśleniu dowodu osobistego, a więc pozbawieniu wyjazdów zagranicznych, niepewności w zatrudnieniu jej męża, zastraszaniu, doszło do tego, że przez dłuższy czas strona nie mogła nikomu zaufać. Doprowadziło to do rozstroju nerwowego, objawiającego się koszmarami nocnymi, ogólnym złym stanem psychicznym. Wkroczenie do mieszkania, krzyki, nakaz ściągnięcia obrazów, a wręcz zamach popielniczką, wypytywanie dlaczego urodziła się w Niemczech, przeglądanie rzeczy, które znajdowały się w domu, pozbawienie godnego wynagrodzenia za pracę męża sprawiło, że czuła się bezradna. Przez długi czas była śledzona.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego.
Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 roku, poz. 329 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.
Na wstępie wyjaśnić należy, że nie każda działalność opozycyjna, jak również nie każda represja z powodów politycznych ze strony władz komunistycznych jest przez prawodawcę uznawana jako podlegająca ustawie z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, a tym samym uprawniająca do ubiegania się o świadczenia pieniężne. Powszechne rozumienie represji politycznych jest znacznie szersze, niż przyjmowane przez ustawodawcę w art. 3 ww. ustawy, który to przepis wymienia enumeratywnie okoliczności, które muszą zachodzić, by przyznać status represjonowanego. Poczucie osobistej krzywdy, doznanej traumy, cierpienia, utrudnień życiowych w tamtym czasie, nie zostały uznane przez ustawodawcę za przesłankę umożliwiającą uzyskanie przedmiotowego statusu (zob. wyrok NSA z 10 lutego 2022 r., III OSK 4841/21).
Ustawodawca dla potrzeb realizacji przewidzianych w ww. ustawie uprawnień wyróżnił dwie kategorie podmiotów.
Pierwszą kategorią są działacze opozycji antykomunistycznej, czyli osoby, które w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziły, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 2 ust. 1 ww. ustawy).
Drugą kategorię uprawnionych stanowią "osoby represjonowane z powodów politycznych". Definicję takiej osoby zawarto w art. 3 ww. ustawy. Powołany przepis wskazuje na kilka rodzajów okoliczności uznawanych przez ustawodawcę za represjonowanie z powodów politycznych, co powoduje, że zaistnienie choćby jednej z nich uzasadnia nadanie przez organ żądanego przez wnioskodawcę statusu.
Przywołane szeroko przez organ regulacje prawne stanowią zamknięty katalog przypadków uzasadniających przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej (art.
2) lub osoby represjonowanej z powodów politycznych (art. 3), wiążących organ administracji i niedopuszczających w tym zakresie jakiegokolwiek uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ rozpatrujący wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej jest związany ich treścią i nie może odstąpić od ich stosowania, biorąc pod uwagę inne przyczyny, niż przewidziane w przepisach. Niedopuszczalna jest zatem odmienna ich wykładnia, prowadząca do uznania za osobę represjonowaną osoby niespełniającej przesłanek ustawowych lecz represjonowanej w innej formie przez władze PRL (por. np. wyrok NSA z 28 kwietnia 2020 r., II OSK 1791/19).
Już nawet z lektury pism skarżącej nie wynika, by zachodziła którakolwiek z przesłanek opisanych w art. 2 lub 3 u.d.o.a. Nie było więc konieczne gromadzenie dodatkowych dokumentów i prowadzenie dalszych czynności dowodowych przez organ.
W szczególności nie ma żadnych dowodów, które potwierdzałyby, że skarżąca przez minimum 12 miesięcy prowadziła zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność w zorganizowanych strukturach lub we współpracy z nimi, mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka w Polsce lub że doznała ustawowo wskazanych represji wskutek prowadzenia takiej działalności bądź udziału w wystąpieniu o charakterze wolnościowym.
Nie jest możliwe potwierdzenie stronie statusu osoby represjonowanej z powodu degradacji jej męża, ponieważ nie była to represja bezpośrednio zastosowana wobec wnioskodawczyni. Nie przedstawiła także żadnej dokumentacji potwierdzającej, by np. doznała wskutek ataków na nią uszczerbku na zdrowiu, pozbawienia wolności, by została osobiście pozbawiona pracy lub możliwości wykonywania swojego zawodu, oskarżona lub skazana za przestępstwo polityczne, itp.
Proponowana przez skarżącą wykładnia przepisów, polegająca na uznaniu, że za osobę represjonowaną można uznać osobę, która nie spełnia przesłanek ustawowych, ale była w innej formie represjonowana przez władze PRL z powodu sprzeczności prezentowanej postawy życiowej z polityką i ideologią ówczesnego systemu, jest wykładnią contra legem.
Co więcej, z zażalenia na degradację skierowanego do Ministerstwa Obrony Wewnętrznej wynika, że to córka wystawiła w oknie podobiznę Papieża, a żona funkcjonariusza tego nie zauważyła. Gdy dowidziała się, usunęła podobiznę z okna. W zażaleniu funkcjonariusz wyraził dezaprobatę dla zachowania córki.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd nie dopatrzył się, aby zaskarżone rozstrzygnięcia zostały wydane w sposób dowolny.
Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób właściwy i organy uwzględniły niezbędną, dostępną dokumentację. Oparły się na zgromadzonych dowodach i oceniły je w sposób uprawniony, nienaruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Skarga stanowi jedynie polemikę strony niezadowolonej z oceną dokonaną w ww. decyzji, należycie, szeroko i merytorycznie uzasadnionej (art. 107 §3 k.p.a.). Nie można więc twierdzić, że postępowanie przeprowadzono wybiórczo, pomijając część dowodów.
Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 §1, 80, 107 §3, 138 §1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 127 §3 k.p.a., art. 2, 3, 5 ust. 1 u.d.o.a., ani też innych przepisów uzasadniających uwzględnienie skargi.
Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi