Uzasadnienie
U Z A S D N I E N I E
Wnioskiem z dnia 13 grudnia 2021 r. A. J. (dalej: Strona, Skarżąca) zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o przyznanie dodatku wychowawczego na dziecka umieszczone w rodzinie zastępczej. Do wniosku dołączyła kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w S. IV Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] sygn. akt [...], którym powierzono w trybie rodzinny zastępczej pieczę nad małoletnią J. P. - urodzona dnia [...] w K. A. J. i Z. J..
Decyzją z dnia 29 grudnia 2021 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 182 ust. 3 w oparciu o art. 80 ust. 1a, art. 87 ust. 1, ust. 1a i ust. 4, 88 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 821 ze zm.) oraz art. 104 i art. 108 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), Prezydent Miasta S. (dalej: organ, organ pierwszej instancji) przyznał A. J. i Z. J. jako rodzinie zastępczej dodatek wychowawczy w wysokości pod 500zł dla J. P. od dnia 1 grudnia 2021 r. do 30 listopada 2022 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 80 ust. 1a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka do świadczenia, na pokrycie kosztów utrzymania dziecka przysługuje dodatek w wysokości świadczenia wychowawczego określonego w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tj. w wysokości 500zł.
Świadczenia i dodatki przysługują na wniosek rodziny zastępczej (art. 88 ustawy) od dnia faktycznego umieszczenia w rodzinie zastępczej do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej, a w przypadku dodatku wychowawczego nie wcześniej jednak niż od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w art. 88 ustawy.
W niniejszej sprawie w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] została dla małoletniej ustanowiona rodzina zastępcza. Przedmiotowy dodatek przeznaczony jest na częściowe pokrycie wydatkowe związanych z wychowaniem dziecka.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Strona. Przyznała, że przedmiotowa decyzja jest krzywdząca dla małoletniej J. gdyż zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenie wychowawcze przysługuje opiekunowie faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego. Zasadnym byłoby zatem przyznanie świadczenia od dnia 7 stycznia 2021 r. i wypłata zaległego świadczenia wychowawczego.
Wyjaśniła, że w dniu [...] zmarła matka małoletniej, a nie utrzymywała ona kontaktów z ojcem, tylko pozostawała pod jej opieką. W dniu 15 stycznia 2021 r. do Sądu Rejonowego złożony został wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej ojca małoletniej i ustanowienie jej wraz z mężem rodziną zastępczą. W wyniku trwającej pandemii postępowanie było wydłużone i dopiero w dniu [...] zapadło rozstrzygnięcie. Przewlekłość postępowania doprowadziła do sytuacji, w której jako opiekunowie faktyczni dziecka pozbawiani byli świadczenia za okres 11 miesięcy.
Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium, organ drugiej instancji) decyzją z dnia 3 lutego 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/168/2022/791 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że postępowanie w sprawie wszczęto na wniosek Strony z dnia 13 grudnia 2021 r. Następnie wskazało, że ustalenie prawa do dodatku wychowawczego odbywa się w oparciu o ustawę z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodzinny i systemie pieczy zastępczej w brzmieniu obowiązującym do końca 2021 r., ponieważ wniosek o to świadczenie został złożony jeszcze w 2021 roku. Od 1 stycznia 2022 r. zmieniła się bowiem właściwość organów orzekających w tych sprawach.
Według regulującego tę kwestię art. 80 ustawy rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania, a według ust. 1a tego przepisu rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka do świadczenia, o którym mowa ust. 1, na każde umieszczone wieku do ukończenia 18. roku życia dziecko przysługuje dodatek w wysokości świadczenia wychowawczego określonego w przepisach o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zwany dalej "dodatkiem wychowawczym". W myśl art. 87 ust. 1 tej ustawy świadczenia i dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81, przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka.
Po analizie akt sprawy organ drugiej instancji stwierdził, iż decyzja organu pierwszej instancji jest zgodna z prawem, gdyż prawidłowo przyznano dodatek wychowawczy od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie - tj. od dnia 1 grudnia 2021 r., gdyż Skarżąca wniosek o świadczenie złożyła w dniu 13 grudnia 2021 r.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zarzucając organom naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 87 ust. 1, art. 88 i art. 80 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej, poprzez przyjęcie, iż odwołującej przysługuje prawa do świadczenia pieniężnego na pokrycie kosztów utrzymania małoletniej J.od dnia 1 grudnia 2021 r., a nie od dnia 7 stycznia 2021r., od kiedy małoletnia faktycznie znajdowała się w rodzinie zastępczej, czyli od daty wcześniejszej niż został złożony wniosek z powodów całkowicie niezależnych od Strony. W oparciu o powyższe wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia od daty faktycznego przebywania małoletniej w rodzinie zastępczej.
W uzasadnieniu wyjaśniła, że małoletnia J. przebywała pod jej i jej męża opieką od dnia śmierci swojej matki. Już w dniu 15 stycznia 2021 r. złożyli w Sądzie Rejonowym w S. wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej ojca małoletniej oraz ustanowienie rodziny zastępczej. Z uwagi na panującą pandemię postępowanie się przeciągało i dopiero w [...] r. Sąd wydał postanowienie o ustanowieniu rodzinny zastępczej dla małoletniej J. - sygn. akt[...]. Dopiero zatem po 11 miesiącach od złożenia wniosku stało się możliwe zwrócenie do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie dodatku wychowawczego, podczas gdy małoletnia cały ten czas pozostawała pod opieką Skarżącej i jej męża. Wykładnia sformułowania "faktyczne umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej" w przepisie art. 80 ust. 1 ustawy musi prowadzić do wniosku, że osoby będące rodziną zastępczą dopomagają się przyznania świadczenia od faktycznego umieszczenia w niej dziecka. Takie rozumienie przepisów omawianej ustawy wynika także z orzecznictwa sądów administracyjnych oraz ma potwierdzenie w art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej pod względem legalności była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji przyznającą Skarżącej i Z. J. jako rodzinie zastępczej dodatek wychowawczy w wysokości po 500zł miesięcznie dla małoletniej J. od dnia 1 grudnia 2021 r. do 30 listopada 2022 r.
Skarżąca składając wniosek w dniu 13 grudnia 2021 r. dołączyła do niego postanowienie Sądu Rejonowego w S. IV Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r. sygn. akt [...], którym powierzono Jej i mężowi, w trybie rodzinny zastępczej, pieczę nad małoletnią J. P. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji domagała się tego świadczenia za cały okres objęcia opieką małoletniej, czyli za okres od stycznia 2021r., kiedy faktycznie małoletnia, wobec śmierci matki, została objęta opieką, pomimo braku sądowego potwierdzenia, o które wystąpiono wnioskiem z dnia 15 stycznia 2021 r. Wobec trwającej pandemii wniosek ten rozpatrzono dopiero wymienionym powyżej postanowieniem Sądu. Organ pierwszej instancji przyznając Skarżącej wnioskowany dodatek od dnia 1 grudnia 2021 r. stwierdził, iż jest to uwarunkowane złożeniem przez wniosku o przedmiotowy dodatek w dniu 17 grudnia 2021 r.
W tym miejscu należy stwierdzić, że zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej świadczenia i dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1, ust. 1a i art. 81, przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko tej rodziny. W myśl art. 80 ust. 1a (w brzmieniu obowiązującym do końca 2021 r.) rodzinie zastępczej przysługuje dodatek w wysokości świadczenia wychowawczego określonego w przepisach ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zwany "dodatkiem wychowawczym". Ustalenie prawa do tego dodatku wychowawczego odbywa się w oparciu o ustawę z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym do końca 2021 r. (wniosek został złożony jeszcze w 2021 r.).
Zgodnie z art. 18 ust. 2a tej ustawy jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką lub przysposobienia dziecka, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, prawo to ustala się od miesiąca odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką lub przysposobienia dziecka do końca okresu, o którym mowa w ust.
1. W przypadku złożenia wniosku po tym terminie, prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1- tj. do 31 maja roku następnego.
Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia w dniu 17 grudnia 2021 r., czyli w terminie 3 miesięcy licząc od wydania postanowienia Sądu Rejonowego w S. IV Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] sygn. akt[...], które to postanowienie stanowiło o powierzeniu pieczy nad małoletnią skarżącej i jej mężowi.
W związku z tym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę organy zastosują się do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania zawartych w niniejszym uzasadnieniu i rozpatrzą wniosek skarżącej w zakresie całego przysługującego okresu pobierania wnioskowanego świadczenia.