Uzasadnienie
Przy piśmie POG z dnia 3 października 2023 r., wnioskodawczyni przesłała skan paszportu swojego oraz dziecka, a ponadto zaświadczenia z rejestru PESEL z dnia 21 sierpnia 2023 r.
W toku postępowania w dniu 5 grudnia 2023 r. Zakład dokonał odczytu danych z rejestru SPEC-PESEL i rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Na podstawie zapisów w rejestrze straży granicznej ustalono, że O.M. przyjechała do Polski w dniu 29 lipca 2023 r. i uzyskała status uchodźcy. Jednocześnie ustalono, że straż graniczna nie prowadzi rejestru dla ww. dziecka.
Wobec [pic]powyższego, pismem z dnia 5 grudnia 2023 r. wnioskodawczyni została poinformowana o tych nieprawidłowościach oraz wezwana do wyjaśnienia tej sytuacji bezpośrednio z Komendantem Przejścia Granicznego, gdzie miało miejsce przekroczenie granicy i zaktualizowanie rejestrów prowadzonych przez Straż Graniczną dla ww. dziecka.
W odpowiedzi na ww. wezwanie przy piśmie POG z dnia 21 grudnia 2023 r. wnioskodawczyni przesłała zaświadczenie z rejestru PESEL z dnia 5 grudnia 2023 r., oraz pismo z Placówki Straży Granicznej w M. z dnia 20 grudnia 2023 r., z którego wynika, że dane w rejestrze zostały poprawnie uzupełnione poprzez dodanie kategorii "ewakuowany/ uchodźca wojenny". Z pisma nie wynika czyje dane zostały w ten sposób zmodyfikowane.
W dniu 10 stycznia 2024 r. organ dokonał ponownego odczytu danych z rejestrów i ustalił, że rejestr dziecka nie został uzupełniony.
W odpowiedzi na kolejne wezwanie organu wnioskodawczyni przy piśmie POG z dnia 10 stycznia 2024 r. ponownie dołączyła zaświadczenia z rejestru PESEL z dnia 5 grudnia 2023 r. oraz pismo z dnia 20 grudnia 2023 r. z Placówki Straży Granicznej w M..
W dniu 10 stycznia 2024 r. organ dokonał ponownego odczytu danych z rejestrów i ustalił, że rejestr dziecka nie został uzupełniony. W odpowiedzi na kolejne wezwanie organu wnioskodawczyni przy piśmie POG z dnia 10 stycznia 2024 r. ponownie dołączyła zaświadczenia z rejestru PESEL z dnia 5 grudnia 2023 r. oraz pismo z dnia 20 grudnia 2023 r. z Placówki Straży Granicznej w M..
W odpowiedzi na kolejne wezwanie organu wnioskodawczyni przy piśmie POG z dnia 10 stycznia 2024 r. ponownie dołączyła zaświadczenia z rejestru PESEL z dnia 5 grudnia 2023 r. oraz [pic]pismo z dnia 20 grudnia 2023 r. z Placówki Straży Granicznej w M..
Decyzją z dnia 28 lutego 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin odmówił stronie prawa do świadczenia wychowawczego na ww. dziecko na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024r., powołując się na okoliczność, iż ww. dziecko nie figuruje w rejestrze Straży Granicznej, brak jest historii wjazdów do Polski oraz okresu uprawniającego.
Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji, wyrażając niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu odwołania wskazano, że wnioskodawczyni opuściła terytorium RP w dniu 31 sierpnia 2024 r. w związku z trudną sytuacją rodzinną i wróciła do Polski w dniu 21 września 2023 r, a zatem pobyt poza granicami Polski nie przekroczył 30 dni. Obecnie wnioskodawczyni wraz z dzieckiem przebywa na terytorium RP. Posiadają zaświadczenie z rejestru PESEL z aktualnym statusem "UKR".
Zaskarżoną decyzją z dnia 5 marca 2024 r., nr 010070/680/9457347/2023 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 28 lutego 2024 r.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy na podstawie zgromadzonych dokumentów stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ wyjaśnił, że w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej nie odnotowano przyjazdu dziecka K.O. na terytorium Polski jako przyjazdu obywatela Ukrainy w związku działaniami wojennymi. Rejestr nie zawiera historii wjazdów dziecka ani okresu jego legalnego pobytu uprawniającego do świadczeń. Pomimo kierowania wezwań o podjęcie działań w celu wyjaśnienia niezgodności, rejestr Straży Granicznej nie został zaktualizowany.
Od powyższej decyzji strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, domagając się jej uchylenia.
W uzasadnieniu skargi zasadniczo powtórzyła argumenty wskazane w odwołaniu. Ponownie podkreśliła, że wraz z dzieckiem przybyła do Polski 29 lipca 2023 r., zaś 21 sierpnia 2023 r. wraz dzieckiem otrzymała numery PESEL ze statusem "UKR" w urzędzie miasta C.. W dniu 31 sierpnia 2023 r. wraz z dzieckiem wyjechała na Ukrainę w związku z trudną sytuacją rodzinną, a następnie wrócili do Polski 21 września 2023 r.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja odmawiająca przyznania stronie świadczenia wychowawczego na dziecko. Strona będąca obywatelką Ukrainy ubiegała się o to świadczenie na dziecko na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Organ odmówił jednak przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż wskazał, że na podstawie rejestru Straży Granicznej ustalił, że dziecko strony nie figuruje w rejestrze, brak jest historii wjazdów do Polski oraz okresu uprawniającego.
Podstawę materialnoprawną kontrolowanej decyzji stanowiły m.in. przepisy ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (obecnie t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 167 ze zm.), dalej "upoU". Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.
Obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, któremu numer PESEL nadano przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nadaje się w rejestrze PESEL, na jego wniosek, o którym mowa w ust. 1, status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, i wprowadza się jego dane do rejestru, o którym mowa w art. 6 ust. 1 (ust. 1a). Przepis art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (obecnie t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 736), stanowi zaś, że w rejestrze PESEL i rejestrach mieszkańców gromadzony jest status cudzoziemca oznaczony jako UKR - w przypadku osoby, której nadano numer PESEL na podstawie art. 4 upoU.
Stosownie do art. 2 ust. 1 upoU, jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 czerwca 2024 r. Uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1 (tj. legalnego pobytu) pozbawia obywatela Ukrainy wyjazd z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni (art. 11 ust. 2 cyt. ustawy). Rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust.
- 1. prowadzi Komendant Główny Straży Granicznej w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej (art.3 ust. 3 upoU).
Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 2 upoU, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 21402023 r. poz. 810 i 1565), jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
Stosownie do art. 26 ust. 3a cyt. ustawy, Komendant Główny Straży Granicznej udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 2-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, oraz, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, organowi właściwemu w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1, informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2.
Weryfikując zasadność wniosku o przyznanie świadczenia przez obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 upoU oraz kontrolując dalsze pobieranie świadczenia, ZUS jest uprawniony do korzystania z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego SG (zawierającego m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdów z terytorium RP) oraz z rejestru PESEL (zawierającego informację o statusie cudzoziemca - UKR). Nie oznacza to jednak ograniczenia postępowania dowodowego wyłącznie do sprawdzenia danych w ww. rejestrze. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy lub braki. Obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze. Niewątpliwie przedmiotowy rejestr stanowi dowód legalnego pobytu w Polsce, jednakże nie może zaakceptować poglądu, że jest to jedyny dopuszczalny w tym zakresie dowód, jak zdaje się uważać organ.
W rozpoznawanej sprawie w aktach sprawy znajduje się wydruk danych rejestrowych dziecka K. O.. Wynika z nich, że dziecko skarżącej figuruje w "Rejestrze SPEC PESEL" i według niego posiada status uchodźcy UKR, zaś jako datę wjazdu do Polski wskazano dzień 20 lipca 2023 r. Natomiast w odniesieniu do "Rejestru Straży Granicznej" w znajdującym się w aktach sprawy wydruku zamieszczono wyłącznie adnotację: "W rejestrze nie znaleziono danych wyszukiwanej osoby". Pomiędzy danymi z obu ww. rejestrów istnieje zasadnicza rozbieżność. W tym stanie rzeczy organy nie mogły bezkrytycznie polegać na tym, że w rejestrze Straży Granicznej brak jest jakichkolwiek danych dotyczących dziecka skarżącej. Organ co prawda zwrócił się do skarżącej "o wyjaśnienie niezgodności w najbliższym Urzędzie Miejskim/Urzędzie Gminy w sprawie statusu "UKR", a następnie o skontaktowanie się (...) z Komendantem Przejścia Granicznego, gdzie miało miejsce przekroczenie granicy i zaktualizowanie danych indentyfikacyjnych w Rejestrze Straży Granicznej".
Jednak z nadesłanej przez skarżącą odpowiedzi wynika, że podjęte przez skarżącą działania nie doprowadziły do uzupełnienia danych w tym rejestrze. W ocenie Sądu w obowiązującym stanie prawnym brak jest podstaw do tego, aby konsekwencje związane z niekompletnością danych w Rejestrze Straży Granicznej przerzucać wyłącznie na osobę ubiegającą się o świadczenia. Zwłaszcza w sytuacji, gdy - tak jak w realiach rozpoznawanej sprawy - organ nie wskazał skarżącej żadnych środków prawnych pozwalających na wyeliminowanie istniejących rozbieżności. Za takie wskazanie nie sposób bowiem uznać wezwania skarżącej do wyjaśnienia wątpliwości poprzez "skontaktowanie się (...) z Komendantem Przejścia Granicznego, gdzie miało miejsce przekroczenie granicy i zaktualizowanie danych indentyfikacyjnych w Rejestrze Straży Granicznej". W sytuacji, której pomimo podjęcia kroków przez skarżącą w Rejestrze Straży Granicznej w dalszym ciągu brak jest danych dotyczących jej syna, organ powinien był rozważyć skorzystanie z innych dostępnych środków dowodowych na okoliczność weryfikacji twierdzeń skarżącej dotyczących pobytu jej syna na terytorium.
W szczególności organ mógł przeprowadzić dowód z znajdujących się w paszporcie syna skarżącej danych dotyczących przekroczeń granicy. Z załączonej do skargi kopi paszportu syna wynika, że odnotowano w nim wjazd do Polski syna skarżącej w dniu 29 lipca 2023 r., wyjazd z Polski w dniu 31 sierpnia 2023 r., a następnie ponowny wjazd w dniu 21 września 2023 r. Do tych danych ZUS mógł uzyskać dostęp, a jednak nie wdrożył procedury wyjaśnienia wątpliwości, co stanowi naruszenie art. 26 ust. 3c upoU w związku z art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 ze zm. – dalej p.p.s.a.), uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania. W szczególności w oparciu o wszelkie dostępne dowody, w tym w szczególności paszport i zawarte w nim dane dotyczące przekraczania granic, ustali rzeczywisty status syna skarżącej w kontekście prawa do wnioskowanego przez nią świadczenia.