Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wszczęło postępowanie w sprawie, a następnie zaskarżoną decyzją stwierdziło nieważność decyzji Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...] przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego E. P. (dalej jako strona, skarżąca) na pierwsze dziecko D. P. w okresie od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. w kwocie 500 zł miesięcznie.
W uzasadnieniu organ odwołał się do tez uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 września 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 606/19 wskazując, iż przy wydawaniu powyższego rozstrzygnięcia doszło do rażącego naruszenia art. 7 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z tym przepisem "w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka rodziny lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego". Organ wskazał, iż ponowna weryfikacja dochodów rodziny strony wykazała, że organ I instancji nieprawidłowo ustalił dochód męża strony albowiem w roku bazowym 2017 r. dochód z tytułu renty był osiągany przez 8 miesięcy - od maja 2017 r. do grudnia 2017 r. (i nadal) i w związku z tym należało uzyskany z tego tytułu dochód podzielić przez 8 a nie 12 miesięcy jak uczynił organ I instancji. W konsekwencji, po przeliczeniu dochodu rodziny ustalono, że wyniósł on 954,52 zł i przekraczał ustawowe kryterium uprawniające do świadczenia wychowawczego.
Od powyższej decyzji złożono skargę do tut. Sądu. Skarżąca, domagając się uchylenia rozstrzygnięcia organu, orzeczenia co do istoty sprawy oraz zasądzenia kosztów postępowania, zarzuciła naruszenie art. 153 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez wydanie zaskarżonej decyzji z pominięciem sentencji prawomocnego wyroku z dnia 20 września 2019 r.
Strona skarżąca, relacjonując dotychczasowy przebieg postępowania, odniosła się do skargi z dnia 20 marca 2019 r., w sprawie II SA/Gl 606/19, w której nie zgodziła się z wyliczeniami dokonanymi przez organ administracji. Jej zdaniem miesięczny dochód członków rodziny powinien być wyliczony w pierwszej kolejności poprzez obliczenie dochodu każdego z osobna członka rodziny, a następnie poprzez obliczenie średniej tego dochodu. Wskazała nadto, iż wykluczone jest sumowanie przychodów, a następnie pomniejszanie od ich sumy kosztów uzyskania przychodów, podatków dochodowych oraz składek ubezpieczeniowych, poszczególnych członków rodziny. Zdaniem skarżącej logicznym jest ażeby podczas dokonywania wyliczeń w sprawie wzięty został pod uwagę pełny dochód jej męża, tj. dochód z tytułu renty za okres od maja do grudnia 2017 r. (6.492,84 zł), a następnie dochód ten winien zostać podzielony przez ilość miesięcy pobierania ww. renty, tj. 8 miesięcy.
Z powyżej dokonanego działania, zdaniem skarżącej, otrzymamy kwotę 811,605 zł. Licząc z kolei dochód skarżącej wskazała ona, iż należy podzielić go przez 12 miesięcy, tj. 16.178,76 zł: 12 msc = 1.348,23 zł.
Wskazano również na rozbieżność pomiędzy sentencją, a uzasadnieniem wskazanego wyżej wyroku, którym uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r., nr [...], natomiast w treści uzasadnienia powyższego orzeczenia wskazano, że zaskarżona decyzja była prawidłowa. Zdaniem strony skarżącej w razie rozbieżności pomiędzy sentencją wyroku, a jego uzasadnieniem o zakresie rozstrzygnięcia decyduje sentencja wyroku, a nie jego uzasadnienie, zatem organ winien wydać decyzję zgodnie z treścią orzeczenia zapadłego w dniu 20 września 2019 r., w sprawie II SA/Gl 606/19.
Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, że jego stanowisko wynika z wiążących go tez uzasadnienia wyroku z dnia 20 września 2019 r., w sprawie II SA/Gl 606/19.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sad dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.
Rozstrzygana sprawa dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji, którą ustalono skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Podstawa prawną tego ostatniego aktu był art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 2407) w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania zaskarżonych decyzji. Zgodnie z tym przepisem "świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł".
Należy w tym miejscu wskazać, iż podczas procedowania nad niniejszą sprawą organ związany był wyrokiem tut. Sądu z dnia dniu 20 września 2019 r., w sprawie II SA/Gl 606/19, mocą którego uchylono decyzję Samorządowego Kolegium w Katowicach z dnia [...] roku, nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] r., nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r., nr [...], przyznającej skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w okresie od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. w kwocie 500 zł miesięcznie.
Odnosząc się do zarzutu strony skarżącej, iż w przypadku rozbieżności pomiędzy sentencją wyroku, a jego uzasadnieniem o zakresie rozstrzygnięcia decyduje sentencja wyroku, a nie jego uzasadnienie wskazać wypada, iż podczas, gdy oddziaływanie orzeczenia sądu administracyjnego na zakończone postępowanie administracyjne i wydane w nich rozstrzygnięcia wiąże się z reguły z samą sentencją tego orzeczenia, zasada związania organu ponownie rozpoznającego sprawę wiąże się z pewnymi elementami uzasadnienia orzeczenia sądu administracyjnego; mimo bowiem użycia w art. 153 [p.p.s.a.] określenia "orzeczenie", chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie orzeczenia. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem przede wszystkim z wykładnią prawa, a ta – w związku z postanowieniami art. 138 i 141 § 4 [p.p.s.a.] – może się mieścić jedynie w uzasadnieniu wyroku sądowego [por. A. Zieliński (w:) J. Borkowski i in., Komentarz..., s. 312; T. Woś, Postępowanie..., s. 266; tenże (w:) T. Woś (red.), Postępowanie (2015), s. 386; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 sierpnia 2011 r., I SA/Gl 1309/10, LEX nr 907985, wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2014 r., II GSK 1762/12, LEX nr 1452730]. W związku z powyższym wskazany zarzut należy uznać zatem za chybiony.
Istotą sporu w niniejszej sprawie jest kwestia czy organ zasadnie stwierdził nieważność decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego w konsekwencji błędnego sposobu obliczenia dochodu rodziny, co jego zdaniem stanowi rażące naruszenie prawa.
We wskazanym wyżej orzeczeniu przesądzono, że mąż skarżącej pobierał rentę inwalidzką w 2017 r. przez okres 8 miesięcy. W takich przypadkach ustawa przewiduje w zakresie ustalania dochodu rodziny rozwiązanie szczególne. Otóż w świetle art. 7 ust. 2 ustawy (w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania decyzji "w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka rodziny lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego".
Biorąc pod uwagę powyższe prawidłowo SKO w Katowicach stwierdziło, że w decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...] przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego błędnie ustalono dochód rodziny dzieląc dochody męża skarżącej przez 12 miesięcy a nie przez 8.
Trafnie Kolegium uznało, że to naruszenie prawa ma charakter rażącego. Za takie, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., należy uznać naruszenie przepisu, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Podstawą zastosowania tej przesłanki może być zatem niebudzący wątpliwości stan prawny. Rażące naruszenie prawa to naruszenie oczywiste, wyraźne i bezsporne. Należy przy tym zaakceptować stanowisko, zgodnie z którym prawo zostaje naruszone w sposób rażący, gdy określony akt administracyjny został wydany wbrew zakazom lub nakazom ustanowionym w przepisach prawa, a także wtedy, gdy wbrew przesłankom przepisu nadano prawa lub nałożono obowiązki lub ich stronie w ogóle odmówiono.
W związku z tym naruszenie prawa ma cechę "rażącego" wtedy, gdy czynności postępowania organu lub istota załatwienia sprawy są w swej treści zaprzeczeniem treści obowiązującej regulacji prawnej, a działanie organu w toku postępowania lub rozstrzygnięcie sprawy w decyzji w ogóle nie odpowiada nakazom wynikającym z prawa obowiązującego lub łamie zakazy w nim ustanowione.
Taka sytuacja zaistniała w przypadku decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. Organ gminy obliczył dochód rodziny skarżącej z naruszeniem art. 7 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zatem stwierdzenie nieważności tej decyzji było uzasadnione.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę