Uzasadnienie
Decyzją z dnia 9 stycznia 2023 r. działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1692 ze zm.) – dalej: "u.d.w.", art. 104, 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.) – dalej: "k.p.a.", Wójt Gminy W. (dalej: "organ I instancji") odmówił T. W. (dalej: "strona" lub "skarżąca") przyznania dodatku węglowego.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że dodatek węglowy nie został przyznany, gdyż dodatek ten został już przyznany na podstawie wniosku złożonego w dniu 19 sierpnia 2022 r. przez M. W., a w składzie gospodarstwa domowego uwzględniono również stronę.
Strona wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") odwołanie podnosząc w jego treści, że córka błędnie ją wpisała do składu swojego gospodarstwa domowego, podczas gdy ona ma wyodrębniony lokal mieszkalny.
Decyzją z dnia 3 lutego 2023 r., nr SKO.IV/424/911/2023 Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Kolegium wyjaśniło, że materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiła ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (tj. Dz.U. z 2022, poz. 1692 ze zm.), zwana dalej "ustawą", regulująca zasady i tryb przyznawania, wypłacania oraz wysokość dodatku węglowego oraz właściwość organów w tych sprawach. Zacytowało stosowne przepisy wskazanej ustawy. Z ustaleń Kolegium wynika, że strona złożyła w dniu 10 listopada 2022 r. wniosek o wypłatę dodatku węglowego, w którym jako główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego wskazała kocioł na paliwo stałe na adres ul. [...] w W. Deklaracja dotycząca źródeł ciepła do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (dalej: "CEEB) z dnia 30.06.2022 r., wskazuje, że budynek ogrzewany jest przez kocioł na paliwo stałe. Pierwszy wniosek o przyznanie dodatku węglowego został złożony przez M. W. w dniu 19.08.2022 r. i został pozytywnie rozpatrzony. W tym wniosku została ujęta również strona jako osoba zamieszkała we wspólnym wieloosobowym gospodarstwie domowym.
Organ odwoławczy stwierdził także, że organ I instancji ustalił po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w dniu 4 stycznia 2023 r., że pod wskazanym adresem strona zamieszkuje odrębny lokal i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe a także współdzieli źródło ogrzewania z drugim gospodarstwem domowym pod tym samym adresem. Kolegium zwróciło uwagę, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie strony, z którego wynika, że do dnia 30.11.2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach.
W ocenie Kolegium w sytuacji gdy wnioskodawca wystąpił o wypłatę dodatku węglowego dla adresu, pod którym funkcjonuje już inne gospodarstwo domowe, które otrzymało dodatek węglowy powinien on wykazać, że podjęte zostały kroki mające na celu nadanie odrębnego adresu miejsca zamieszkania. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy Kolegium uznało, że strona nie udokumentowała, iż podjęła kroki mające na celu nadanie odrębnego adresu miejsca zamieszkania np. poprzez złożenie kopii wniosku o nadanie numeru porządkowego.
W konsekwencji Kolegium uznało, że brak jest podstaw do przeprowadzenia przez niego uzupełniającego postępowania dowodowego na podstawie art. 136 § 2 i 3 k.p.a. a decyzja organu I instancji była prawidłowa.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiej Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie i nieprawidłowe zastosowanie art. 7 k.p.a. oraz art. 2 ust. 3c i 3d u.d.w. W związku z podniesionym zarzutem wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji na podstawie art 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 poz. 259 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", w całości oraz na podstawie art 135 p.p.s.a. o usunięcie naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest zasadna.
Przedmiotem kontroli była decyzja Kolegium z 3 marca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 9 stycznia 2023 r., odmawiającą skarżącej przyznania dodatku węglowego.
Jako materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, organ wskazał przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 141) dalej: u.d.w. Stosownie do art. 2 ust. 1 ww. ustawy, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 u.d.w.
Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.). W przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem (art. 2 ust. 3a u.d.w.). W przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania (art. 2 ust. 3b u.d.w.).W przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła (art. 2 ust. 3c u.d.w.).
W przypadku, o którym mowa w ust. 3c, gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji, bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji (art. 2 ust. 3d u.d.w.).
W przypadku gdy w lokalu, o którym mowa w ust. 3d, zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących w tym lokalu (art. 2 ust. 3e u.d.w.).
Analiza przywołanych uregulowań, jak również pozostałych uregulowań ustawy, prowadzi do wniosku, że co do zasady dodatek węglowy przyznawany jest na gospodarstwo domowe. Wyjątek od tej reguły przewidziany został w art. 2 ust. 3a u.d.w., gdzie wskazuje się, że w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. Ustawodawca zastrzegł jednakże, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła.
Istotą sporu w kontrolowanej sprawie jest odpowiedź na pytanie, czy w przypadku braku odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem i nie podjęcia w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. formalnych działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu skarżącej przysługuje dodatek węglowy.
W judykaturze przyjmuje się, że analiza przytoczonych przepisów wskazuje, że ustawodawca nie uzależnia udzielenia wsparcia w zakupie paliwa stałego do ogrzewania mieszkań od złożenia wniosku o nadanie dodatkowego lub nowego nr porządkowego. Brak złożenia takiego wniosku pozostaje bez wpływu na prawo do uzyskania dodatku węglowego. Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy Sąd uznał, że organ odwoławczy niesłusznie uzależnił przyznanie świadczenia skarżącej od przesłanki, która nie została wyartykułowana przez ustawodawcę.
Uznaje się za powszechne stanowisko, że kolejne nowelizacje ustawy o dodatku węglowym świadczą o tym, że zamiarem ustawodawcy było objęcie wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, czemu służyć ma odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie (zob. wyrok tut. Sądu z dnia 5 maja 2023 r. II SA/Gl 210/23, CBOSA). Cel tych przepisów polega niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. W tym kierunku powinna zatem zmierzać wykładnia przepisów ustawy.
Poza sporem pozostaje fakt, że skarżąca złożyła w terminie wniosek o przyznanie dodatku węglowego. Z akt sprawy wynika, że na posesji znajduje się jeden budynek mieszkalny, część domu zajmuje wnioskodawczyni a drugą M. W. i R. W. Budynek został zgłoszony do CEEB, a głównym (współdzielonym) źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe. Podczas przeprowadzonego w dniu 4 stycznia 2023 r. wywiadu środowiskowego stwierdzono, że w budynku pod adresem ul. [...] w W. strona prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Zdaniem Sądu nieustalenie przez skarżącą odrębnego adresu miejsca zamieszkania w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie może stanowić przesłanki odmowy przyznania skarżącej prawa do dodatku węglowego. Strona składając wniosek o jego przyznanie w dniu 10 listopada 2023 r. złożyła go w terminie i dodatkowo oświadczyła o braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach.
W ocenie Sądu ustalony stan faktyczny nie budzi wątpliwości. Jednocześnie wobec braku ustawowego wymogu, aby okoliczność "braku możliwości ustalenia odrębnego adresu" mogła być ustalona wyłącznie na skutek podjęcia formalnych kroków w celu uzyskania odrębnego numeru porządkowego, Sąd uznał, że istniały podstawy do przyznania skarżącej wnioskowanego przez nią dodatku węglowego.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.