Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] r. Z. Z. zwrócił się do Urzędu Miasta C. z wnioskiem o wymeldowanie brata, A.Z., z lokalu przy ul. [...]. W uzasadnieniu podał, że już w [...] r. brat opuścił ich ówczesne wspólne mieszkanie przy ul. [...], a kiedy w roku [...] Z. Z. zamieniał mieszkanie na lokal przy ul. [...] brat przebywał w [...]. Z.Z. stwierdził, iż z przyczyn osobistych nie chce aby brat razem z nim zamieszkiwał. Do wniosku Z. Z. dołączył kserokopię umowy najmu lokalu mieszkalnego, w której występuje jako najemca.
Podejmując czynności wyjaśniające organ I instancji ustalił, iż zgodnie z wypisem z ewidencji osób zameldowanych w lokalu nr [...] przy ul. [...] w C. obaj bracia Z. Z. i A. Z. zameldowani zostali [...] r. Następnie pismem z dnia [...] r. organ I instancji poinformował A. Z. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wymeldowania, a także wezwał go do wyjaśnienia czy w dniu zameldowania, jak również po zameldowaniu, A. Z. zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu i czy w mieszkaniu tym posiada swoje rzeczy. Przesłuchał nadto Z. Z., który oświadczył, że brat A. nigdy nie zamieszkał w rzeczonym lokalu, a jego zameldowania Z.Z. dokonał podczas pobytu brata w [...]. Podkreślił też, że brat nie zamieszkiwał wspólnie z nim od [...] r. kiedy to wyprowadził się z lokalu przy ul. [...] i zabrał wówczas ze sobą wówczas wszystkie rzeczy jakie posiadał w mieszkaniu.
Z kolei A.Z. pismem z dnia [...] r. wysłanym z [...] w O. stwierdził, iż w momencie dokonywanej przez brata zamiany mieszkania na mniejsze brat przeniósł wszystkie jego rzeczy do nowego mieszkania przy ul. [...]. A. Z. stanowczo nie zgodził się na wymeldowanie podnosząc, iż w chwili [...] zostałby osobą bezdomną. Podkreślił też, że zamiana mieszkań odbyła się bez jego wiedzy i zgody.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta C. orzekł o odmowie zameldowania A. Z. na pobyt stały pod adresem [...] ul. [...], z jednoczesnym anulowaniem czynności materialno - technicznej w postaci wpisu o tym zameldowaniu w dowodzie osobistym wymienionego dokonanym w dniu [...] r. W uzasadnieniu organ przytoczył odnoszące się do wymeldowania przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. 2006, nr 139, poz. 933 z późn. zm.) podkreślając, iż normy te nie mogą mieć zastosowania w niniejszej sprawie albowiem wymeldowanie może być dokonane tylko wówczas gdy osoba w przeszłości została zameldowana w lokalu zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym. A. Z. w dacie zameldowania nie zamieszkiwał natomiast w przedmiotowym lokalu, a w konsekwencji czynność materialno – techniczna w postaci zameldowania dotknięta była wadą i podlegać winna anulowaniu.
A.Z. w terminie ustawowym złożył odwołanie od decyzji organu I instancji, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Odwołujący się podniósł, iż przebywa nieprzerwanie w [...], a tym samym fakt nie przebywania w miejscu zameldowania uważa on za usprawiedliwiony. Podkreślił też, iż jego zdaniem nieprawdą jest jakoby nie zamieszkiwał razem z bratem w lokalu przy ul. [...] w okresie przed zamianą mieszkań.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda Ś. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W obszernym uzasadnieniu przytoczył i zanalizował regulacje prawne dotyczące procedury zameldowania, podkreślił także, że w myśl orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego posiadanie uprawnień do przebywania w lokalu nie stanowi już koniecznego warunku zameldowania na pobyt stały. Przesłankę taką bezwzględnie stanowi natomiast faktyczny pobyt z zamiarem stałego przebywania w lokalu, w którym nastąpić ma zameldowanie. Wojewoda zaakcentował, iż organ administracji jest uprawniony do poddania weryfikacji zameldowania, które w przeszłości został dokonane w ramach czynności materialno – technicznej, tak aby ustalić czy spełniona była wówczas przesłanka zamieszkania pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z analizy zebranego materiału, zdaniem organu II instancji, jednoznacznie wynika, ze A. Z. w ogóle nie zamieszkał w przedmiotowym lokalu w dacie zameldowania, a w konsekwencji czynność materialno – techniczna zameldowania była wadliwa i podlegać winna anulowaniu.
W dniu [...] r. A.Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję organu II instancji, podnosząc w uzasadnieniu, iż brat zamienił mieszkanie, w którym skarżący był dotychczas zameldowany na lokal przy ul. [...] w trakcie pobytu skarżącego w [...] W lokalu tym nie mógł fizycznie zamieszkać albowiem przez cały czas [...], a zamiana mieszkania odbyła się również pod jego nieobecność. Skarżący poprosił o pomoc argumentując, iż jest samotny starszy i schorowany, a w wyniku decyzji, którą otrzymał, po [...] stanie się bezdomny.
Skarga została wniesiona w terminie.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty, które zawarł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodał też, iż wypowiedzi skarżącego potwierdzają, że przez cały czas przebywał on w [...] i tym samym czynią jednoznacznym fakt nie zamieszkania w lokalu przy ul. [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi:
- a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
- b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
- c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.
Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także decyzji rozstrzygnięcie to poprzedzającej, wykazało, że są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie. Zdaniem tut. Sądu zarówno bowiem decyzja organu I instancji jak też stanowiąca przedmiot zaskarżenia decyzja drugoinstancyjna wydane zostały z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego -tekst jednolity: Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej: k.p.a.), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowolne należy traktować zatem ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym.
Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania rozstrzygnięcia o przekonującej treści – por. wyrok NSA z 4 lipca 2001 r., I SA 1768/99. W odniesieniu do postępowania przed organem odwoławczym należy też podkreślić, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ ten obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą decyzją lub postanowieniem organu I instancji, a stan faktyczny winien ustalić nie tylko w oparciu o materiał dowodowy zebrany w postępowaniu I instancji lecz także rozszerzając granice postępowania dowodowego na istotne dla sprawy okoliczności faktyczne pominięte przez organ I instancji.
W konsekwencji, w myśl art. 136 k.p.a., organ odwoławczy może przeprowadzić nie tylko na żądanie strony lecz także z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który w I instancji wydał decyzję lub postanowienie.
Odnosząc powyższe uwagi do przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania administracyjnego wskazać należy, iż w trakcie podjętych czynności wyjaśniających organ I instancji, a w ślad za nim organ drugoinstancyjny ograniczyły się do potwierdzenia faktu skądinąd oczywistego, iż skarżący, wskutek nieprzerwanego [...] a następnie w [...], w sensie fizycznym nie znajdował się w mieszkaniu przy ul. [...] ani w dacie, w której brat w wyniku zamiany mieszkania dokonał jego zameldowania, ani też w okresie późniejszym. Nie badając innych okoliczności sprawy i uznając ten fakt za wystarczający do wydania merytorycznej decyzji w sprawie organy I i II instancji niejako a priori założyły tym samym, iż nieobecność skarżącego w mieszkaniu w dacie zameldowania miała charakter dobrowolny, wskazywała na brak zamiaru stałego pobytu w przedmiotowym lokalu i w konsekwencji dowodziła fikcyjności czynności zameldowania.
Obydwa organy, uznając za decydujący w ocenie czynności zameldowania fakt fizycznej obecności lub nieobecności osoby meldowanej w lokalu w dacie zameldowania wykluczyły zatem de facto sytuacje, w których dana osoba ma zamiar fizycznego zaistnienia w lokalizacji, którą uważa za miejsce swojego nowego pobytu i z oddalenia koncentruje w niej swoje życiowe interesy (np. zleca umieszczenie w mieszkaniu swoich rzeczy, umeblowanie i wyposażenie mieszkania, opłaca bądź partycypuje w opłatach z tytułu czynszu i mediów itp.) jednak chwilowo, z przyczyn obiektywnych (np. [...]) nie jest to możliwe.
W konsekwencji działające w sprawie organy nie badały żadnych innych oznak zamieszkania skarżącego w przedmiotowym lokalu poza jego fizyczną obecnością. Nie przeprowadziły zatem oględzin mieszkania mogących wyjaśnić sporną kwestię należących do A.Z. rzeczy, nie zbadały czy w mieszkaniu przygotowane jest dla niego umożliwiające codzienną egzystencję miejsce i wyposażenie, jak też nie ustaliły kto w istocie ponosi opłaty mieszkaniowe. Zdaniem tut. Sądu nie można jednak aż tak radykalnie, jak uczyniły to występujące w sprawie organy, wykluczyć możliwości istnienia sytuacji, w których przymusowa nieobecność danej osoby w dacie zameldowania wcale nie musi dowodzić braku woli stałego przebywania w danej lokalizacji, a tym samym nie koniecznie musi dowodzić wadliwości zameldowania.
W konsekwencji obowiązkiem działających w sprawie organów administracji publicznej jest każdorazowe wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, które mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w tym również zamiaru (lub jego braku) stałego przebywania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem - art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zamiar ten rozumiany jest w orzecznictwie jako wola koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych i założenia w miejscu tym ośrodka osobistych i majątkowych interesów - por. np. wyrok NSA w Krakowie z dnia 14 maja 2001 r., V SA 1496/00. Zameldowanie zatem w lokalu osoby, która w istocie w lokalu tym w ogóle nie zamieszkuje (nie przebywa i nie ma zamiaru stałego przebywania) powoduje, iż dokonaną czynność materialno-techniczną należy uznać za wadliwą i w konsekwencji winna ona zostać w drodze decyzji administracyjnej anulowana na podstawie art. 47 ust. 2 powołanej wyżej ustawy.
Rozstrzygnięcie wątpliwości w przedmiocie zameldowania w postępowaniu, które kończy decyzja administracyjna, wymaga jednak uprzedniego wyjaśnienia materialnoprawnych przesłanek zameldowania – por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2002 r., III RN 139/01, OSNP 2003/15/347. Przy rozstrzyganiu wątpliwości tych należy wyjaśnić całokształt okoliczności sprawy albowiem samo li tylko nie przebywanie bezpośrednio po zameldowaniu na pobyt stały pod wskazanym adresem nie musi jeszcze bowiem w sposób bezwzględny dowodzić braku zamiaru pobytu stałego – por. wyrok NSA w Krakowie z dnia 8 października 1982 r. SA/Kr 599/82
.Sąd zauważa też, iż w osnowie decyzji organu I instancji, utrzymanej w mocy decyzją Wojewody Ś., orzeczono nie tylko o anulowaniu czynności materialno-technicznej lecz także o odmowie zameldowania A.Z. Przedłożone akta sprawy nie zawierają jednak wniosku o zameldowanie. Nie wiadomo zatem kto w istocie wniosek ten złożył i jaka była jego treść, a tym samym kto jest adresatem wydanej odmowy. Z żadnego z zawartych w aktach dokumentów nie wynika też by kwestie te były przedmiotem ustaleń działających w sprawie organów.
W konsekwencji wydane przez organy I i II instancji decyzje uznać należy za przedwczesne, wydane bez należytego wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych.
W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy określono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.