Uzasadnienie
Wójt Gminy P. decyzją z 13 grudnia 2021 r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił A. S. (dalej jako strona lub skarżąca) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. W uzasadnieniu decyzji organ ten przedstawił wpierw przepis normujące zasady przyznawania przedmiotowego świadczenia, a następnie przywołał stan faktyczny występujący w przedmiotowej sprawie i wskazał, że strona jest córką osoby wymagającej stałej opieki, a osoba wymagająca taj opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym daty powstania tej niepełnosprawność nie da się określić. W następstwie tego ustalenia organ pierwszej instancji stwierdził, że okoliczność ta nie daje prawa do otrzymania wnioskowanego świadczenia.
Dodatkowo w uzasadnieniu podkreślono, że ojciec strony, a mąż osoby wymagającej opieki pracuje i utrzymuje rodzinę, jak również nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, a okoliczność ta także wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia.
Z decyzją tą nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez adw. M. Z. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyrażono niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i podniesiono, że odmowa przyznania świadczenia spowodowana została tym, że niepełnosprawność mamy powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia. Sygnalizowana okoliczność nie powinna mieć znaczenia dla prawa do otrzymania wnioskowanego świadczenia, gdyż Trybunał Konstytucyjny w 2014 r. wypowiedział się w tym zakresie, a sądy administracyjne przyjmują taka argumentację, że strona spełnia wymogi do otrzymania wnioskowanego świadczenia.
Ponadto podniesiono zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż w ocenie strony odwołującej się nie ma zastosowania regulacja stanowiąca, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, gdy sprawa przyznania świadczenia dotyczy zstępnego. W motywach odwołania przedstawiono argumentację przemawiającą za jego zasadnością.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z 20 stycznia 2022 r. Nr SKO.PSŚ/41.5/23/2022/81/LZ wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania organ ten przytoczył przepisy dotyczące przyznawania wnioskowanego świadczenia i zamieścił stwierdzenie, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa i brak jest podstaw dla jej uchylenia. Organ odwoławczy nie odniósł się do przesłanki przywołanej przez organ pierwszej instancji, a dotyczącej okresu powstania niepełnosprawności. W motywach rozstrzygnięcia organ ten wskazał, że współmałżonek osoby wymagającej opieki mieszka wspólnie z nią i jak wynika z jego oświadczenia pracuje zawodowo, a tym samym nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podniesiona okoliczność skutkuje tym, że, strona nie spełnia wymogów do otrzymania przedmiotowego świadczenia, ponieważ jest osoba, która w pierwszej kolejności zobowiązana jest do sprawowania opieki.
W konkluzji swojej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że strona nie spełnia wymogów wynikających z obowiązujących regulacji prawnych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem jest osoba, która jest zobowiązana w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad osobą tego wymagającą.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła strona reprezentowana przez adwokata M. Z.. W skardze tej wystąpiono o uchylenie kwestionowanej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Powyższym decyzjom zarzucono naruszenie postanowień art. 17 ust. 1 przedmiotowej ustawy, jak również art. 17 ust. 1 pkt. 4 w związku z art. 17 ust. 1a tej ustawy. W motywach skargi przybliżono wpierw stosowne regulacje prawne dotyczące przyznawania przedmiotowego świadczenia, jak również wskazano na okoliczność, że świadczenie to przysługuje osobie zobowiązanej do alimentacji względem osoby wymagającej opieki.
Odnosząc się do stanu faktycznego podkreślono, że strona sprawuje stałą opiekę nad matką, która takiej opieki wymaga. W ocenie pełnomocnika skarżącej ojciec z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie sprawować opieki, albowiem z uwagi na wykonywana pacę jest przez długie godziny poza domem. Prawidłowa interpretacja przywołanego art. 17 ust. 1 pkt. 4 przedmiotowej ustawy, znajdująca umocowanie w orzecznictwie sądów administracyjnych uzasadnia przyznanie jej tego świadczenia. Na poparcie prezentowanego stanowiska pełnomocnik skarżącej odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych, które zostało obszernie przywołane.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje;
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 poz. 137) wykazała, że decyzja ta nie narusza wymogów prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. Nr 329 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest czytelny i w tym zakresie nie występują wątpliwości. Sytuacja odmiennie przedstawia się w kontekście interpretacji norm prawnych mających zastosowanie w sprawie. Mając na uwadze powyższe stwierdzenie niezbędnym jest przybliżenie stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie.
Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z treścią ust. 1 b przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.
Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Po przedstawieniu stanu normatywnego przyjdzie odnieść się do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy i zestawienia go z treścią przywołanych przepisów prawa. Jak wynika z akt sprawy skarżąca jest córką osoby wymagającej stałej opieki. Matka skarżącej legitymuje się stosownym orzeczeniem i stan jej zdrowia nie budzi najmniejszych wątpliwości, a zatem jest osobą uprawnioną do tego, aby osoba sprawująca opiekę nad nią mogła ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Równocześnie osoba wymagająca opieki ma męża a ojca skarżącej, który z uwagi na to, że pracuje i uzyskuje dochody gwarantujące zapewnienia środków finansowych na zapewnienie opieki dla żony i całej rodziny, nie może zrezygnować z pracy, a opiekę tę sprawuje ich córka. Opieka ta sprawowana jest od początku choroby. Zaznaczyć trzeba, że powyższe okoliczności podnoszone były w ramach prowadzonego postępowania, a w aktach administracyjnych zalegają stosowne oświadczenia potwierdzające te fakty.
Przywołany stan faktyczny zestawić należy z treścią art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W świetle przywołanych przepisów w sytuacji faktycznej występującej w rozpoznawanej sprawie, podzielić należy stanowisko prezentowane przez organy administracji publicznej, że skarżąca nie spełnia wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia, ponieważ w rodzinie występuje osoba, która w pierwszej kolejności jest zobowiązana do opieki nad osobą wymagającą stałej opieki i tą osobą jest ojciec skarżącej, a mąż osoby wymagającej opieki. Powyższa okoliczność skutkuje tym, że skarżąca nie może w sposób skuteczny ubiegać się o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Podkreślić należy, że w rozpoznawanej sprawie fakt niemożności sprawowania opieki przez męża osoby tego wymagającej wynika z chęci zapewnienia rodzinie niezbędnych środków finansowych na utrzymanie. Wbrew przywołanym w skardze orzeczeniom sądów administracyjnych okoliczność ta nie jest przesłanką pozwalającą uznać, że nie jest on w stanie sprawować tej opieki.
Podkreślić należy, że w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych jest co do zasady jednolite. W konsekwencji uznać należy, że stanowisko prezentowane przez pełnomocnika skarżącej w skardze jak również wcześniej w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji nie może być podzielone. Argumentacja odwołującą się do odstąpienia od literalnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt. 4 w związku z art. 17 ust. 1a przedmiotowej ustawy nie może zyskać aprobaty składu orzekającego, ponieważ proponowana interpretacja przywołanych przepisów doprowadza do sytuacji, w której stykamy się z wykładnią contra lege.
Podnoszone przez skarżącą argumenty i odwoływanie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie są trafne. Dostrzec należy, że organ odwoławczy w swoim rozstrzygnięciu nie wypowiedział się co do tego orzeczenia i faktu że okres powstania niepełnosprawności po stronie osoby wymagającej opieki nie ma żadnego znaczenia. Ułomność uzasadnienia organu odwoławczego nie przekłada się na istotę rozstrzygnięcia, ponieważ w rozpoznawanej sprawie organ ten dostrzegł występowanie przesłanki, która skutkuje koniecznością negatywnego rozpoznania złożonego wniosku. W świetle powyższego dostrzegana ułomność w uzasadnieniu organu odwoławczego nie przenosi się na trafność rozstrzygnięcia, a tym samym bark jest podstaw dla uwzględnienia skargi z tego powodu.
Podnoszone przez skarżącą argumenty odnośnie stanu zdrowia matki jak i sprawowania przez nią opieki nad nią są prawdziwe i nie budzą żadnej wątpliwości składu orzekającego wypowiadającego się w tej sprawie, jednakże sąd administracyjny ocenia legalność, a zatem zgodność z prawem decyzji wydanej przez organ administracji publicznej i przyjdzie stwierdzić, że organy administracji wydając kwestionowane decyzje nie dopuściły się naruszeń prawa w takim stopniu, który uzasadniałby uwzględnienie wniesionej skargi.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.