Uzasadnienie
Pismem z dnia [...]r. [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa w J. zwróciła się do Urzędu Miasta Wydziału Spraw Obywatelskich z wnioskiem o wymeldowanie z pobytu stałego z lokalu przy ul. A Z.R.. W uzasadnieniu Spółdzielnia podała, iż w roku [...] ojciec Z. R., W. R., który w przeszłości otrzymał przydział na powyższe mieszkanie, zrezygnował z członkostwa Spółdzielni i zdał użytkowany lokal. Mieszkanie zostało wyremontowane i zasiedlone przez innego członka Spółdzielni.
W trakcie prowadzonego przez organ I instancji postępowania administracyjnego Urząd Miasta podjął próbę powiadomienia Z. R. o wszczęciu postępowania w sprawie wymeldowania jednak wysłane na adres stałego zameldowania przy ul. A powiadomienie nie zostało podjęte. W tej sytuacji organ I instancji dwukrotnie zwrócił się do Centralnego Bura Adresowego w W. z prośbą o podanie ostatniego zameldowania na pobyt stały lub czasowy Z. R.. Z wnioskiem o informacje co do Z. R. zwrócił się też do Kartoteki Skazanych i Tymczasowo Aresztowanych w W.. W odpowiedzi uzyskał pisma wyjaśniające, iż Z. R. nie przebywa ani w areszcie śledczym, ani w zakładzie karnym na terenie kraju, a jedynym jego miejscem zameldowania uwidocznionym w Centralnym Biurze Adresowym jest dawny adres przy ulicy A. W tej sytuacji Prezydent Miasta zwrócił się do Sądu Rejonowego Wydziału [...] Cywilnego w J. z wnioskiem o ustanowienie przedstawiciela dla nieobecnego w postępowaniu administracyjnym.
Postanowieniem z dnia [...]roku sygn. akt [...] Sąd Rejonowy Wydział [...] Cywilny w J. ustanowił do zastępowania nieznanego z miejsca pobytu Z. R. w postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie przedstawiciela w osobie T. M..
W dniu [...]roku z udziałem T. M. oraz obecnej lokatorki mieszkania przeprowadzono oględziny przedmiotowego lokalu stwierdzając, iż brak w nim rzeczy osobistych i przedmiotów majątkowych należących do Z. R..
Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Prezydent Miasta J. orzekł o wymeldowaniu Z. R. z pobytu stałego przy ul. A z uwagi na opuszczenie przezeń lokalu przed dniem [...]r. Opuszczając lokal Z. R. zabrał wszystkie swoje rzeczy nie dokonał jednak wymeldowania, a w konsekwencji spełnione zostały przesłanki wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 32 poz. 174 z późn. zm.). Decyzja ta została doręczona T. M. jako ustanowionemu przedstawicielowi Z. R. w dniu [...]r.
Pismem z dnia [...]r. Z. R. zwrócił się do Prezydenta Miasta J. z wnioskiem o przywrócenie prawa stałego zameldowania bądź przydzielenie innego lokalu mieszkalnego. W uzasadnieniu Z. R. stwierdził, iż otrzymał nowy dowód osobisty z adnotacją o braku stałego zameldowania co zdaniem strony jest nieprawdą albowiem, jak stwierdził, urzędy nie mają prawa wymeldowywać do nikąd. W nagłówku pisma Z. R. podał swój dawny adres przy ul. A. Na wskazany przez stronę adres organ I instancji przesłał mu kserokopię decyzji o wymeldowaniu wraz ze stosownym pismem przewodnim. Przesyłka ta nie została przez Z. R. odebrana. W dniu [...]r. Z. R. nadesłał kolejne pismo zatytułowane “Ponaglenie" stwierdzające, iż nie otrzymał od Prezydenta Miasta żadnej odpowiedzi pomimo, że wymeldowany z mieszkania został cyt. “potajemnie", a jako osoba nie zameldowana ma problemy z uzyskaniem prawa jazdy. Tym razem w nagłówku pisma Z. R. wskazał jako adres do korespondencji [...], ul. B. Na ten zatem adres przesłano stronie kserokopię decyzji o wymeldowaniu wraz z pismem przewodnim, a przesyłka została przez stronę w dniu podjęta w dniu [...]r.
Pismem z dnia [...]r. Z. R. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. podając jako swój obecny adres po raz kolejny [...], ul. B. W odwołaniu Z. R. wskazał, iż od 23 lat tuła się nie posiadając własnego mieszkania albowiem był internowany i w tym czasie jego ojciec, pod namową macochy, zdał mieszkanie oraz że jego rzeczy znajdujące się w mieszkaniu Spółdzielnia usunęła. Z. R. domagał się w odwołaniu bezzwłocznego przyznania mu lokalu mieszkalnego w J., nakazania wydania prawa jazdy, a także z uwagi na niepełnosprawność ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. W części nagłówkowej odwołania Z. R. umieścił adnotację podkreślającą, iż odwołanie wnosi w terminie.
Postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] Wojewoda [...] stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu organ drugoinstancyjny podniósł, iż ustanowiona przez Sąd przedstawicielka Z. R., T. M., odebrała przedmiotową decyzję w dniu [...] roku natomiast Z. R. wniósł odwołanie [...]r. tj. przeszło 5 lat po terminie określonym w art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. zwanej dalej: k.p.a.).
Pismem z dnia [...]r. Z. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na postanowienie organu II instancji. W uzasadnieniu skarżący stwierdził, iż dokonano cyt. “zbrodni" albowiem Urząd Miasta, który w [...]r. korespondował ze skarżącym znał jego rzeczywisty adres, a tym samym ustanowienie kuratora naruszało przepisy kodeksy karnego. W nagłówku skargi skarżący podał kolejną wersję adresu, a to [...]ul. C, jak również dołączył kopię dwóch pism pod tym adresem skierowanych do niego przez Urząd Miejski w [...]r. a informujących o negatywnym zaopiniowaniu wniosku o przydział mieszkania z powodu braku mieszkań.
Skarga została wniesiona w terminie.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo w uzasadnieniu podkreślił nadto, że wobec stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie rozpoznawał sprawy merytorycznie. Bez znaczenia zatem pozostają zarzuty kierowane przez skarżącego pod adresem decyzji pierwszoinstancyjnej.
W kolejnym piśmie procesowym z dnia [...]r. Z. R. wniósł o odrzucenie, oddalenie bądź pominięcie odpowiedzi na skargę. Stwierdził nadto, że wprawdzie przedmiotową decyzję doręczono mu dopiero w dniu [...]r., a w konsekwencji wniesione dnia [...] tegoż roku odwołanie zostało według niego złożone w terminie, niemniej jednak obecnie wnosi on o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Pismo swe Z. R. opatrzył tym razem nie adresem przy ul. C lecz wskazywanym przed wniesieniem skargi adresem przy ul. B. Pismo procesowe z dnia [...]r. wniósł też do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach ustanowiony na wniosek skarżącego profesjonalny pełnomocnik z urzędu. W piśmie tym pełnomocnik stwierdził m.in., że jak wynika z uzasadnienia decyzji Prezydenta Miasta skarżący nie brał udziału w postępowaniu o wymeldowanie albowiem organ administracji publicznej rzekomo nie potrafił ustalić jego miejsca pobytu podczas gdy w rzeczywistości w roku [...] adres ten był pracownikom urzędu znany.
Nadto wprawdzie w swym odwołaniu skarżący nie zgłosił formalnego wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia to jednak zdaniem pełnomocnika sama treść odwołania wskazuje, że w istocie o taki wniosek skarżącemu chodziło.
W trakcie rozprawy w dniu 25 stycznia 2007 r. pełnomocnik skarżącego wniósł i wywiódł jak w skardze oraz w dalszych pismach procesowych podnosząc, iż jego zdaniem ustanowienie kuratora dla doręczeń było przedwczesne, a wobec takiego uchybienia należy uznać, że złożone przez skarżącego odwołanie od decyzji organu I instancji wniesione zostało z zachowaniem ustawowego terminu. Na pytanie Sądu pełnomocnik dodał, że nawet jeżeli przyjąć, iż odwołanie nie zostało wniesione w terminie to niewątpliwie należało je odczytać jako wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi:
- a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
- b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
- c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało, że nie jest ono dotknięte uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie, a tym samym przedmiotowa skarga, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie zasługuje na uwzględnienie.
Zważyć bowiem w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Warunkiem skuteczności czynności procesowej - wniesienia odwołania – jest zatem zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Złożenie odwołania po terminie powodować może różne skutki procesowe w zależności od tego czy odwołujący się złożył jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (art. 58 § 1 i 2 k.p.a.) czy też z prośbą taką nie wystąpił. Jeżeli wraz z odwołaniem odwołujący się złożył wniosek o przywrócenie terminu to wówczas organ odwoławczy jest zobowiązany w pierwszej kolejności wniosek ten rozpoznać, a następnie w zależności od oceny okoliczności i przyczyn wniesienia spóźnionego środka zaskarżenia, bądź to wydać postanowienie, w którym stwierdzi, iż odwołanie zostało wniesione z uchybieniem ustawowego terminu, bądź też, także w drodze postanowienia, przywrócić termin do złożenia odwołania i rozpoznać sprawę merytorycznie.
Jeśli natomiast wnoszący odwołanie nie wystąpił jednocześnie z prośbą o przywrócenie terminu do jego złożenia, wówczas organ odwoławczy jest zobowiązany do wydania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania (art. 134 k.p.a.). Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Należy jeszcze wskazać, iż w myśl art. 58 § 2 i 3 k.p.a. prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu natomiast przywrócenie terminu do złożenia wskazanej wyżej prośby jest niedopuszczalne.
Odnosząc powyższe uwagi do przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania administracyjnego przed organem II instancji w pierwszej kolejności wskazać należy, iż wobec niemożności ustalenia aktualnego miejsca pobytu Z. R., który nie przebywał od co najmniej 18 lat w miejscu stałego zameldowania, a jak wynika z informacji Centralnego Biura Adresowego w W. nie zameldował się na pobyt czasowy pod innym adresem, prawomocnym postanowieniem z dnia [...]r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy Wydział [...] Cywilny w J. na wniosek organu I instancji ustanowił do zastępowania nieznanej z miejsca pobytu strony przedstawiciela w osobie T. M.. Bezspornym jest nadto, iż wydana przez organ I instancji w dniu [...]r. decyzja o wymeldowaniu Z. R. została tegoż dnia doręczona T. M. (dowód: zwrotne poświadczenie odbioru podpisane przez ustanowionego przez sąd przedstawiciela). Doręczenie przedmiotowej decyzji do rąk ustanowionego przedstawiciela zgodne było z art. 48 § 1 k.p.a. stanowiącym, iż pisma skierowane do osób nieznanych z miejsca pobytu doręcza się, ze skutkiem doręczenia stronie, przedstawicielowi ustanowionemu w myśl art. 34 k.p.a. Decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o trybie i terminie, w którym można wnieść odwołanie, a termin ten w przypadku gdy strona miała ustanowionego przez sąd w myśl art. 34 k.p.a przedstawiciela biegnie od daty doręczenia decyzji temuż przedstawicielowi – por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 1999 r., V SA 1007/99, LEX nr 49421. W konsekwencji po bezskutecznym upływie terminu do wniesienia odwołania, którego bieg rozpoczął się w dniu [...]r., decyzja organu I instancji stała się ostateczna.
Bezspornym jest także, iż odwołanie Z. R. zostało nadane w urzędzie pocztowym dopiero w dniu [...]r. (dowód: datownik umieszczony na kopercie). Zdaniem organu II instancji, które Sąd w całej rozciągłości podziela, nie zawierało ono wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Odnosząc się w tym miejscu do wyrażonej przez pełnomocnika skarżącego tezy, iż jego zdaniem z odwołania Z. R. wynika, że stanowi ono w istocie nieumiejętnie sformułowany wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia Sąd stwierdza, że teza ta jest niemożliwa do zaakceptowania i obrony. Stoi ona bowiem w rażącej sprzeczności z jednoznaczną w tej mierze treścią odwołania Z. R. z dnia [...]r., kiedy to odwołujący się uważając, iż składa środek zaskarżenia w ustawowym terminie, na podkreślenie tego poglądu naniósł na nim maszynową adnotację o treści i pisowni cyt. “Odwołanie wnosi w TERMINIE!!!".
W konsekwencji uznanie, iż tego typu adnotację należy uznać, jak dowodzi pełnomocnik skarżącego, za wniosek o przywrócenie terminu, podczas gdy w rzeczywistości po raz pierwszy kwestię przywrócenia terminu skarżący podniósł dopiero w kierowanym do tut. Sądu piśmie procesowym z dnia [...]r., stanowiłoby, zdaniem Sądu, przejaw dowolnej i niedopuszczalnej nadinterpretacji.
Tym samym stwierdzić zatem należy, iż Z. R., prawidłowo pouczony w decyzji o środkach zaskarżenia, uchybił określonemu w art. 129 § 2 k.p.a. 14-dniowemu terminowi do wniesienia odwołania, co czyniło jego odwołanie bezskutecznym. W konsekwencji merytoryczne rozpatrywanie odwołania przez Wojewodę [...] było niedopuszczalne, a z uwagi na brak stosownego wniosku niedopuszczalnym było także ewentualne rozważanie możliwości przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W konsekwencji organ II instancji zobligowany był, na podstawie art. 134 k.p.a., do wydania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.
Należy bowiem wskazać, że rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowiłoby rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Oznaczałoby bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, a zatem decyzji, która korzysta z ochrony trwałości – por. szerzej np. B. Adamiak /w/ B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 598; G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Tom I, Zakamycze, 2005 r., s. 210 i nast.; por. też np. wyrok NSA z dnia 18 listopada 1999 r., I SA 330/99, LEX nr 48749; wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 1999 r., I SA 1823/98, ONSA 2000, nr 2, poz. 70; uchwałę NSA z dnia 12 października 1998 r., OPS 11/98, ONSA 1999, nr 1, poz. 4; wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., IV SA 1006/96, LEX nr 43356).
Odnosząc się z kolei do zgłoszonego przez skarżącego (podtrzymanego także przez jego pełnomocnika) zarzutu, iż organ I instancji znał jego rzeczywisty adres albowiem korespondował z nim w roku [...] i w konsekwencji to właśnie tam winien był przesyłać redagowane w niniejszej sprawie dokumenty Sąd stwierdza, iż w ramach każdego prowadzonego postępowania administracyjnego prowadzący je organ obowiązany jest, o ile nie posiada stosownych informacji od samej strony, ustalić jej rzeczywisty aktualny adres, a nie bazować na danych dotyczących chwilowego miejsca pobytu przed laty.
W konsekwencji dokonana przez organ I instancji próba ustalenia tegoż adresu poprzez Centralne Biuro Adresowe w W. stanowiła działanie jak najbardziej trafne i stosowne. To natomiast, iż próba ta nie doprowadziła do pozytywnego efektu obciąża skarżącego, który mieszkając od co najmniej [...] r. poza miejscem stałego zameldowania, pod innym adresem, wbrew obowiązującym przepisom nie dopełnił obowiązku meldunkowego i tym samym uniemożliwił ustalenie aktualnego miejsca pobytu w bazie CBA, co w konsekwencji spowodowało konieczność ustanowienia przedstawiciela do doręczeń i doręczenia na jego ręce decyzji organu I instancji. Sytuacja "nieznajomości miejsca pobytu danej osoby" (w rozumieniu art. 48 § 1 k.p.a.) istnieje bowiem wówczas, gdy organ w wyniku podjętych działań ustali, że miejsce pobytu strony wynikające z ewidencji ludności nie jest aktualne (osoba nie wykonała ciążącego na niej obowiązku meldunkowego) albo strona ta pozostaje poza wszelką ewidencją (nie dopełniła obowiązku meldunkowego lub z powodu bezdomności) – por. szerzej B. Majchrzak: "Osoba nieobecna" w rozumieniu art. 34 k.p.a. Kwartalnik Prawa Publicznego, 2003/4/123.
Notabene warto w tym miejscu podkreślić, iż w rzeczywistości nadal niejasnym jest gdzie w istocie Z. R. przebywa, składa on bowiem w tej mierze sprzeczne oświadczenia. O ile bowiem w nagłówku skargi skarżący po raz jedyny podał adres “[...] ul. C", zarzucając organowi I instancji, iż właśnie ten adres w przeszłości był pracownikom Urzędu znany, o tyle we wszystkich innych pismach wskazywał on jako swój adres albo dawne miejsce zameldowania albo adres “Nowe [...] ul. B".
W konsekwencji przedstawionych wyżej wywodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie uwzględnił skargi i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.