Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta D. orzekł o anulowaniu czynności materialno-technicznej polegającej na zameldowaniu A.M. na pobyt stały w lokalu przy ul. [...]. Decyzja wydana została na wniosek zameldowanego pod tym samym adresem E.B. W obszernym uzasadnieniu organ I instancji przytaczając zeznania licznych świadków podniósł, iż A.M. w budynku o nr [...] nigdy nie mieszkał. Odwiedzał on wprawdzie za życia matkę jednak miało to miejsce nie w budynku przy ul. [...] lecz w lokalu przy ul. [...].
W wyniku odwołania A.M. Wojewoda Ś. decyzją z dnia [...] nr [...] uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia zarzucając m.in. nie wyjaśnienie czy E.B. miał interes prawny i mógł być stroną prowadzonego postępowania administracyjnego.
Ponownie rozpatrując sprawę Prezydent Miasta D. decyzją z dnia [...] nr [...] umorzył prowadzone na wniosek E.B. postępowanie stwierdzając, iż wnioskodawca nie miał przymiotu strony. Decyzja organu I instancji została utrzymana w mocy decyzją Wojewody Ś. z dnia [...] nr [...]. Natomiast już w dniu [...] Prezydent Miasta D. wszczął, tym razem z urzędu, postępowanie w sprawie o anulowanie czynności materialno-technicznej polegającej na zameldowaniu A.M. na pobyt stały w podanym wyżej lokalu. W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego przesłuchano szereg świadków, zarówno należących do rodziny A.M., jak też w stosunku do niego obcych. Przesłuchana w charakterze świadka B.K. oświadczyła, iż A.M. w [...] z pewnością pod wskazanym adresem nie zamieszkiwał.
Z kolei A.K. zeznała, iż A.M. nigdy wprawdzie nie mieszkał pod nr [...] jednak za życia matki zamieszkiwał wraz z nią przy ul. [...]. J.K., siostra A.M., także stwierdziła, iż brat nigdy nie mieszkał pod nr [...], jednak wskazała, że do budynku tego przyjeżdżał, nadto podniosła, iż na prośbę rodziny U. wyraziła zgodę na rozebranie części budynku, w którym zamieszkiwała matka. Także E.B. oświadczył, iż część budynku w którym zamieszkiwała matka A.M. została [...] rozebrana. Matka A.M. mieszkała jednak, wg świadka, pod nr [...] i właśnie tam syn do niej przychodził, nie zaś do budynku nr [...]. Podobne zeznanie złożył A.K. stwierdzając, iż A.M. przyjeżdżał do matki do budynku pod adresem ul. [...], a po śmierci matki w [...] świadek parokrotnie widział A.M. pod tym również adresem. Brat A.M., B.M., stwierdził natomiast, iż brat przychodził do budynku oznaczonego jako [...] do śmierci matki, którą się opiekował.
Część budynku w którym zamieszkiwała matka została w [...] wyburzona, a świadek nie potrafił stwierdzić czy brat po śmierci matki mieszkał w spornym budynku. Kolejny świadek B.U. oświadczyła, że A.M. istotnie przychodził do swojej matki jednak dotyczyło to budynku o nr [...], a nie [...]. Potwierdziła też, iż [...] wyburzyła część budynku przy ul. [...], na co posiadała zezwolenie. Akta sprawy odnoszące się do tej części postępowania zawierają nadto pismo Prokuratury Rejonowej w D. potwierdzające, iż A.M. składał skargę w sprawie włamania do budynku, kolejne pismo o umorzeniu dochodzenia w sprawie zgłoszonej przez A.M. kradzieży z włamaniem, a także kserokopie oświadczeń złożonych przez spadkobierców K.M. dotyczących rozbiórki budynku przy ul. [...] oraz nie opisane zdjęcia budynku. Przesłuchany w trakcie postępowania przed organem I instancji w dniu [...] A.M. stwierdził z kolei, iż do [...] zamieszkiwał w budynku przy ul. [...].
Mieszkał tam [...] albowiem E.B. i małżonkowie U. [...] natomiast ojciec B.U. [...] znajdującego się w mieszkaniu. Od dnia [...], to jest od daty włamania, nie mógł już w lokalu zamieszkiwać, nie wymelduje się jednak z pobytu stałego albowiem lokal stanowi jego własność jako spadkobiercy.
Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta D. ponownie orzekł o anulowaniu czynności materialno-technicznej polegającej na zameldowaniu A.M. na pobyt stały przy ul. [...]. W uzasadnieniu organ I instancji szeroko przedstawił stan prawny podkreślając, iż utrzymywanie stanu zameldowania osoby faktycznie nie zamieszkałej w danym lokalu prowadzi do fikcji meldunkowej. Organ I instancji podkreślił, iż z zeznań świadków wynika jednoznacznie, że A.M. nigdy nie mieszkał pod przedmiotowym adresem, a do swojej matki przyjeżdżał do budynku pod nr [...], także w tamtym budynku doglądał mieszkania po śmierci matki.
Odwołanie od decyzji organu I instancji złożył A.M. wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Odwołujący się podniósł, iż do dnia [...] zamieszkiwał w lokalu, w którym był zameldowany. Tegoż dnia włamano się do jego mieszkania i wyrzucono zarówno meble jak i rzeczy osobiste codziennego użytku. Zdaniem A.M. ma on prawo być zameldowany w mieszkaniu, w którym do chwili śmierci przez niemal [...] lat mieszkała jego matka. A.M. podał nadto, iż zameldował się dopiero w [...] albowiem Policja interweniowała zarzucając mu, że przebywa w mieszkaniu po matce bez meldunku.
Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda Ś. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, akcentując w obszernym uzasadnieniu, iż zeznania świadków złożone po uprzedzeniu o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania jednoznacznie wskazują na to, że w dacie dokonania zameldowania A.M. nie zamieszkiwał w budynku pod nr [...], brak było zatem podstaw do jego zameldowania. Organ drugoinstancyjny podkreślił także, że ewidencja ludności służy wyłącznie do rejestracji stanu faktycznego, nie rozstrzyga natomiast o statusie lokali mieszkalnych, ani też o ewentualnych roszczeniach cywilno-prawnych.
Pismem z dnia [...] A.M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję organu II instancji. W skardze po raz kolejny podniósł, iż w dacie zameldowania mieszkał pod wskazanym adresem i miał zamiar dalej zamieszkiwać dopóki nie umożliwił mu tego brat zmarłej matki E.B. z rodziną. Wówczas to pozbawiono mieszkanie energii elektrycznej, odcięto dopływ wody, a następnie w trakcie pobytu skarżącego w pracy włamano się do mieszkania i wyrzucono cały dobytek. Zdaniem skarżącego były to działania zamierzone, podjęte aby udowodnić, że zameldowanie A.M. było jedynie fikcją. Zeznania świadków którzy twierdzili, iż skarżący przychodził do budynku nr [...] a nie [...] były fałszywe, a czynności dokonywane przez organ I instancji, zdaniem skarżącego, były stronnicze.
Skarga została wniesiona w terminie.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ II instancji wskazał, iż choć zdaniem skarżącego zeznania świadków są nieprawdziwe to jest to twierdzenie nie poparte ani prawomocnym orzeczeniem sądu ani też orzeczeniem innego organu.
W trakcie rozprawy przed tut. Sądem w dniu 30 listopada 2006 r. A.M. oświadczył, że jego zmarła matka nigdy nie mieszkała pod nr [...] albowiem mieszkała tam córka E.B., matka natomiast zamieszkiwała pod numerem [...]. Skarżący mieszkał tam z nią już przed jej śmiercią, pomimo, iż zameldował się faktycznie dopiero [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi:
- a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
- b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
- c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także decyzji rozstrzygnięcie to poprzedzającej wykazało, że są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie. Zdaniem tut. Sądu zarówno decyzja organu I jak też II instancji zostały bowiem wydane z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego – t.j.: Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej: k.p.a.), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowolne należy traktować zatem ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania rozstrzygnięcia o przekonującej treści – por. wyrok NSA z 4 lipca 2001 r., I SA 1768/99.
W odniesieniu do postępowania przed organem odwoławczym należy też podkreślić, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ ten obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą decyzją lub postanowieniem organu I instancji, a stan faktyczny winien ustalić nie tylko w oparciu o materiał dowodowy zebrany w postępowaniu I instancji lecz także rozszerzając granice postępowania dowodowego na istotne dla sprawy okoliczności faktyczne pominięte przez organ I instancji. W konsekwencji, w myśl art. 136 k.p.a., organ odwoławczy może przeprowadzić nie tylko na żądanie strony lecz także z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który w I instancji wydał decyzję lub postanowienie.
Odnosząc powyższe uwagi do przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania administracyjnego przed organem II instancji stwierdzić należy, iż zdaniem tut. Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy nie był wyczerpujący i klarowny, a w konsekwencji nie zezwalał na to by na jego podstawie wydać ostateczną decyzję rozstrzygającą sprawę co do istoty.
Przystępując do szczegółowych rozważań należy w pierwszej kolejności wskazać, iż w myśl art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. 2006, Nr 139, poz. 933 z późn. zm.) ewidencja ludności polega m.in. na rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Zgodnie natomiast z art. 9 ust. 2b powołanej wyżej ustawy celom ewidencyjnym służy zameldowanie, które winno potwierdzać fakt pobytu osoby w lokalu. W art. 6 ust. 1 i 7 ust. 1 ustawa definiuje pobyt stały i pobyt czasowy. Pobytem stałym jest w myśl art. 6 ust. 1 zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania, natomiast pobytem czasowym jest zgodnie z art. 7 ust. 1 przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem. Sformułowania, którymi posłużył się ustawodawca, kładące nacisk na autentyczne przebywanie pod wskazanym adresem, a w przypadku pobytu stałego dodatkowo na zamiar stałego związania się z danym miejscem, jednoznacznie dowodzą, iż zarówno w przypadku zameldowania na pobyt stały jak też zameldowania na pobyt czasowy rzeczywisty pobyt we wskazanym lokalu stanowi konieczną przesłankę, od której zaistnienia prawo uzależnia dopuszczalność dokonania czynności materialno-technicznej.
Zameldowanie zatem w lokalu osoby, która w istocie w lokalu tym w ogóle nie przebywa powoduje, iż dokonaną czynność materialno-techniczną należy uznać za wadliwą i w konsekwencji winna ona zostać w drodze decyzji administracyjnej anulowana. Wprawdzie bowiem w myśl art. 47 ust. 1 powołanej wyżej ustawy organ gminy prowadzący ewidencję ludności jest formalnie obowiązany na podstawie zgłoszenia dokonać zameldowania lub wymeldowania przez zarejestrowanie danych dotyczących osoby i miejsca jej pobytu, jak również innych zdarzeń objętych obowiązkiem meldunkowym, to jednak władny jest także dokonaną czynność zameldowania zweryfikować. Podstawę prawną stanowi w tym zakresie art. 47 ust. 2 powołanej ustawy stwierdzający, iż w przypadku gdy zgłoszone dane budzą wątpliwości, o dokonaniu zameldowania lub wymeldowania rozstrzyga właściwy organ gminy. Rozstrzygnięcie wątpliwości w przedmiocie zameldowania w postępowaniu, które kończy decyzja administracyjna, wymaga wyjaśnienia materialnoprawnych przesłanek zameldowania – por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2002 r., III RN 139/01, OSNP 2003/15/347.
Powyższe uregulowanie zawarte w ust. 2 art. 47 ustawy oznacza, iż organ meldunkowy może w drodze decyzji uchylić konsekwencje zameldowania, gdy okaże się, iż zostało ono dokonane mimo braku zaistnienia ustawowych przesłanek ku temu, czynność materialno-techniczna, jaką jest zameldowanie, nie ma bowiem cech ostateczności ani prawomocności – por. wyrok NSA w Gdańsku z dnia 3 grudnia 2001 r., II S.A./gd 523/00, LEX 76100.
Kluczowym w sprawie było zatem ustalenie czy w dacie zameldowania A.M. istotnie przebywał pod adresem, pod którym został zameldowany. Zdaniem tut. Sądu przedłożone akta sprawy nie zezwalają na jednoznaczną w tej mierze ocenę. Wprawdzie bowiem wszyscy przesłuchani w trakcie postępowania świadkowie zeznali, iż A.M. nigdy nie zamieszkiwał przy ul. [...] to jednak w istocie ich zeznania znacząco różniły się od siebie. Rozbieżności dotyczyły zarówno adresu pod którym A.M. odwiedzał swą matkę, oceny czy rzeczywiście jedynie ją odwiedzał czy też w przeszłości z nią zamieszkiwał (pod adresem przy ul. [...]), a wreszcie tego, który lokal został w [...] wyburzony przez małżonków U. Skrajnie odmienne oświadczenia składał z kolei w trakcie postępowania A.M. twierdząc (także w trakcie rozprawy przed tut. Sądem), że matka zamieszkiwała nie pod numerem [...] lecz [...], tam też z nią mieszkał przed jej śmiercią, a następnie, nadal przebywając z zamiarem stałego pobytu pod wskazanym adresem, formalnie się zameldował i gdyby nie odcięto mu mediów i nie wyrzucono jego rzeczy mieszkałby tam do chwili obecnej.
Sąd zauważa w tym miejscu, że ani organ I ani II instancji nie podjęły próby wyjaśnienia powstałych sprzeczności i jednoznacznego ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego. Nie ustaliły nawet, choć nie powinno to nastręczać żadnych trudności, pod jakim adresem w rzeczywistości była zameldowana zmarła matka A.M.. Ustalenie takie zdaniem Sądu wydaje się niezbędne albowiem nie tylko mogłoby ono pomóc orzekającym w sprawie organom w odtworzeniu stanu faktycznego jaki miał miejsce w roku [...], lecz także umożliwiłoby właściwą ocenę wiarygodności zarówno wypowiedzi świadków, jak też skarżącego.
Sąd zauważa też, iż dając w uzasadnieniach decyzji wiarę zeznaniom świadków stwierdzających, iż A.M. nigdy nie zamieszkiwał pod adresem ul. [...], a nie oświadczeniom skarżącego organy administracji publicznej nie wyjaśniły z jakiego powodu i w oparciu o jakie przesłanki dokonały takiego właśnie wyboru. Sąd przypomina w tym miejscu, iż w myśl art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie każdej decyzji administracyjnej powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy określono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi, rozstrzygnięto zgodnie z art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 p.p.s.a. z uwagi na złożony w trakcie rozprawy sądowej wniosek skarżącego.