Uzasadnienie
We wniosku z dnia 12 stycznia 2021 r. R. G. (dalej też jako skarżący) wniósł o przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego celem zapewnienia mu "środków na ogrzewanie i leki", a to w związku z jego "obecną sytuacją życiową i długotrwałym niedostatkiem" stwarzającą "bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub... życia".
Po rozpoznaniu tego wniosku wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta S. (dalej też jako Burmistrz lub organ) decyzją z dnia [...] nr [...] orzeczono o odmowie przyznania w/w pomocy w formie zasiłku celowego na zakup opału oraz lekarstw.
Jako podstawę tej decyzji wskazał Burmistrz § 1 ust. 1b Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z dnia 11 lipca 2018 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358) oraz art. 2 ust. 1, art. 6 pkt 9, art. 7 pkt 5 i 6, art. 8, art. 8a, art. 39, art. 41 pkt 1 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., zwanej też dalej ustawą lub u.p.s.).
W uzasadnieniu decyzji organ, powołując się na treść dostarczonych przez skarżącego dokumentów oraz złożonych przez niego w drodze telefonicznej oświadczeń ustalił, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka we własnym domu jednorodzinnym, utrzymuje się z renty z ZUS w kwocie 1.221,73 zł i posiada gospodarstwo rolne o powierzchni przeliczeniowej 1,53 ha, z którego dochód ustalony zgodnie z treścią art. 8 ust. 9 u.p.s. wynosi 471,24 zł. Łącznie posiada zatem dochód w kwocie 1.692,97 zł miesięcznie. Jest osobą przewlekle chorą (POChP – przewlekła obturacyjna choroba płuc), jest zarejestrowany w PUP w C. jako osoba poszukująca pracy od 16 września 2013 r. Jego dochód jako osoby samotnie gospodarującej przewyższa wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. kryterium dochodowe (w kwocie 701,00 zł) o kwotę 991,97 zł, co uniemożliwia przyznanie mu zasiłku celowego na ogólnych zasadach.
Zdaniem organu w świetle stanu faktycznego sprawy brak jest też podstaw do przyznania wnioskowanego zasiłku na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W świetle materiału dowodowego sprawy nie stwierdzono bowiem do przyznania takiego zasiłku szczególnie uzasadnionej przyczyny. W tym względzie Burmistrz powołał się na wielkość i rodzaj udzielonej już skarżącemu w ostatnim okresie, tj. w 2020 r., pomocy społecznej oraz na ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje OPS w S. Wskazał, że w 2020 r. skarżący otrzymywał pomoc społeczną na podstawie decyzji:
- - nr [...] z dnia [...] w postaci specjalnego zasiłku celowego w pełnej wysokości 701,00 zł na dofinansowanie potrzeb wymienionych we wniosku, tj. zakupu opału i żywności (data realizacji świadczenia 15 stycznia 2020 r.),
- - nr [...] z dnia [...] w postaci specjalnego zasiłku celowego w wysokości 200,00 zł na dofinansowanie potrzeb wymienionych we wniosku, tj. zakupu opału i żywności (data realizacji świadczenia 15 stycznia 2020 r.),
- - nr [...] z dnia [...] w postaci specjalnego zasiłku celowego w wysokości 200,00 zł na dofinansowanie zakupu opału oraz lekarstw (data realizacji świadczenia przelewem do dnia 30 października 2020 r.),
- - [...] z dnia [...] w postaci specjalnego zasiłku celowego w wysokości 500,00 zł na dofinansowanie zakupu opału oraz lekarstw (data realizacji świadczenia przelewem do dnia 16 grudnia 2020 r.).
Skarżącemu została też udzielona na podstawie art. 48b ust. 4 i 5 ustawy pomoc społeczna w postaci zakupu produktów żywnościowych:
- - w dniu 18 marca 2020 r. o wartości 60,54 zł,
- - w dniu 26 października 2020 r. o wartości 45,98 zł,
- - w dniu 18 listopada 2020 r. o wartości 51,87 zł.
Dodatkowo w dniach 18 stycznia 2021 r. do 30 stycznia 2021 r. w ramach akcji pn. "TVN Pomagajmy sobie", do której przystąpił OPS w S., otrzymywał skarżący codziennie dwudaniowy obiad, który dowożony był do miejsca jego zamieszkania.
Podniósł też m.in. organ, że przyznanie zasiłku celowego następuje w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że spełnienie warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania lub obowiązku przyznania w wysokości żądanej przez stronę. Jak to stwierdził NSA w wyroku z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 279/13, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, co oznacza, że pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacji, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Z art. 2 u.p.s. wynika, że potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione, jeżeli nie tylko odpowiadają celom, ale i możliwościom pomocy społecznej.
Pomoc powinna mieć charakter doraźny i nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu. Uprawnienia wynikające z przepisów u.p.s. mają charakter subsydiarny, co oznacza, iż uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Oznacza to również, że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężenia we własnym zakresie swych problemów.
W odwołaniu od tej decyzji skarżący, zarzucając wydanie jej z naruszeniem przepisów postępowania oraz ustawy o pomocy społecznej, wskazał na swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną. Zarzucił też nieprawidłowe wyliczenie jego dochodu z gospodarstwa rolnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako SKO lub Kolegium) odwołania tego nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną z powołaniem się na treść art. 3, art. 8 ust. 3-4, art. 39 i art. 41 u.p.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, decyzję Burmistrza utrzymało w mocy.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia SKO, po przytoczeniu treści mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o pomocy społecznej, odnośnie treści art. 41 pkt 1 u.p.s. powołując się na wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1363/19 wskazało, że za "szczególnie uzasadniony przypadek" uważać należy przypadek na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, iż uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu ludzkiej zapobiegliwości". Zbadanie czy w sprawie występuje "szczególnie uzasadniony przypadek" oznacza wnikliwe rozważenie indywidualnej sytuacji w konkretnej sprawie na podstawie zgromadzonych dowodów, w kontekście wymogu wynikającego z art. 41 u.p.s.
W tym względzie Kolegium podzieliło wyrażone w decyzji organu pierwszej instancji stanowisko, że taki szczególny przypadek w odniesieniu do sytuacji skarżącego nie zachodzi. Nie wskazał on bowiem wnioskując o świadczenie, żadnych okoliczności, które ponad wszelką wątpliwość, zaistniały nagle, drastycznie, dotkliwie w skutkach i ingerowałyby w jego plany życiowe. Posiada on bowiem stały dochód w postaci świadczenia rentowego. Wskazywane zadłużenie nie może stanowić o "szczególnym przypadku" w rozumieniu w/w przepisu.
Zdaniem SKO organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz nie naruszył ani przepisów postępowania ani przepisów materialnych, co pozwala na utrzymanie jego decyzji w mocy.
W sposób szczegółowy ustalił stan faktyczny sprawy, wskazał w uzasadnieniu decyzji na przyznaną już wcześniej stronie pomoc. Rozpatrzył również możliwość przyznania pomocy z programu rządowego "Posiłek w szkole i domu". Również Kolegium podkreśliło, że celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów. Pomoc ta nie może polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. I OKS 2699/19).
W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO R. G. zarzucił, że nie odniesiono się w niej do wszystkich jego zarzutów sformułowanych w odwołaniu. W szczególności nie wzięto należycie pod uwagę, że nie narażając się na utratę życia lub zdrowia nie jest w stanie zaspokoić swoich potrzeb życiowych z dochodu w kwocie 1200 zł miesięcznie, w tym zakupu drogiego opału, a to również w sytuacji, gdy jako rencista od 20 lat jest zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy. Podniósł również, że organy nie uwzględniły straty jaką przynosi prowadzona przez niego działalność gospodarcza.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując co do zasady stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia 11 czerwca 2021 r. skarżący wniósł m.in. dodatkowo o uwzględnienie, że organ pierwszej instancji nie załatwia w terminie jego wniosków o przyznanie mu pomocy społecznej w sytuacji istniejącego po jego stronie "zagrożenia zdrowia lub życia ludzkiego", co kończyło się w ubiegłych latach interwencją pogotowia ratunkowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wbrew sformułowanym przez skarżącego zarzutom brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, dającym podstawę do jej wzruszenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lub pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej też dalej ustawą p.p.s.a.).
W pierwszej kolejności nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącego jakoby organy orzekające niewłaściwie ustaliły dochód skarżącego jako osoby samotnie gospodarującej w wysokości 1692,97 zł miesięcznie poprzez przyjęcie dochodu z posiadanego przez niego gospodarstwa rolnego o pow. 1,53ha przeliczeniowego w kwocie 471,24 zł. Kwota ta wynika bowiem w sposób jednoznaczny z wyliczenia opartego na treści art. 8 ust. 9 u.p.s., którego skarżący w żaden sposób nie podważył. Jak wskazał przy tym w swojej decyzji Burmistrz, w świetle treści tego przepisu i utrwalonego orzecznictwa, brak jest podstaw do pominięcia przy orzekaniu w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej tak wyliczonego dochodu z tego gospodarstwa. Jest zaś rzeczą skarżącego, czy gospodarstwo to faktycznie i jak użytkuje. Jeżeli tego nie czyni, to należy przyjąć, że nie wykorzystuje w tym względzie swoich możliwości uzyskania dochodu dla zaspokojenia niezbędnych jego potrzeb.
Gdy zaś chodzi o twierdzenie, że skarżący ponosi straty z prowadzonej działalności gospodarczej z prowadzoną agroturystyką, to okoliczności tej w żaden bliższy i nadający się do oceny oraz kontroli sposób nie wykazał i nie uzasadnił. Tym samym organy orzekające do tej okoliczności nie miały nie tylko obowiązku, ale i możliwości się ustosunkować. Marginalnie jedynie należy w tym względzie podnieść, że jeżeliby faktycznie skarżący taką działalność z takim wynikiem prowadził, to może z niej przecież dla polepszenia swojej sytuacji materialnej zrezygnować.
Zasadnie też przyjęły organy obu instancji, że odnośnie skarżącego nie zachodził "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 ustawy, przemawiający za przyznaniem wnioskowanego zasiłku celowego. W tym względzie trafnie podniesiono, że sytuacja życiowa i materialna skarżącego jest stabilna i nie uległa w okresie branym w sprawie pod uwagę istotnej zmianie. Istotne jest też, że jego dochód jako osoby samotnie gospodarującej przekracza o ponad 141% kryterium dochodowe uprawniające na ogólnych zasadach do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy). Oznacza to, że przy przyjętych zgodnie z celami tej ustawy założeniach, jego sytuacja materialna nie może być uznana za szczególnie złą. Jest zatem rzeczą skarżącego jak dochodem tym rozporządza, m.in. mając na uwadze, że z uwagi na swoje schorzenie powinien wygospodarować z tego dochodu środki na zakup opału.
Biorąc pod uwagę bardzo dobrą obecnie sytuację na rynku pracy z dużą ostrożnością należy tez podejść do twierdzenia skarżącego, że od 20 lat nie może on znaleźć jako bezrobotny odpowiedniego do jego stanu zdrowia zatrudnienia, a to dla poprawy swojej sytuacji materialnej.
Prawidłowo w kontekście treści art. 41 ustawy wskazały też organy orzekające na znaczny zakres pomocy finansowej jaką otrzymał skarżący w oparciu o ten przepis w 2020 r., w tym m.in. na zakup opału i lekarstw, jak również na inne formy pomocy, wymienione szczegółowo w decyzji organu pierwszej instancji. Wynika z powyższego, że wbrew jego przeświadczeniu skarżący korzysta ze środków pomocy społecznej w szerokim zakresie.
Istotne znaczenie dla pozytywnego wyniku oceny legalności zaskarżonej decyzji ma też akcentowana przez organy obu instancji okoliczność dysponowania przez MOPS w S. ograniczonymi środkami finansowymi na realizację zadań własnych z zakresu pomocy społecznej oraz fakt podjęcia tej decyzji w ramach uznania administracyjnego. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznania tego organy te nie przekroczyły wyjaśniając sprawę w dostateczny sposób do końcowego jej załatwienia i wyczerpująco uzasadniając podjęte rozstrzygnięcia.
Z tych wszystkich względów skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. mr