Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta [...] ustalił, iż w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. A. M. (dalej jako "skarżąca") pobrała na syna J. M. nienależnie świadczenie wychowawcze w łącznej kwocie 2.500 zł. W tej samej decyzji organ zażądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Z uzasadnienia decyzji wynika, że świadczenie wychowawcze zostało przyznane skarżącej informacją nr [...] z dnia [...] r. Świadczenie to przyznano na córkę skarżącej oraz na jej, wskazanego powyżej, syna. Jednak zdaniem organu skarżąca utraciła prawo do tego świadczenia w odniesieniu do syna, gdyż ten w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. nie zamieszkiwał ze skarżącą, przy czym skarżąca nie sprawowała nad nim opieki oraz nie ponosiła kosztów jego utrzymania. Ponadto zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z dnia [...]r. sygn. akt [...] władza rodzicielska została powierzona obojgu rodzicom przy jednoczesnym ustaleniu, że miejscem zamieszkania syna jest miejsce zamieszkania jego ojca.
W związku z tym organ uznał, że świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącej na syna w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. w łącznej kwocie 2.500 zł. stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Dodał przy tym organ, że od miesiąca września 2020 r. nie wypłacał już skarżącej świadczenia wychowawczego.
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, w którym wyraziła niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia, wskazując, że nie przywłaszczyła sobie otrzymywanego świadczenia, gdyż przekazywała je w całości synowi.
Odwołanie nie przyniosło jednak skutku, gdyż zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W treści uzasadnienia zrelacjonowano dotychczasowy przebieg sprawy oraz powołano się na treść art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.
Jednocześnie wskazano, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego od dnia 11 marca 2020 r. syn skarżącej zamieszkuje z ojcem. Zatem skarżąca nie sprawuje nad nim opieki, jak również nie ponosi kosztów jego utrzymania. W konsekwencji świadczenie wychowawcze zostało wypłacone skarżącej pomimo braku podstaw do otrzymywania tego świadczenia, co oznacza, że została spełniona przesłanka nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wskazana w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Od powyższej decyzji złożono skargę do tutejszego Sądu. Skarżąca ponownie podniosła, że nie przywłaszczyła sobie otrzymanego świadczenia, gdyż przekazywała je w całości synowi. Do skargi załączone zostało m.in. oświadczenie podpisane przez syna skarżącej oraz jego ojca, z którego wynika, że w okresie od kwietnia do sierpnia skarżąca przekazywała do rąk własnych syna kwotę pięćset złotych, pobieraną z tytułu świadczenia wychowawczego. W tym samym piśmie zawarte zostało także oświadczenie ojca syna skarżącej, że po tym, jak syn zamieszkał u niego, kontaktował się telefonicznie z organem I instancji i uzyskał informację, że do momentu otrzymania wyroku rozwodowego nie może podjąć żadnych kroków formalnych. Polegając na tej, jak się okazuje błędnej, informacji podjął wraz ze skarżącą decyzję, że będzie ona przekazywać środki z tytułu świadczenia wychowawczego do rąk własnych syna.
Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie w całości, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 15 lipca 2021 r. skarżąca ponownie wskazała, że przekazywała świadczenie synowi, zaś jej były mąż dopiero po wydaniu wyroku rozwodowego złożył wniosek i pobiera to świadczenie. Wyjaśniła także, że w okresie od miesiąca kwietnia do lipca 2020 r. przekazywała dodatkowo z własnych środków do rąk syna, co miesiąc, kwotę około 100-200 zł, tak aby mógł realizować własne potrzeby.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2019 r., poz. 2325, ze zm.) dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o przedstawione powyżej kryteria wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja oraz poprzedzającą ją decyzja organu I instancji podlega uchyleniu.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 25 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (obecnie: Dz. U. z 2019 r., poz. 2407), dalej zwana ustawą, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu, przy czym "nienależnie pobrane świadczenia" (w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2019 r.) to m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.
W realiach rozpoznawanej sprawy uchylono skarżącej prawo do przyznanego jej wcześniej (na syna) świadczenia wychowawczego w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r., gdyż od dnia 11 marca 2020 r. syn skarżącej zamieszkuje z ojcem. Zatem według organów skarżąca nie sprawuje nad nim opieki, jak również nie ponosi kosztów jego utrzymania.
W konsekwencji organy obu instancji przyjęły, że świadczenia wypłacone skarżącej, w okresie gdy jej syn zamieszkiwał już u swego ojca są świadczeniami nienależnie pobranymi.
W ocenie Sądu powyższe stanowisko jest wadliwe, gdyż na organach ciążył obowiązek dokonania oceny, czy środki przyznane w ramach świadczenia wychowawczego zostały wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem, czyli zostały spożytkowane stosownie do celu wskazanego w art. 4 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tą regulacją celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie to służy dziecku.
W konsekwencji okoliczność, na co zostało przeznaczone wypłacone świadczenie ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 24 czerwca 2021, sygn. II SA/Łd 668/20, oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 lipca 2021 sygn. akt II SA/Gl 47/21).
W świetle dotychczasowych rozważań stwierdzić należy, że jeżeli pobrane przez skarżącą świadczenia wychowawcze zostałyby, tak jak twierdzi sama skarżąca, spożytkowane na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb syna to oznaczałoby, iż świadczenia te nie zostały przez skarżącą nienależnie pobrane. Jednak wskazany powyżej cel świadczenia wychowawczego nie został wzięty pod uwagę przez Kolegium, ani przez organ I instancji. Kolegium nie odniosło się przy tym do twierdzeń skarżącej, podniesionych w odwołaniu, a także wcześniej w toku postępowania przed organem I instancji, wedle których środki otrzymywane przez skarżącą z tytułu przyznanego świadczenia wychowawczego były przez nią w całości przekazywane synowi. Organ nie poczyniły także żadnych ustaleń dotyczących tego, czy poza przekazywanym synowi świadczeniem wychowawczym skarżąca w objętym decyzją okresie w jakikolwiek sposób uczestniczyła w utrzymywaniu syna.
Wskazane powyżej kwestie, zdaniem Sądu, należało wyjaśnić, czego organy zaniechały.
Postępowanie dowodowe w tym zakresie powinno zatem polegać na zobowiązaniu byłego męża skarżącej do złożenia organowi oświadczenia, czy skarżąca faktycznie przekazywała synowi wszystkie środki otrzymywane w ramach świadczenia wychowawczego, a ponadto czy i w jakim zakresie uczestniczyła w utrzymaniu syna.
W związku z powyższymi uchybieniami doszło, zdaniem Sądu, do naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. z uwagi na niewyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych powyżej rozważań. W celu ustalenia, w jaki sposób skarżąca dysponowała spornymi świadczeniami wychowawczymi organ zwróci się bezpośrednio do ojca syna skarżącej o złożenie wyjaśnień dotyczących wskazanych powyżej okoliczności. Organ weźmie pod rozwagę także oświadczenia składane bezpośrednio przez skarżącą w toku sprawy oraz załączone do skargi pisma. W ten sam sposób organ ustali, czy, a jeżeli tak, to w jakim zakresie skarżąca uczestniczyła w utrzymaniu syna.