Uzasadnienie
Prezydent Miasta T. decyzją z [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1, art. 20 ust. 3 oraz art. 24 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018., poz. 2220) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił I.P. (dalej jako strona lub skarżąca) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad W.P.
W uzasadnieniu organ ten przywołał treść stosownych regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że strona ma przyznane prawo do emerytury, a okoliczność ta wyłącza możliwość otrzymywania wnioskowanego świadczenia.
Z decyzją tą nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach.
W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i podniosła, że organ pierwszej instancji zastosował błędną wykładnię mających zastosowanie przepisów. Na tę okoliczność strona odwołała się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, w którym stwierdzono niezgodność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Ponadto w odwołaniu tym przywołano szereg orzeczeń sądów administracyjnych, w których zaprezentowano taką wykładnię, która umożliwia przyznanie osobie posiadającej prawo do emerytury przedmiotowego świadczenia w wysokości różnicy między wysokością otrzymywanego świadczenia emerytalnego a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania organ ten przybliżył sytuację osobistą strony, jak również przepisy dotyczące przyznawania wnioskowanego świadczenia.
W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy odniósł się do przywołanego w odwołaniu orzecznictwa sądów administracyjnych. W konkluzji uzasadnienia organ ten stwierdził, że strona nie spełnia wymogów ustawowych do otrzymania wnioskowanego świadczenia, albowiem posiada ustalone prawo do emerytury.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła strona. W skardze tej wystąpiła o uchylenie kwestionowanej decyzji, zarzucając przedmiotowej decyzji naruszenie prawa materialnego, polegające na błędnej wykładni art. 17 ust. 1 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, naruszającej zasady wyrażone w Konstytucji RP, a sformułowane w art. 32, w art. 2, w art. 71 ust. 1, opierającej się wyłącznie na wykładni językowej, pomijając wykładnię systemową, która uprawnia do przyznania wnioskowanego świadczenia.
W uzasadnieniu skargi odwołano się do orzecznictwa sądów administracyjnych, w których przyjęto wykładnię przepisów prawa, która uzasadnia uwzględnienie wniesionej skargi i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy między otrzymywaną emeryturą a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Przywołano także orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. i podkreślono, że Trybunał ten był związany granicami skargi i z tego powodu wypowiedział się wyłącznie w kwestii renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a pominął kwestie emerytury.
W końcowej części skargi podniesiono, że świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest w celu zaspokojenia potrzeb osoby niepełnosprawnej i jej rodziny i odwołano się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 listopada 2014 r., sygn. akt SK 7/11.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) wykazała, że decyzja ta narusza wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny nie jest czytelny i rodzi istotne wątpliwości wymagające wyjaśnienia. Przy czym dostrzeżone przez Sąd ułomności w postępowaniu dowodowym wpłynęły na wynik sprawy, a tym samym dały one podstawę dla uwzględnienia wniesionej skargi.
Z dostarczonych akt administracyjnych wynika, że skarżąca jest na emeryturze i otrzymuje niskie świadczenie emerytalne, którego wysokość wynosi 971,23 zł oraz sprawuje opiekę nad córką W.P. Organy administracji odmówiły skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia akcentując, że będąc na emeryturze przedmiotowe świadczenie nie przysługuje. Równocześnie dostrzec należy, że z dołączonych do skargi akt administracyjnych (karta nr 17) wynika, że skarżąca do 2000 r. pracowała w różnych instytucjach, natomiast począwszy od 1 listopada 2000 r., do 1 sierpnia 2016 r. otrzymywała zasiłek stały z organu pomocy społecznej. Jednocześnie w skardze do tutejszego Sądu skarżąca akcentuje, że mocą decyzji organu pierwszej instancji z [...] r. i z [...] r. otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne.
Występowanie powyższej okoliczności posiada istotne znaczenie w rozpoznawanej sprawie, ponieważ przesłanką otrzymania zasiłku stałego stosownie do postanowień art. 37 ustawy o pomocy społecznej jest wiek lub całkowita niezdolność do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
W przypadku skarżącej wiek nie wchodził w rachubę, ponieważ w 2000 r. liczyła ona 45 lat i nie mogła z tej przesłanki otrzymać wskazanego świadczenia, zatem pozostaje jedynie całkowita niezdolność do pracy. Skoro skarżąca od 1 listopada 2000 r. do 1 sierpnia 2016 r. była całkowicie niezdolna do pracy, to trudno uznać, aby w jej przypadku po upływie kolejnych lat była zdolna do podjęcia zatrudnienia lub też zrezygnować z pracy. Tu można jedynie zauważyć, że w okresie od 1 listopada 2000 r. do 30 kwietnia 2004 r. skarżąca mogła otrzymywać zasiłek stały z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, jednakże możliwość ta nie obejmuje całego wskazanego okresu.
Z kolei z twierdzeń skarżącej, zamieszczonych w pismach procesowych, wynika, że począwszy od 2013 r. otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne. W świetle powyższego w stanie faktycznym występują rozbieżności, które wymagają wyjaśnienia w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego, a których skład orzekający nie jest w stanie we własnym zakresie uzupełnić.
Przywołany powyżej stan faktyczny obliguje do przedstawienia stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie. Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na codzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z treścią ust. 1b przywołanego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka, albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.
Przywołane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Przywołany powyżej stan normatywny określa jakie muszą zaistnieć przesłanki pozytywne i które przesłanki negatywne nie mogą wystąpić, aby skarżąca mogła się skutecznie ubiegać o wnioskowane świadczenie.
Na wstępie przyjdzie odnieść się do przesłanek występujących po stronie skarżącej. Z przedłożonych akt administracyjnych oraz oświadczeń skarżącej wynika tylko tyle, że posiada ona świadczenie emerytalne, jednakże organy administracji nie wyjaśniły w sposób pełny sytuacji osobistej, dotyczącej skarżącej i nie przeniosły na grunt rozpoznawanej sprawy wszystkich okoliczności podnoszonych przez skarżącą. Podniesiona okoliczność wyczerpuje znamiona naruszenia postanowień art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ organy administracji nie wyjaśniły wszystkich okoliczności sprawy, a ich rozstrzygnięcie przybrało charakter rutynowy, sprowadzający się wyłącznie do ustalenia jednej okoliczności, a mianowicie do posiadania przez skarżącą świadczenia emerytalnego. Wskazana okoliczność wyczerpuje znamiona naruszenia postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że podnoszone przez skarżącą argumenty odwołujące się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i orzecznictwa sądów administracyjnych nie mogą być uwzględnione.
W odwołaniu i w skardze do tutejszego Sądu skarżąca odwołuje się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i sądów administracyjnych. W przypadku wyroków Trybunału Konstytucyjnego przywołanych w skardze przyjdzie stwierdzić, że z uwagi na ich zakres tematyczny nie mogą być wykorzystanie w rozpoznawanej sprawie. Wyrok z 26 czerwca 2019 r. odnosi się do przesłanki, którą jest renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy, natomiast w rozpoznawanej sprawie kluczowym elementem jest legitymowanie się prawem do emerytury, które zajmuje odmienną pozycję w systemie zabezpieczenia społecznego. W skardze do tutejszego Sądu skarżąca odwoływała się do orzecznictwa sądów administracyjnych, w których akcentuje się, że literalna wykładnia mających zastosowanie w sprawie przepisów jest nieprawidłowa i przedmiotowe przepisy należy w inny sposób interpretować, a mianowicie z wykorzystaniem wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej z uwzględnieniem zasady ochrony rodziny i równości wyrażonej w przepisach Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych, że legitymowanie się uprawnieniem do świadczenia emerytalnego nie jest wyłączające od skutecznego ubiegania się o wnioskowane świadczenie.
Odwoływanie się do wskazanego orzecznictwa w realiach rozpoznawanej sprawy nie jest trafne, ponieważ sytuacja skarżącej jest tylko pozornie zbieżna z sytuacją osób wskazanych w tych orzeczeniach, ponieważ skarżąca przed przejściem na świadczenie emerytalne nie pozostawała w zatrudnieniu, lecz korzystała ze świadczeń społecznych, przy czym z informacji wynikających z akt sprawy był to zasiłek stały, a z oświadczeń skarżącej - świadczenie pielęgnacyjne.
W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji wyjaśni sytuację faktyczną skarżącej i stosownie do poczynionych ustaleń podejmie stosowne rozstrzygnięcie. W przypadku przejścia na emeryturę z zasiłku stałego, wówczas sytuacja skarżącej jest czytelna, natomiast w przypadku przejścia na świadczenie emerytalne, organ administracji obowiązany będzie do wyjaśnienia podnoszonych przez skarżącą okoliczności. Potwierdzenie się faktu przejścia przez skarżącą na świadczenie emerytalne ze świadczenia pielęgnacyjnego stanowiło będzie przesłankę uwzględnienia wniosku skarżącej, ponieważ przejście na świadczenie emerytalne jest prawem, a nie obowiązkiem osoby uprawnionej, a według oświadczeń skarżącej była ona skłaniana do przejścia na świadczenie emerytalne z uwagi na konieczność zwrotu otrzymywanego świadczenia pielęgnacyjnego. Po wyjaśnieniu wskazanych okoliczności organ pierwszej instancji podejmie stosowne rozstrzygnięcie.
Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c wyżej wymienionej ustawy uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
mr