Uzasadnienie
Decyzją z dnia 18 lutego 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącą, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania wyżej wymienionej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał przede wszystkim, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, jednakże pozostaje w związku małżeńskim i jej małżonek nie ma orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ podniósł, że według art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Ponadto podkreślił, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową lecz związaną, a zatem przyznanie świadczenia może mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania.
W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca podniosła przede wszystkim, że organy administracji oparły się wyłącznie na literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, podczas gdy w orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem, który sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie – w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości – osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności.
Zarzuciła również, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przez organ przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7, 8, 9, art. 10, art. 11 i art. 76 § 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez nienależyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, przez przyjęcie, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a także zarzuciła brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej. W związku z powyższymi zarzutami wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.) - na wniosek skarżącej i organu odwoławczego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Zaskarżoną decyzją organ odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, ze względu na pozostawanie przez matkę skarżącej w związku małżeńskim oraz nielegitymowanie się przez jej małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Podkreślenia wymagało, że według poglądu wielokrotnie wyrażonego w orzecznictwie - który podzielił Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę - pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności. Obowiązkiem organów jest zatem dokonanie ustaleń i ich ocena, czy istnieją obiektywne przeszkody po stronie współmałżonka, uniemożliwiające mu wykonywanie obowiązków nałożonych przez art. 23 i art. 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Z akt niniejszej sprawy wynika, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji małżonek osoby wymagającej opieki, tj. matki strony skarżącej – miał 77 lat i według ustaleń wywiadu środowiskowego, był osobą przewlekle chorą, pozostającą w leczeniu i nie będącą w stanie zapewnić żonie niezbędnej opieki.
W odwołaniu skarżąca podniosła okoliczności dotyczące jego stanu zdrowia i podkreśliła, że jej ojciec ma problemy zdrowotne, w tym schorzenia onkologiczne, astmę i nadciśnienie. W związku z tym skarżąca jest jedyną osobą, która zapewnia opiekę nad jej matką.
Jednakże organ odwoławczy – pomimo podniesienia powyższych argumentów w odwołaniu – pominął analizę tych okoliczności w kontekście powstania obowiązku opieki osób zobowiązanych w dalszej kolejności. Podobnie - organ I instancji nie dokonał żadnych ustaleń dotyczących możliwości sprawowania opieki przez męża osoby wymagającej opieki, pomimo, że przytoczył jego oświadczenie, złożone podczas wywiadu środowiskowego, według którego nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną ze względu na własny zły stan zdrowia.
Podkreślenia zaś wymagało, że zgodnie z art. 132 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności – w tym wypadku dziecka osoby wymagającej opieki – powstaje wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi.
Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja - podobnie jak i decyzja organu pierwszej instancji - zostały wydane z naruszeniem art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. Decyzje te naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż pominięta analiza okoliczności dotyczy kluczowych w sprawie ustaleń.
Ponadto przy wydaniu decyzji doszło do nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, co stanowiło naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bowiem dotyczyło podstawy prawnej rozstrzygnięcia wniosku skarżącej inicjującego postępowanie administracyjne.
Wobec tego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 P.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wskazania dotyczące wykładni wymienionego wyżej przepisu prawa materialnego oraz przeprowadzi analizę okoliczności faktycznych we wskazanym wyżej zakresie.