Uzasadnienie
Wnioskami z 13 grudnia 2014 r. oraz z 25 listopada i z 5 grudnia 2005 r. K. N., M. K., R. S. i P. S. wystąpili do Prezydenta Miasta K. o ustalenie odszkodowania za grunt zajęty pod drogi publiczne (ul. [...] i ul. [...]), stanowiący działki nr 1 i nr 2.
Ostateczną decyzją z [...] r. nr [...], Wojewoda Śląski odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Gminę K., z dniem 1 stycznia 1999 r. własności nieruchomości położonej w K., obrębie P., objętej księgą wieczystą [...], oznaczonej ewidencyjnie jako działki nr 1 o pow. 0,0097 ha i nr 2 o pow. 0,0184 ha. Podstawą rozstrzygnięcia był tu art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. W uzasadnieniu wskazano, iż działki te są zajęte pod drogi publiczne, ale w dacie 31 grudnia 1998 r. nie stanowiły własności osób fizycznych, lecz były już własnością Skarbu Państwa. Na podstawie ostatecznej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w T. z [...] r. nr [...], zatwierdzającej podział nieruchomości położonej w K., zapisanej w wyk. [...], jej właścicielka - A. N. była zobowiązana odstąpić powstałe w wyniku podziału działki nr 1 i nr 2 bezpłatnie na własność Państwa - na cele użyteczności publicznej, zgodnie z art. 13 ustawy z 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli.
W konsekwencji decyzją z [...] r. nr [...] Prezydent Miasta K. wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty na rzecz wnioskodawców odszkodowania z tytułu utraty prawa własności opisanych wyżej nieruchomości.
Od decyzji tej odwołał się P. S., uznając ją za "decyzję w sprawie utraty prawa własności do działek nr 1 nr 2" oraz podnosząc, że nie został poinformowany o postępowaniu prowadzonym w Sądzie Rejonowym w K., zmierzającym do założenia dla ww. działek księgi wieczystej i nie brał udziału w postępowaniu zakończonym (powołaną w zaskarżonym rozstrzygnięciu) decyzją Wojewody Śląskiego z [...] r. nr [...], która w jego ocenie, została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto, wskazał, iż nie zawiadomiono go o prowadzeniu przez Prezydenta Miasta K. postępowania zakończonego decyzją z [...] r. nr [...], "zainicjowanego w oparciu o zapis w księdze wieczystej [...]", nie zapewniono mu możliwości uczestniczenia w tym postępowaniu o nie poinformowano o jego zakończeniu.
Odwołujący, powołując się na art. 24 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., zakwestionował również bezstronność sędzi Sądu Rejonowego K. - Wschód Wydziału Ksiąg Wieczystych, która wydała postanowienie z [...] r. o odrzuceniu jego skargi na orzeczenie referendarza sądowego o wpisie prawa własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej [...] oraz odmówiła dopuszczenia go do udziału w postępowaniu wieczystoksięgowym w charakterze uczestnika
Wojewoda Śląski zaskarżoną decyzją utrzymał rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazał, że załatwienie sprawy ustalenia i wypłaty odszkodowania uzależnione jest od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, jakim jest wydanie przez wojewodę decyzji w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999 r., własności nieruchomości przez właściwy podmiot publicznoprawny. Dopiero w przypadku wydania przez ten organ (deklaratoryjnej) decyzji potwierdzającej spełnienie przesłanek wskazanych w art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r., a w konsekwencji nabycie danej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, możliwe jest ustalenie z tego tytułu odszkodowania (w trybie art. 73 ust. 4 powołanej ustawy).
W badanej sprawie warunek powyższy nie został spełniony, bowiem decyzją z [...] r. nr [...] Wojewoda Śląski odmówił stwierdzenia nabycia ww. działek przez Gminę K., z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999 r., na podstawie art, 73 ustawy z 13 października 1998 r. Tym samym brak było podstaw do ustalenia z tego tytułu odszkodowania.
Skargę na tę decyzję złożył P. S. Wyraził w niej niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. Przywołał okoliczności i dokumenty dotyczące sprawy. Podniósł, że nie został poinformowany o toczącym się postępowaniu w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przedmiotowe działki, a ponadto zaprzeczył, aby we wskazanej w niej dacie 13 grudnia 2014 r. składał jakikolwiek wniosek do Prezydenta Miasta K.. W istocie wniosek o ustalenie odszkodowania za ww. działki został złożony 13 grudnia 2004 r. Skarżący uważa, że nie był przez organy administracji informowany o toczącym się postępowaniu w sprawie wypłaty odszkodowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.
Przepis art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872), będący materialnoprawną podstawą badanej w postępowaniu nadzorczym decyzji stanowi, iż nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem (art. 73 ust. 1).
Należy w tym miejscu wskazać, iż celem wprowadzenia wywłaszczenia z mocy prawa było generalne i jednolite uporządkowanie kwestii własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne w różnym okresie i w zróżnicowanych okolicznościach faktycznych. Cytowany przepis znajduje zatem zastosowanie wobec wszystkich nieruchomości spełniających warunki określone w ust. 1, niezależnie od okoliczności, w jakich nastąpiło zajęcie nieruchomości i wybudowanie drogi publicznej. Potwierdzenie wywłaszczenia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną następuje w drodze decyzji wojewody (art. 73 ust. 3.). Decyzja taka nie tworzy nowego stanu prawnego, potwierdza jedynie stan prawny istniejący w dniu 31 grudnia 1998 r., ma więc charakter deklaratoryjny. Stanowi ona wiążące potwierdzenie dokonanych ex lege zmian w sytuacji prawnej określonych podmiotów, co wywołuje skutki ex tunc (od chwili, gdy dany stan prawny zaistniał).
Zatem funkcją decyzji wydanej na podstawie art. 73 przepisów wprowadzających jest potwierdzenie wywłaszczenia konkretnej nieruchomości od dnia 1 stycznia 1999 r. Stosując zaś powołany przepis wojewoda obowiązany jest badać stan faktyczny i prawny istniejący w dniu 31 grudnia 1998 r., a następnie wykazać, iż w odniesieniu do danej nieruchomości zostały spełnione (bądź nie) przesłanki wskazane w tym przepisie. Inaczej mówiąc o tym, czy danej osobie przysługuje odszkodowanie (w trybie omawianych przepisów), czyli czy doszło do spełnienia przesłanki przewidzianej w art. 73 ust. 1 ustawy, rozstrzyga decyzja wojewody wydana na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy. Ustaleń w tym zakresie nie wolno dokonywać organowi wykonawczemu gminy.
W rozpatrywanej sprawie następcy prawni właścicielki nieruchomości złożyli wniosek o ustalenie odszkodowania za grunt zajęty pod drogi publiczne (ul. [...] i ul. [...]), stanowiący działki nr 1 i nr 2. Ustalenie i zapłata powyższego odszkodowania była możliwa wtedy, gdy Wojewoda w drodze decyzji stwierdzi, że powyższe działki faktycznie zostały wywłaszczone z dniem 1 stycznia 1999 r. W przypadku działek, za które odszkodowania domaga się skarżący Wojewoda Śląski ostateczną decyzją z [...] r. nr [...] odmówił stwierdzenia ich nabycia z mocy prawa przez Gminę K., z dniem 1 stycznia 1999 r. Skoro więc zostało potwierdzone (decyzją ostateczną), iż nie doszło do wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości (w trybie art. 73 ustawy), postępowanie w sprawie odszkodowania stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć.
Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zauważa, że odnoszą się one głównie do decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...]. Akt ten jest ostateczny i nie podlega kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu. Nie można również zgodzić się ze skarżącym, że "do dzisiaj nikt nas nie powiadomił, że w sprawie toczy się postepowanie administracyjne". Postępowanie to zostało zainicjowane między innymi wnioskiem skarżącego. Wykazywał w nim (o czym świadczą akta administracyjne) znaczną aktywność. Zatem zarzut powyższy jest zupełnie nieuzasadniony.
Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.