Uzasadnienie
Prezydent Miasta C. decyzją z dnia 4 stycznia 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej - k.p.a.), art. 17 i in. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 – dalej u.ś.r.), po rozpatrzeniu wniosku odmówił Z.H. (dalej: "skarżący", "strona") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną E. H..
W uzasadnieniu wskazano m. in., że osoba wymagająca opieki posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, z którego wynika, iż niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Opieka nie ma jednak charakteru stałego. Strona pobiera rentę. Wnioskodawca jest częściowo niezdolny do pracy. Zakres sprawowanej przez stronę opieki nad żoną nie wymusza na wnioskodawcy konieczności rezygnacji z zatrudnienia.
Strona złożyła odwołanie od ww. decyzji. Wskazano, że żona wymaga całodobowej opieki i pomocy w czynnościach życia codziennego. Tak stwierdza dokumentacja medyczna.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej SKO) decyzją z dnia 20 lutego 2023 r., nr SKO.4106.79.2023, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ II instancji wskazał m. in., że żona strony jest osobą samodzielną. Choruje na [...], tj.: chorobę [...], [...] oraz zaawansowaną [...]. Dotknięta jest również [...]. Nie wymaga pomocy w utrzymywaniu higieny osobistej. Samodzielnie przygotowuje i spożywa posiłki, a także dba o porządek w domu. Ma problem w pokonywaniu barier architektonicznych. Wymaga wsparcia przy wchodzeniu po schodach, robieniu zakupów, korzystaniu z komunikacji miejskiej, wchodzeniu do wanny. W okresie zaostrzenia choroby wnioskodawca wyręcza żonę w prowadzeniu domu. Zatem, zakres opieki wykonywanej przez odwołującego, który w istocie polega na pracach w gospodarstwie domowym, nie wymusza braku możliwości podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze.
Strona złożyła skargę na ww. decyzję SKO i zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W uzasadnieniu wskazano m. in., że ustalenia faktyczne i prawne są wadliwe. Konieczność stałej i długotrwałej opieki wynika z orzeczenia lekarskiego. Żona wymaga całodobowej opieki i pomocy w czynnościach życia codziennego.
SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego.
Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 roku, poz. 259 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W świetle orzecznictwa, aby można było mówić o opiece w rozumieniu u.ś.r., musi być ona stała lub długoterminowa. Te określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok NSA z 23 października 2020 r., sygn. I OSK 1148/20).
W orzecznictwie zasadnie podnosi się, iż "(...) art. 17 ust. 1 ustawy nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w ww. przepisie osobom. Zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym różnić się bowiem może w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne" (np. wyrok WSA w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 841/21).
Żona skarżącego nie jest osobą leżącą; z wywiadu środowiskowego wynika, że potrafi samodzielnie przyrządzać i spożywać posiłki, utrzymywać porządek w mieszkaniu, robić pranie, samodzielnie także wykonuje czynności higieniczne i pielęgnacyjne. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że jest zdolna do pracy w warunkach pracy chronionej (jeśli nie zgadza się z takim ustaleniem, przysługiwał jej środek odwoławczy, o czym została w ww. orzeczeniu pouczona). Wymaga natomiast wsparcia męża w robieniu zakupów i poruszaniu się poza obszarem własnego mieszkania. Zakres opieki, który w istocie polega na pracach w gospodarstwie domowym w okresie zaostrzenia choroby żony, robieniu zakupów, nie wymusza na stronie braku możliwości podjęcia zatrudnienia. Prowadzenie gospodarstwa domowego, czy robienie zakupów, nie stanowią czynności o charakterze nadzwyczajnym i stanowią codzienną rutynę osób, które także pracują zawodowo. Małżonkowie czynni zawodowo także wyręczają się obowiązkami i pomagają sobie wzajemnie.
Zakres opieki wykonywanej przez odwołującego nie ma zatem charakteru opieki stałej, długotrwałej. Czas jaki poświęca na sprawowanie opieki nad żoną nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Co więcej, istnieje obowiązek prawny wzajemnej pomocy małżonków. Są oni zobowiązani m. in. do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli (art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy; j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 z późn. zm. – dalej k.r.o.).
"Współdziałanie dla dobra rodziny to obowiązek o charakterze alimentacyjnym. Oznacza on zaangażowanie małżonka w działania współmałżonka oraz udzielanie mu wsparcia – emocjonalnego, organizacyjnego, fizycznego – w każdej sytuacji" (M. Fras, Komentarz do art. 23 k.r.o., Lex-el., teza VII).
Obowiązek opieki, określony w przypadku małżonków w art. 23 i 27 k.r.o., polega na tym, że jeden podmiot ma prawo domagać się jej sprawowania, natomiast drugi z podmiotów zobowiązany jest żądanie to zaspokoić. Wypełnianie takiego obowiązku może przybrać postać zarówno świadczeń dobrowolnych, może być również następstwem zasądzenia ich przez sąd.
Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób właściwy i organ uwzględnił niezbędną, dostępną dokumentację. Oparł się na zgromadzonych dowodach i ocenił je w sposób uprawniony, nienaruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Skarga stanowi jedynie polemikę strony niezadowolonej z oceną dokonaną w ww. decyzji, należycie, szeroko i merytorycznie uzasadnionej. Motywy wynikają jasno z uzasadnienia rozstrzygnięcia (art. 107 §3 k.p.a.). Nie można więc twierdzić, że postępowanie przeprowadzono wybiórczo.
Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 §1, 80, 107 §1 i 3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., 17 ust. 1 u.ś.r., ani też innych przepisów, uzasadniających uwzględnienie skargi.
Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.