Uzasadnienie
Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 – dalej k.p.a.), art. 17 i 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej u.ś.r.), po rozpatrzeniu wniosku odmówił K. C. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad A. C..
W uzasadnieniu wskazano m. in., że córkę strony zaliczono do grona osób legitymujących się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które zostało wydane na okres do [...] 2020 r. Po przeprowadzeniu procedury odwoławczej, w tym sądowej, Sąd Okręgowy w K. zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w pkt. 2 i poprzedzającą go decyzję Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim stwierdzając, że córka wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W związku z faktem, iż córka legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a ponadto nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie spełnia wnioskodawczyni kryterium ustawy uprawniającego do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Skarżąca złożyła odwołanie od ww. decyzji. Zarzuciła, że jest ona niezgodna z prowadzoną polityką społeczną państwa oraz z ustawą z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" (Dz. U. z 2016 r., poz. 1860) oraz uchwałą nr 160 Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2016 r. w sprawie programu kompleksowego wsparcia dla rodzin "Za życiem" (M.P. z 2016 r., poz. 1250). Córka obecnie legitymuje się orzeczeniem kwalifikującym ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem w punkcie 8 druku orzeczenia, czyli koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W wyroku z dnia 16 maja 2017 r., sygn. akt I UK 198/16, Sąd Najwyższy ustalił, że pozytywne wskazanie konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna (matki) dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji może – co do zasady – przemawiać za uznaniem, iż niepełnosprawne dziecko wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby (opiekuna) w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnego funkcjonowania (egzystowania) w wymienionych dziedzinach także wtedy, gdy w niektórych innych życiowych czynnościach stara się żyć "w miarę samodzielne". Kwestionuje również ustalenia sądów powszechnych orzekających w sprawie jej córki, wskazując, że dokonały one błędnej interpretacji przepisów.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ II instancji wskazał m. in., że w przedmiotowej sprawie podstawowe znaczenie ma zawarte w art. 17 ust. 1 u.ś.r. stwierdzenie, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ponieważ A. C. nie została zaliczona do stałego stopnia niepełnosprawności brak podstaw do uznania, że może zostać przyznane z tytułu opieki nad nią świadczenie pielęgnacyjne.
Skarżąca wniosła skargę na ww. decyzję SKO i zarzuciła naruszenie art. 107 §1 pkt 6 k.p.a., poprzez wadliwe uzasadnienie decyzji, naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art 17 ust. 1 u.ś.r., która jest niespójna z orzecznictwem sądów administracyjnych. Podała, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje także po ukończeniu przez dziecko 16. roku życia, jeżeli legitymuje się ono orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej opieki lub pomocy innej osoby i nie jest konieczne posiadanie orzeczonego znacznego (tym bardziej "stałego" jak zaznaczono w tej sprawie) stopnia niepełnosprawności. Zakwestionowała również ustalenia sądów powszechnych orzekających w sprawie jej córki, wskazując, że dokonały one błędnej interpretacji przepisów. Zarzuciła zaniechanie przez SKO czynności zmierzających do zebrania i wnikliwego przeanalizowania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza, że w obecnej sprawie pojawiają się istotne okoliczności, tj. nabyte wcześniej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy celem sprawowania opieki nad ciężko chorym dzieckiem.
Świadczenie to stanowiło rekompensatę za utracony dochód. Zastosowanie powinien mieć tutaj art. 7a § 1 k.p.a. (zasada przyjaznej interpretacji przepisów). Dodała, że córka choruje na [...], zdiagnozowano ją w 2007 roku. Podtrzymała również argumentację z odwołania.
SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego.
Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że organy administracji publicznej orzekające w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie posiadają uprawnień do kwestionowania orzeczeń o niepełnosprawności, wydanych przez uprawnione organy lub sądy powszechne, jak i podejmowania jakichkolwiek ustaleń mających na celu uzupełnienie zapadłych orzeczeń. Zgodnie art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 1460 ze zm.) orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Co więcej, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest władny, by dokonać oceny, czy na przestrzeni lat stan danej osoby pogorszył się, polepszył, czy nie uległ zmianie. Nie jest też uprawniony do oceny zachowania prawidłowości procedur w związku z orzekaniem o niepełnosprawności.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu (...) – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Treść powyższego przepisu jednoznacznie wskazuje, że przesłanki konieczne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są spełnione wówczas, gdy osoba, na rzecz której świadczenie jest przyznawane, legitymuje się albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (przypadek, który nie występuje w niniejszej sprawie) albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z dwoma wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Brzmienie omawianego przepisu, a zwłaszcza użyty w nim zwrot "łącznie ze wskazaniami", a także spójnik "oraz", umieszczony pomiędzy wyliczeniem pierwszego i drugiego ze wskazań, nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne uprawnia tylko takie orzeczenie o niepełnosprawności, które zawiera równocześnie (łącznie, kumulatywnie) oba wskazania (por. wyrok NSA z 18 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1803/10; wyrok NSA z 29 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1923/11).
Przepis art. 17 ust. 1 ustawy w zakresie konieczności łącznego spełnienia wskazań co do osoby o orzeczonej niepełnosprawności nie przewiduje żadnych odstępstw (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2588/19).
Innymi słowy, brzmienie przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., a zwłaszcza użyty w nim zwrot "łącznie ze wskazaniami" i spójnik "oraz" nie pozwalają na przyjęcie, że do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne uprawnia tylko spełnienie jednego ze wskazanych warunków, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 426 ze zm.), a nie łączne, równoczesne ich zamieszczenie w orzeczeniu o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym (wyrok WSA w Opolu z 16 kwietna 2019 r., sygn. II SA/Op 3/19). Nie jest dopuszczalna taka interpretacja art. 17 ust. 1 u.ś.r., która by prowadziła do uznania, że fragment przepisu jest zbędny i skutkowała pominięciem tego fragmentu.
Nie można więc tym bardziej podzielić zarzutu naruszenia art. 7a k.p.a. To art. 17 ust. 1 u.ś.r. zawiera materialne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a nie inne uregulowania, w tym wskazane w skardze.
Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 7a, 77 §1, 80, 107 §i 1 i 3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1 u.ś.r., ani też innych przepisów, uzasadniających uwzględnienie skargi.
Jeśli skarżąca podważy skutecznie wyrok sądu powszechnego w ramach postępowania przed Sądem Najwyższym i uzyska korzystne orzeczenie dotyczące niepełnosprawności, będzie to co najwyżej podstawa do wznowienia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie (art. 145 §1 pkt 8 k.p.a.).
Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.