Uzasadnienie
G. K. (dalej: "skarżąca"), wnioskiem z dnia 30.11.2018 r. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, na okres zasiłkowy 2018/2019, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką B. A., która na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r. została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy do dnia [...].08.2021 r. oraz osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia [...].12.2019 r.
Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w W. odmówił skarżącej przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w związku z niespełnieniem przesłanki ustawowej, w postaci rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką.
W odwołaniu skarżąca domagała się przyznanie wnioskowanego świadczenia. Podała, że jest uczennicą Liceum Ogólnokształcącego w W. i uczy się w systemie dziennym oraz samodzielnie sprawuje opiekę nad matką, która jest całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 17, art. 18 i art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 570 z późn. zm.), art. 16a ust. 1, ust. 5 i ust. 7 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm., dalej w skrócie: "ustawa") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji dnia [...] r. W jej uzasadnieniu przytoczyło treść art. 17 ustawy, wskazując, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powinno być przyznane w sytuacji, gdy spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a ustawy oraz brak jest przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy.
Specjalny zasiłek opiekuńczy ma charakter rekompensaty za niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnację z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, stąd bezsporne jest, że winien istnieć związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudniania lub rezygnacją z zatrudnienia, a podjęciem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W pierwszym przypadku chodzi o sytuację, kiedy osoba zainteresowana przyznaniem specjalnego zasiłku opiekuńczego nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, by opiekować się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w drugim zaś, kiedy z uwagi na konieczność sprawowania opieki osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoba zainteresowana uzyskaniem przedmiotowego zasiłku rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej (np. rozwiązuje stosunek pracy, rezygnuje z prowadzonej działalności gospodarczej).
Zdaniem organu odwoławczego, skarżąca jest wprawdzie osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki, jednak jest osobą [...]nastoletnią, która uczy się w liceum. Jednocześnie jest osobą uprawnioną do pobierania alimentów od ojca (w wysokości 325 zł.). Mając na względzie przepis art. 133 § 1 i 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, przesłanką obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dziecka jest brak zdolności dziecka do samodzielnego utrzymania się. Oznacza to, że o wygaśnięciu obowiązku alimentacyjnego decyduje kryterium osiągnięcia przez dziecko zdolności do samodzielnego utrzymania się.
Z kolei najczęściej osiągnięcie zdolności do samodzielnego utrzymania się następuje wtedy, gdy dziecko ukończy naukę i otrzyma należyte przygotowanie do pracy. Alimenty pobierane przez osobę pełnoletnią mają zapewnić środki utrzymania do czasu uzyskania zdolności do samodzielnego utrzymania. Skoro więc skarżąca pobiera alimenty, to nie ma możliwości samodzielnego utrzymania, co z kolei oznacza, że nie ma możliwości podjęcia pracy. Brak możliwości podjęcia zatrudnienia i uzyskiwania środków zapewniających utrzymanie oznacza, że nie jest osobą, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Tym samym nie zostało wykazane, by miała zamiar podjęcia zatrudnienia, z którego zrezygnowała w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. W ramach postępowania odwoławczego od odrębnej decyzji odmawiającej skarżącej przyznania prawa do specjalnego zasiłku dla opiekuna, na okres zasiłkowy 2017/2018, wpłynęło jej oświadczenie z dnia 28.12.2018 r., które ma wartość dowodową również w niniejszym postępowaniu z uwagi na łączność przedmiotowo-podmiotową. W oświadczeniu tym wskazała, że uczęszcza do Liceum Ogólnokształcącego w W., gdzie uczy się w systemie dziennym, od poniedziałku do piątku 29,5 godzin tygodniowo. Wyszczególniła, że w poniedziałek zajęcia odbywają się od 08:00-14:55, we wtorek od 09:10 -13:10, w środę od 08:00 do 14:55, czwartek od 08:00 do 14:55, piątek od 08:00 dol4:05.
Jednocześnie podkreśliła, że odległość z domu do szkoły wynosi około 1,5 km. Nadto, sprawowanie opieki nad matką polega na przygotowywaniu posiłków, pomocy podczas kąpieli, robieniu zakupów żywnościowych, środków czystości, leków, załatwianiu wszystkich spraw urzędowych, sprzątaniu mieszkania, paleniu w piecu centralnego ogrzewania, praniu, prasowaniu, zmianie pościeli, pomocy w przygotowywaniu garderoby, zakładaniu skarpet. Inną osobą zobowiązaną do alimentacji względem matki jest babcia - C. A. - zamieszkała w K., w odległości od W. ok. 100 km. Odwołująca podkreśliła, że babcia jest [...]-letnią emerytką ze schorzeniami przewlekłymi i niepełnosprawnością orzeczoną przez lekarza orzecznika ZUS. Z wywiadu środowiskowego z dnia [...] r. wynika między innymi, że matka skarżącej ma chore [...], [...] i [...] oraz [...]. Podczas każdej próby poruszania się na wózku inwalidzkim praktycznie tylko w obrębie mieszkania odczuwa ból.
Jest objęta opieką ze strony skarżącej, która pomaga w wykonywaniu czynności higienicznych podczas kąpieli, mycia włosów, przygotowuje posiłki, robi jej zakupy, sprząta mieszkanie, pali w piecu, załatwia sprawy urzędowe. Wykonywanie czynności opiekuńczych względem matki nie koliduje z realizacją przez nią obowiązku szkolnego.
W złożonej osobistej skardze skarżąca domagała się zmiany niekorzystnej dla niej decyzji. Zarzuciła organom administracji naruszenie art. 16a ustawy poprzez wykładnię polegającą na nieprawidłowym uznaniu, że w sprawie nie nastąpił jakikolwiek związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez nią z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, jako osobą niepełnosprawną. Zaznaczyła, że nie mogłaby podjąć zaproponowanej jej pracy w ramach umowy zlecenia (np. opieki nad niepełnosprawnym chłopcem w wolnym czasie), bowiem byłaby ona tylko dodatkiem do domowego budżetu, a nie formą pracy pozwalającą na samodzielne utrzymanie się i stałaby w sprzeczności z niskimi alimentami otrzymywanymi od jej ojca.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 9.10.2019 r., wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącej podniósł, że fakt pobierania alimentów wyklucza możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia oraz złożył wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 zpóźn. zm.) oraz art. 3 § 1 w związku z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a.") wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku stwierdzenia określonych naruszeń prawa sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla zaskarżony akt albo stwierdza jego nieważność lub wydanie z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 p.p.s.a.) bądź oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia (art. 151 p.p.s.a.).
Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy administracyjnej co do jej istoty a jedynie ocenia, czy postępowanie przed organami przeprowadzono prawidłowo oraz czy wydany akt pozostaje w zgodzie z prawem. Co istotne, sąd administracyjny nie ocenia zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego słuszności bądź też celowości oraz nie rozpatruje sprawy, kierując się zasadami współżycia społecznego.
W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyganie sprawy przez sąd następuje bez związania go zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Mając na uwadze tak zakreślone ramy kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Ocenie Sądu poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. o odmowie przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.
Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych i zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania zostały określone w ustawie z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm., dalej: "ustawa").
Stosownie do treści art. 16a ust. 1 ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682 oraz z 2018 r. poz. 950) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:
- 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub
- 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
- - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W przedmiotowej sprawie nie jest sporne spełnienie przez skarżącą ustawowego kryterium dochodowego.
Nie jest też kwestionowany warunek posiadania przez jej matkę jako osobę wymagającą opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie z określonymi w powołanym przepisie wskazaniami, jak również istnienie obowiązku alimentacyjnego.
Kwestią sporną pozostaje ocena charakteru opieki sprawowanej faktycznie przez skarżącą i powód niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Omawiana ustawa rzeczywiście nie definiuje pojęcia stałej opieki.
Pod pojęciem opieki stałej należy także rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Oceniając charakter sprawowanej przez skarżącą opieki organ odwoławczy słusznie zwrócił na uwagę, na okoliczność pobierania nauki w trybie dziennym. Również odnotowując zakres udzielanej przez skarżącą opieki i pomocy, jej czasokres oraz samodzielność jej matki w codziennych czynnościach, trudno uznać, że ma ona realną możliwość udzielenia jej niezwłocznej pomocy w sytuacji, gdy taka potrzeba w danym momencie zaistnieje (odległość od miejsca zamieszkania do liceum wynosi ok. 1,5 km).
Słusznie także organ, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku sygn. akt III SA/Gd 1095/16, dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA, dalej: "CBOS"), wskazuje na konieczność istnienia bezpośredniego związku pomiędzy okolicznością sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Innymi słowy, to konieczność sprawowania stałej opieki a nie inne okoliczności powinny być przyczyną niemożliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
W przedmiotowej sprawie za główną przyczynę niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy uznać pobieranie nauki w trybie dziennym oraz otrzymywanie alimentów. Z powyższych względów trudno ocenić, czy z uwagi na zakres i rozmiar opieki jaką sprawuje nad matką, rzeczywiście nie może podjąć zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
W toku postępowania nie wykazała, z jakiej pracy była zmuszona zrezygnować, a okoliczność, że uczęszcza do liceum w systemie dziennym, a więc realizuje pewien ciąg edukacyjny, przemawia za tym, że nie podejmuje pracy z tego właśnie powodu, że jest uczennicą, a nie dlatego, że sprawuje opiekę nad matką.
Raz jeszcze podkreślić trzeba, że specjalny zasiłek opiekuńczy ma charakter rekompensaty za niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnację z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a podjęciem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką.
W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Sąd uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił, o czym orzeczono w sentencji wyroku.