Uzasadnienie
Burmistrz Miasta R. decyzją z 16 stycznia 2023 r., działając m.in. na podstawie art. 2 ust. 3c oraz 2 ust. 12 ustawy z 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (obecnie t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 141 z ze zm. dalej u.d.w.) oraz art. 104, art. 127a i art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej - k.p.a.) po rozpatrzeniu wniosku odmówił S. W. (dalej "skarżący", "strona") przyznania dodatku węglowego.
W uzasadnieniu wskazano m.in., że wniosek strony dotyczy adresu zamieszkania, na który został już przyznany dodatek. Jednocześnie nie zostały podjęte formalne kroki w celu nadania odrębnego adresu miejsca zamieszkania strony.
Organ wskazał jednocześnie, że według przeprowadzonego wywiadu środowiskowego strona wraz z żoną zajmuje parter budynku, posiada 1 pokój, własną kuchnię i łazienkę, oddzielny licznik na prąd i wodę. Natomiast piętro budynku zajmuje córka z rodziną. Budynek nie jest podzielony na odrębne lokale. W części budynku, którą zajmuje strona wraz z żoną zainstalowane jest odrębne źródło ciepła tzw. koza. Źródło to zostało zgłoszone do CEEB w dniu 28 grudnia 2022 r. Jednocześnie strona oświadczyła, że nie podjęła kroków formalnych prowadzących do nadania miejscu zamieszkania odrębnego adresu.
Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Zaakcentował, że nie jest właścicielem budynku i nie może żądać wydzielenia odrębnego lokalu mieszkalnego. Nadmienił, że z tego samego powodu nie może wnioskować o odrębne rozliczanie opłat śmieciowych. Skarżący wyjaśnił, że w trakcie wywiadu środowiskowego otrzymał wniosek do CEEB, dotyczący odrębnego źródła ciepła i przekazał go właścicielowi budynku. Ten zaś zgłosił odrębne źródło ciepła w dniu 28 grudnia 2022 r. Wcześniej właściciel budynku nie chciał dokonać takiego zgłoszenia.
Decyzją z 1 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało jednak w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przybliżyło podstawę prawną rozstrzygnięcia, w tym treść kolejnych nowelizacji ustawy o dodatku węglowym.
Według Kolegium, aby skorzystać z przepisów pozwalających na przyznanie dodatków węglowych dla kilku gospodarstw domowych zamieszkujących pod jednym adresem wnioskodawca powinien wykazać się inicjatywą i wskazać jakie podjął kroki formalne, prowadzące do ustalenia odrębnego adresu zamieszkania dla zajmowanego lokalu. O braku możliwości dokonania określonej czynności można bowiem dopiero mówić wtedy, gdy próba dokonania tej czynności w ogóle została podjęta. Bezczynność w tym zakresie nie może być utożsamiana z brakiem możliwości dokonania prawem wymaganej czynności w ustawowo określonym terminie.
W kontekście powyższego stanowiska Kolegium zaakcentowało, że jak wynika z wywiadu środowiskowego strona nie wystąpiła o wyodrębnienie lokalu. Ponadto według strony deklaracja CEEB na piec typu koza nie została złożona do 11 listopada 2022 r., a to ze względu na brak zgody i podpisu właściciela domu. Strona zaś widnieje w składzie gospodarstwa innego wnioskodawcy, na który został już wypłacony dodatek węglowy.
W skardze na decyzję Kolegium strona zarzuciła naruszenie ustawy o dodatku węglowym tj. znowelizowanego przepisu art. 2 ust. 3c-3e, łącznie z ust. 3d. W związku z tym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
Skarżący zaakcentował, że wraz z żoną 25 lat temu przekazał córce i zięciowi darowizną w formie aktu notarialnego "nieruchomość i grunt". Uczynił to w zamian za tzw. dożywocie. W związku z tym nie ma jakichkolwiek możliwości formalnoprawnych na wykonanie rozdzielania lokali, nie będących jego własnością.
Skarżący zarzucił też brak podstaw poczynionego przez Kolegium stwierdzenia, że widnieje on w składzie gospodarstwa domowego innego wnioskodawcy.
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko. Wniosło jednocześnie o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 1 marca 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z 16 stycznia 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu dodatku węglowego.
Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły m.in. przepisy art. 2 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy z 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 141 z ze zm. dalej w skrócie jak dotychczas u.d.w.).
W rozpoznawanej sprawie w związku z wnioskiem skarżącego o wypłatę dodatku węglowego organ I instancji ustalił, że na adres wskazany przez stronę, został już złożony wniosek o wypłatę dodatku węglowego przez innego wnioskodawcę, który uczynił to jako pierwszy.
W związku ze stwierdzoną wyżej okolicznością, zaakcentować należy, że zgodnie z art. 2 ust. 3a u.d.w., w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem.
Przepis art. 2 ust. 3b tej ustawy precyzuje, że w przypadku, gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego, mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania.
Od powyższej reguły, dotyczącej pozostawienia bez rozpoznania wniosku o wypłatę dodatku węglowego, został wprowadzony wyjątek w art. 2 ust. 3c u.d.w. Zgodnie z tym przepisem w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła.
Stosowanie powyższego wyjątkowego unormowania i w konsekwencji przyznanie dodatku węglowego – jak stanowi art. 2 ust. 3c u.d.w - jest możliwe tylko wówczas, gdy gospodarstwo domowe zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe we wskazanym wyżej terminie, ustalenie odrębnego adresu i jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania.
Ze względu na treść przytoczonych przepisów, zdaniem Sądu, organ był zobligowany ustalić, czy w sprawie zaistniały okoliczności, będące warunkiem zastosowania wyjątku od zasady określonej w art. 2 ust. 3b u.d.w.
W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego skarżący oświadczył, że nie występował o wyodrębnienie zajmowanego przez niego lokalu. Z oświadczenia tego Kolegium wywiodło, że skarżący nie podjął starań w celu wyodrębnienia różnych adresów zamieszkania dla osobnych lokali mieszczących się pod tym samym adresem i z tego względu uznało za zasadną odmowę przyznania wnioskowanego dodatku węglowego. Kolegium przyjęło przy tym, że wnioskodawca powinien wykazać się inicjatywą i wskazać jakie podjął kroki formalne prowadzące do nadania odrębnego adresu Jednak, w ocenie Sądu, w realiach rozpoznawanej sprawy stanowiska tego nie można uznać za prawidłowe.
Zdaniem Sądu w świetle art. 2 ust. 3c u.d.w. organ był zobowiązany wezwać skarżącego do wykazania, że gospodarstwo domowe zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe we wskazanym wyżej terminie, ustalenie odrębnego adresu. Tymczasem oświadczenie skarżącego złożone w trakcie wywiadu środowiskowego dotyczyło innej kwestii tj. niezłożenia wniosku o wyodrębnienie lokalu - a nie tego, że nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, jak określa tę przesłankę art. 2 ust. 3c u.d.w.
Sąd w składzie orzekającym podziela i przyjmuje za własne stanowisko tutejszego Sądu przedstawione m.in. w wyroku z 31 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 474/23, wedle którego w odniesieniu do przesłanki braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych, ustawodawca nie wprowadził wymogu, aby wskazana okoliczność "braku możliwości ustalenia odrębnego adresu" mogła być ustalona wyłącznie na skutek podjęcia formalnych kroków prowadzących do wydania zaświadczenia o samodzielności lokalu, złożenia wniosku o nadanie numeru porządkowego bądź też wymagane było potwierdzenie wskazanej okoliczności konkretnym dowodem.
Wprowadzona regulacja nie wymaga bowiem wszczęcia procedury o wydzielenie odrębnego lokalu, czy złożenia wniosku o nadanie numeru porządkowego. Uwzględniając dokumentację niezbędną dla zainicjowania tego rodzaju postępowania, poważne wątpliwości budziłoby dokonanie powyższego w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. w sytuacji, gdy nowelizacja, na mocy której do art. 2 dodano ust. 3c i ust. 3d weszła w życie w dniu 3 listopada 2022 r. (ustawa z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych, Dz. U. z 2022 r. poz. 2236).
Wykazanie, iż omawiana tutaj przesłanka została spełniona może nastąpić poprzez złożenie oświadczenia, że do 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla lokalu zajmowanego przez gospodarstwo domowe strony (por. wyroki WSA: w Gliwicach z 11 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 355/23, z 8 maja 2023 r. sygn. II SAB/Gl 24/23, w Łodzi z 23 maja 2023 r. sygn. I SA/Łd 299/23).
Gdyby intencją ustawodawcy było uzależnienie przyznania świadczenia od podjęcia przez wnioskodawcę określonych czynności zmierzających do wyodrębnienia lokalu, to znalazłoby to swój bezpośredni wyraz w brzmieniu przepisów u.d.w. i spowodowałoby istotne zawężenie kręgu osób, które mogłyby skorzystać z omawianego tutaj wyjątku. Tymczasem kolejne nowelizacje ustawy o dodatku węglowym jasno wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury, przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych, dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 5 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 210/23).
Organ zobowiązany był zatem wezwać stronę do złożenia oświadczenia, czy do 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla lokalu zajmowanego przez gospodarstwo domowe strony. W przypadku zaś złożenia takiego oświadczenia obowiązkiem organu była ocena, czy w jego świetle brak odrębnego adresu spowodowany jest faktycznie tym, że jego ustalenie było niemożliwe czy też wynikało z tego, że skarżący mając możliwość ustalenia takiego adresu z tej możliwości nie chciał skorzystać. Tymczasem kwestie te nie zostały wyjaśnione.
W konsekwencji odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia była przedwczesna.
Ponadto nie wiadomo na jakiej podstawie Kolegium w zaskarżonej decyzji stwierdziło, że strona widnieje w składzie gospodarstwa innego wnioskodawcy, na który został już wypłacony dodatek węglowy. Okoliczności faktyczne przedstawione w uzasadnianiach organów obu instancji dotyczące m.in. zajmowania przez skarżącego i jego żonę parteru budynku, w tym dotyczących rozliczeń za prąd i wodę przy użyciu podlicznika, odrębnego ogrzewania dla piętra i parteru budynku, świadczą o prowadzeniu przez skarżącego i jego żonę odrębnego gospodarstwa domowego, a nie o tym, że wchodzą oni w skład innego gospodarstwa domowego.
Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 §1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W realiach rozpoznawanej sprawy ze względu na niewyjaśnienie przedstawionych powyżej zagadnień stwierdzić należało, że organy obu instancji nie wypełniły prawidłowo obowiązków wynikających ze wskazanych tutaj przepisów k.p.a., przy czym naruszenie tych przepisów mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wszystkie te uchybienia przepisom postępowania, w tym art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., a także mające wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 2 ust. 3c i 3d u.d.w. polegające na błędnej wykładni tych przepisów, w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 roku, poz. 259 ze zm. – dalej p.p.s.a.) i art. 135 p.p.s.a., dały podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a to wobec wniosku Kolegium w tym zakresie i braku żądania strony skarżącej o skierowanie sprawy na rozprawę (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).
Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wyżej poczynione rozważania Sądu, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.