Uzasadnienie
W dniu 30 lipca 2021 r. R.G. wystąpił do Prezydenta Miasta T. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Po rozpoznaniu sprawy decyzją nr [...] z dnia 18 października 2021 r. odmówiono stronie żądanego prawa z uwagi z uwagi na fakt, iż wnioskodawca miał ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna oraz osoba nad którą sprawowana jest opieka nie legitymuje się orzeczeniem, z którego wynikałoby, iż jej niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej jednak nie późnej niż do ukończenia 25 roku życia.
W wyniku odwołania adresata decyzji sprawę rozpatrywało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, które uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Po ponownym podjęciu postępowania do organu wpłynął wniosek strony (z dnia 20 grudnia 2021 r.) o uchylenie decyzji ustalającej prawo wnioskodawcy do zasiłku dla opiekuna-ze skutkiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia przez wnioskodawcę wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. na 30 czerwca 2021 r. Decyzją [...] z dnia 23 grudnia 2021 r. organ I instancji uchylił stronie prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką. Ostatnia wypłata zasiłku dla opiekuna nastąpiła w miesiącu grudniu 2021 r.
Decyzją z dnia 3 lutego 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta T. ponownie odmówił żądanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazano, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia co wynika z treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z załączonego do akt sprawy orzeczenia o niepełnosprawności wynika zaś, że matka strony została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, niepełnosprawność istnieje od lipca 1998 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 marca 2011 r.
Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzucił Prezydentowi Miasta T. naruszenie:
- - art. 17 ust 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez brak uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust 1
- - art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna dorosłej osoby wymagającej opieki skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.
Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchyliło decyzję organu I instancji i orzekło:
- - przyznać stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką T.G. od 23 grudnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w kwocie 572,30 zł i od 01.01.2022 r. na stałe w kwocie 2119,00 zł miesięcznie
- - odmówić przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 lipca 2021 r. do 22 grudnia 2021 r.
W uzasadnieniu organ wskazał, że strona spełnia wszelkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ pierwszej instancji decyzją nr [...] z dnia 23 grudnia 2021 r. uchylił decyzję nr [...] z dnia 10 lipca 2014 r. przyznającą prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką. Jednakże zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
Świadczenie dla opiekunów przysługujące stronie zostało uchylone stronie 23 grudnia 2021 r. Od tej decyzji nie zostało złożone odwołanie, zatem stała się ona ostateczna. Zatem przesłanka negatywna występująca w sprawie została usunięta dopiero 23 grudnia 2021. Od tego dnia zatem mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne.
Kolegium podkreśliło, że przedmiotem postępowania jest wyłącznie decyzja organu pierwszej instancji w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad matką. Natomiast organ odwoławczy nie jest uprawniony do badania w ramach tego postępowania odwoławczego prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji nr [...] z dnia 23 grudnia 2021 r. uchylającej decyzję nr [...] z dnia 10 lipca 20214 przyznającą prawo do zasiłku dla opiekuna. Jej adresat reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.
Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat. Domagając się jej uchylenia w części w jakiej organ nie ustalił na rzecz skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie począwszy od pierwszego dnia miesiąca złożenia wniosku o to świadczenia, czyli od 1 lipca 2021 r. do dnia 22 grudnia 2021 r., tj. w zakresie ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym domaga się:
- - uchylenia zaskarżonej decyzji w zaskarżonym zakresie.
- - zobowiązania organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu wydanym w niniejszej sprawie.
- - zasądzenia kosztów postępowania.
W ocenie skarżącego w sprawie doszło do naruszenia art. 24 ust 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niezastosowanie na gruncie niniejszej sprawy jego - niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych - dyspozycji, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie w/w świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 lipca 2021 r, do dnia 22 grudnia 2021 r.
Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.
W rozstrzyganej sprawie poza sporem jest, że skarżący opiekuje się niepełnosprawną matką i z tego powodu musiał zrezygnować z zatrudnienia. Została spełniona przesłanka przewidziana w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615). Do tych kwestii Sąd nie będzie się odnosił.
Sporne jest jednak, od kiedy wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne winno zostać przyznane. Przepisy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy oraz jej art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 wykładane łącznie, należy rozumieć w ten sposób, że w sytuacji spełnienia przez beneficjenta uprawnień do obu świadczeń, których jednoczesne pobieranie zostało wykluczone przez przepisy prawa, ustawodawca daje uprawnionemu możliwość wyboru jednego z nich, tj. takiego, które uprawniony uważa za bardziej korzystne dla siebie. Przy czym należy dostrzec, że przepis art. 27 ust. 5 ustawy nie stawia żadnej granicy czasowej do dokonania takiego wyboru. Poczyniona uwaga uprawnia Sąd do stwierdzenia, że dokonany przez uprawnionego wybór świadczenia dla niego korzystniejszego powinien odnosić swój skutek na osi czasu zgodnie z ogólną regułą z art. 24 ust. 2 tego aktu. W myśl powyższego przepisu, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
Z drugiej strony należy mieć świadomość, że organy administracji muszą działać na podstawie i w granicach prawa. Nie mogą w sposób dowolny ustalać, które świadczenie w danym momencie ma być wypłacane, W ocenie Sądu prawidłową metodą jest tu przyjęcie, iż sekwencja postępowania w sprawie winna być następująca. Wnioskodawca występuje o uchylenie dotychczasowego świadczenia (ewentualnie jego zawieszenie) i właściwy organ wydaje odpowiednie rozstrzygnięcie w przedmiocie uchylenia (zawieszenia świadczenia). To dopiero otwiera możliwość przyznania innego, bardziej korzystnego dla strony świadczenia.
W rozstrzyganej sprawie działając przez pełnomocnika wnioskodawca wystąpił o uchylenie decyzji przyznającej świadczenie dla opiekunów z dniem 1 lipca 2021 r. Jednakże Prezydent Miasta T. w decyzji uchylającej prawo nie określił daty od kiedy to miało nastąpić. Należy zatem przyjąć, że od dnia wydania decyzji, czyli 23 grudnia 2021 r. Strona, co warte podkreślenia reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie odwołała się od tej decyzji i stała się ona ostateczna. Zatem stronie przysługiwało prawo do świadczenia dla opiekunów w okresie od 1 lipca 2021 r. do 22 grudnia 2021 r. Zatem za ten okres nie mogło zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.