Uzasadnienie
W dniu [...] r. H. G. wystąpiła do Prezydenta Miasta B. o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad chorą córką. Organ decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił przyznania przedmiotowego świadczenia. Swoje orzeczenie oparł na stwierdzeniu, że strona posiada od 9 lutego 1996r. prawo do emerytury.
Od tej decyzji odwołała się adresatka decyzji. Podkreśliła, że wysokość jej emerytury wynosi 1037,61 zł a świadczenie pielęgnacyjne 1830zł. Powołała się również na art. 32 Konstytucji RP.
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku Białej utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Podkreśliło, że zgodnie z art. 17 ust. 1-1 b i 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Jednocześnie świadczenie to nie przysługuje (ust. 5 pkt. 1 lit a) jeżeli: osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.
Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. Przedstawiła w niej swoją sytuację osobistą. Podkreśliła, że przechodząc na wcześniejszą emeryturę również zrezygnowała z aktywności zawodowej, decydując się na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. W jej ocenie rodzice, którzy przeszli na wcześniejsze emerytury aby zająć się swoimi niepełnosprawnymi dziećmi, powinni otrzymywać dodatkową kwotę. Oświadczyła, ze w każdej chwili może zawiesić emeryturę.
Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".
Jednocześnie świadczenie powyższe nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) ustawy). Ten ostatni przepis został częściowo uznany za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (por. wyrok TK z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 Dz.U. z 2019 r. poz.1257). W ocenie Sądu wyrok powyższy nie ma wpływu na rozpatrywaną sprawę, gdyż odnosi się do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy uznać, że rozstrzygnięcia organów administracji są prawidłowe. W sprawie zaistniała bowiem przesłanka negatywna przewidziana w art. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) ustawy, czyli skarżąca ma ustalone prawo do emerytury.
Składowi orzekającemu znane są orzeczenia sądów administracyjnych dopuszczające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które mają ustalone prawo do emerytury. Składy orzekające w takich przypadkach uznają, iż przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego może nastąpić bądź po zawieszeniu przez uprawnionego świadczenia emerytalnego lub poprzez ustalenie swego rodzaju "dopłaty" do emerytury (do wysokości świadczenia pielęgnacyjnego). Oba te rozwiązania budzą jednak poważne wątpliwości. Pierwsze dlatego, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) ustawy mówi wyraźnie o "prawie do świadczenia emerytalnego" a nie o "pobieraniu emerytury (prawa do świadczenia emerytalnego nie można "zawiesić"). W drugim przypadku dochodzi do stworzenia swego rodzaju hybrydy składającej się z dwóch elementów, zaliczanych do zupełnie odrębnych systemów zabezpieczenia. Pierwszy to emerytura jako świadczenie ubezpieczenia społecznego, którego wysokość wynika zasadniczo z okresu opłacania składek i ich wysokości.
Drugi, to świadczenie z zakresu pomocy społecznej. Pomijając nawet brak podstaw prawnych tworzenia takiego hybrydowego świadczenia to przyjęcie powyższej koncepcji może spowodować trudne do przewidzenia skutki, np. w zakresie ustalenia wysokości "wyrównującej" części świadczenia pielęgnacyjnego, czy też podstaw dokonywania korekty tej części świadczenia w przypadku waloryzacji świadczenia emerytalnego. Warto wreszcie zwrócić uwagę na skutki podatkowe proponowanego w orzecznictwie rozwiązania. Osoba pobierająca świadczenie emerytalne w wysokości 1830 zł jest zobowiązana do zapłacenia od tej kwoty podatku dochodowego od osób fizycznych. Pobierający świadczenie "hybrydowe" podatek ten będzie płacił od kwoty przysługującej mu emerytury. Zasiłek pielęgnacyjny (jako świadczenie rodzinne) PIT nie podlega.
Zatem taka wykładnia może zostać uznana za naruszającą art. 32 Konstytucji. Taki zarzut można zresztą postawić również pierwszemu rozwiązaniu ("zawieszenie emerytury). Uzyskane świadczenie również nie będzie podlegało PIT. Postawi to osoby pobierające świadczenia pielęgnacyjne (na skutek "zawieszenia emerytury") w stosunku do pozostałych emerytów.
Możliwość dokonywania prokonstytucyjnej wykładni prawa stanowi przywilej Sądów pozwalający interweniować w sytuacjach, gdy zasada równości wobec prawa, na skutek działań prawodawcy została naruszona. Zabieg ten nie może prowadzić jednak do zupełnego wypaczenia celu regulacji i prowadzić do rozstrzygnięć będących w oczywistej sprzeczności z obowiązującym prawem. Tym bardziej nie może służyć tworzeniu alternatywnego porządku, nieznanego prawu pozytywnemu. Jak wcześniej wspomniano, zasiłek pielęgnacyjny ma służyć osobom, które rezygnują z pracy, bądź nie mogą jej podjąć ze względu na konieczność opiekowania się osobą niepełnosprawną. W żadnym przypadku nie może być traktowane jako kolejne świadczenie socjalne przysługujące rodzinom takich osób.
Należy wreszcie wskazać na skutki "nakazania" stosowania przez Sąd organom administracji stosowania jednego z przytoczonych wcześniej rozwiązań. Organy mogą wszak działać tylko na podstawie i w granicach obowiązującego prawa.
Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.