Uzasadnienie
Decyzją z dnia 6 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO, organ odwoławczy), w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez S. M. (dalej: skarżący, strona) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza R. przez Zastępcę Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia 23 stycznia 2023 r. Nr [...] (dalej: organ I instancji) o odmowie przyznania skarżącemu prawa do dodatku węglowego.
W podstawie prawnej SKO powołało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.) oraz art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 570).
Powyższe rozstrzygniecie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Postępowanie w sprawie ustalenia prawa do dodatku węglowego zostało wszczęte na wniosek skarżącego z dnia 14 listopada 2022 r.
We wniosku o przyznanie dodatku węglowego skarżący wskazał, że prowadzi 2 osobowe gospodarstwo domowe oraz, że głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe.
Organ I instancji działając w oparciu o przepis art. 2 ust. 3d ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 141) dalej: u.d.w., przeprowadził u skarżącego wywiad środowiskowy w dniu 7 grudnia 2022 r., (pod adresem: R., ul. [...]). Z treści sporządzonej w trakcie wywiadu notatki służbowej wynikało, że w budynku jest jedno wejście, wspólna klatka schodowa, a lokal zajmowany przez stronę znajduje się na piętrze. Strona oświadczyła w dniu 7 grudnia 2022 r., że nie podjęła kroków formalnych w celu ustalenia odrębnego adresu zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod ww. adresem w odrębnych lokalach.
W związku z powyższym organ I instancji decyzją z 23 stycznia 2023 r., nr [...] odmówił przyznania skarżącemu prawa do dodatku węglowego.
W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji przywołał brzmienie zastosowanych przepisów prawa oraz podał argumenty przemawiające za podjętym rozstrzygnięciem. Organ I instancji wskazał w szczególności, że w toku postępowania, dokonując analizy zebranego materiału dowodowego ustalił fakt zamieszkiwania pod jednym adresem w odrębnych lokalach dwóch gospodarstw domowych wykorzystujących współdzielone źródło ogrzewania. Jednakże strona nie podjęła działań związanych z ustaleniem adresu miejsca zamieszkania dla swojego lokalu.
Od ww. decyzji, w terminie ustawowym, odwołanie wniósł skarżący wyrażając niezadowolenie z otrzymanej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną decyzją z 6 marca 2023 r., utrzymało mocy decyzję organu I instancji z dnia 23 stycznia 2023 r. odmawiającą skarżącemu przyznania prawa do dodatku węglowego.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO m.in. wskazało, że zainstalowanym i użytkowanym źródłem ogrzewania w przedmiotowym budynku jest kocioł na paliwo stałe, zasilany węglem i paliwami węglopodobnymi, drewnem kawałkowym z funkcją c.o. Zaś organ I instancji działając w oparciu o przepis art. 2 ust. 3d ustawy przeprowadził wywiad środowiskowy w dniu 7 grudnia 2022 r. pod adresem: R., ul. [...]. Z treści sporządzonej w trakcie wywiadu notatki służbowej wynikało, że w budynku jest jedno wejście, wspólna klatka schodowa. Lokal zajmowany przez stronę znajduje się na piętrze. Strona oświadczyła w dniu 7 grudnia 2022 r., że nie podjęła kroków formalnych w celu ustalenia odrębnego adresu zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod ww. adresem w odrębnych lokalach.
SKO wskazało, że strona (wywiad oraz oświadczenie strony z dnia 7 grudnia 2022 r.) nie podjęła prawem wymaganych działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach. Tym samym, strona nie spełniła przesłanek ustawowych uprawniających do przyznania dodatku węglowego.
Nadto organ odwoławczy podniósł, że organ I instancji działając w oparciu o przepis art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym przeprowadził wywiad środowiskowy w miejscu wskazanym we wniosku jako adres strony. Z treści sporządzonej w trakcie wywiadu notatki służbowej wynika, że w że w budynku jest jedno wejście, wspólna klatka schodowa. Lokal zajmowany przez stronę znajduje się na piętrze. Strona oświadczyła w dniu 7 grudnia 2022 r., że nie podjęła kroków formalnych w celu ustalenia odrębnego adresu zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod ww. adresem w odrębnych lokalach. Budynek ogrzewany jest współdzielonym źródłem ciepła tj. kotłem na paliwo stałe m.in. węglem.
Organ podkreślił, że zgodnie z cytowanym wyżej przepisem art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym, w przypadku, o którym mowa w ust. 3c, gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji, bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji.
Jednocześnie organ podkreślił, że przepis art. 2 ust. 3c ustawy uzależnia przyznanie dodatku węglowego w trybie opisanym w art. 2 ust. 3d ustawy, od podjęcia przez stronę dodatkowych czynności związanych ustaleniem odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach. Organ podniósł, że brak możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach w terminie do 30 listopada 2022 r. otwiera dopiero stronie drogę do przyznania dodatku węgłowego w trybie opisanym w przepisie art. 2 ust. 3d ustawy. Podkreślił, że skoro ustawodawca wyraźnie wskazał przesłankę w art. 2 ust. 3c ustawy, że w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem, to aby podjąć skuteczne starania o przyznanie dodatku węglowego - obowiązkiem strony było podjęcie sformalizowanych działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla zajmowanego lokalu.
Względy logiki nakazują bowiem stwierdzenie, że o braku możliwości dokonania określonej czynności w wyznaczonym terminie możemy mówić wyłącznie w sytuacji, w której próba dokonania tej czynności w ogóle została podjęta. Bezczynność strony w omawianym zakresie nie może być utożsamiana z brakiem możliwości dokonania prawem wymaganej czynności w ustawowo określonym terminie. Organ odwoławczy stwierdził, że w aktach sprawy znajduje się wywiad środowiskowy (notatka służbowa), o której mowa w art. 2 ust. 3d ustawy, który potwierdza ustalenia dokonane przez organ I instancji o zamieszkiwaniu pod jednym adresem w odrębnych lokalach więcej niż jednego gospodarstwa domowego oraz wykorzystywaniu przez te gospodarstwa współdzielonego źródła ogrzewania. Z akt sprawy (wywiad oraz oświadczenie strony) wynika również, że strona nie podjęła prawem wymaganych działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach. Tym samym, strona nie spełnia przesłanek ustawowych uprawniających do przyznania dodatku węglowego.
W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji w całości oraz uchylenie aktu pierwszej instancji.
Skarżący podniósł, że pod adresem miejsca zamieszkania są dwa odrębne gospodarstwa domowe, co zostało potwierdzone przez wywiad środowiskowy. Podkreślił, że wniosek o dodatek węglowy złożył 14 listopada 2022 r. w związku z czym nie było możliwości nadania osobnego numeru i adresu do dnia 30 listopada 2022 r.
Strona, zaskarżonej w całości decyzji zarzuciła:
1.Nierozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz brak prawidłowej jego oceny 2.Błędną interpretację przepisów ustawy o dodatku węglowym w szczególności art. 2 ust. 3c.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że w zaskarżonej decyzji zawarto nieprawdziwą informację o tym, że w złożonym podczas wywiadu środowiskowego oświadczeniu nadmienił, że nie zostały poczynione kroki formalne w celu ustalenia odrębnego adresu gdyż nie miałem takiej potrzeby i sytuacja tego nie wymagała. Takie słowa nie padły i nie zostały udokumentowane w podpisanym przeze mnie oświadczeniu.
Wspomniane oświadczenie nie zawiera natomiast przekazanej przeze mnie informacji, że podczas wywiadu środowiskowego oświadczyłem, iż powziąłem informację o procedurze uzyskania odrębnego adresu miejsca zamieszkania lecz nie było możliwe spełnienie wymogów do 30 listopada 2022 r.
Skarżący nadmienił, że wniosek z dnia 14 listopada 2022r. o wypłatę dodatku węglowego był drugim złożonym przez niego wnioskiem. Pierwszy wniosek został złożony w terminie obowiązywania Ustawy w pierwotnym jej brzemieniu (Dz. U. z 2022 r. poz. 1692) a więc przed zmianą wprowadzającą ograniczenie ilości wypłacanych dodatków węglowych na jeden adres (zmiana wprowadzona przez nowelizację Dz. U. z 2022 r. poz. 1967).
Na moment złożenia pierwszego wniosku stan prawny pozwalał na wypłacenie dodatku węglowego więcej niż jednemu gospodarstwu domowego zamieszkującemu pod danym adresem.
Skarżący wskazał, że 3 listopada 2022r. weszła w życie nowelizacja u.d.w. (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236), w której przywrócono możliwość ubiegania się o dodatek węglowy więcej niż jednemu gospodarstwu w przypadku określonym w art.2 ust. 3c. nowelizacja ograniczyła to prawo. W związku z czym po zapoznaniu się ze znowelizowaną ustawą złożył po raz drugi wniosek o dodatek węglowy, uznając, że spełnia wszystkie przesłanki do wypłaty dodatku węglowego w szczególności art. 2 ust. 3c u.d.w.
Nadto skarżący uważa za błędną interpretację art. 2 ust.3c u.d.w. organu drugiej instancji który wskazuje, że obowiązkiem strony było podjęcie sformalizowanych działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu dodatku węglowego.
Na wstępie wskazać należało, że w związku z wnioskiem o wypłatę dodatku węglowego, złożonym przez skarżącego w dniu 14 listopada 2022 r. organ I instancji ustalił, że na adres wskazany przez stronę, został złożony kolejny wniosek o wypłatę dodatku węglowego.
W związku ze stwierdzoną wyżej okolicznością, podkreślenia wymagało, że zgodnie z art. 2 ust. 3a ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 141), w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem.
Przepis art. 2 ust. 3b tej ustawy precyzuje, że w przypadku, gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania.
Od powyższej reguły, dotyczącej pozostawienia bez rozpoznania wniosku o wypłatę dodatku węglowego, został wprowadzony wyjątek w art. 2 ust. 3c cytowanej ustawy, według którego, w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła.
Jednakże zastosowanie powyższego wyjątkowego unormowania i w konsekwencji przyznanie dodatku węglowego – jak stanowi art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym - jest możliwe tylko wówczas, gdy gospodarstwo domowe zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe we wskazanym wyżej terminie, ustalenie odrębnego adresu i jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania.
Z uwagi na treść przytoczonych przepisów, obligatoryjne było zatem ustalenie przez organ, czy w sprawie zaistniały okoliczności, będące warunkiem zastosowania wyjątku od zasady określonej w art. 2 ust. 3b cytowanej ustawy, według którego – co wymaga podkreślenia - w przypadku, gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy, a pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania.
Stwierdzenie, czy wystąpiła wyżej wymieniona przesłanka zastosowania wyjątku od zasady określonej w art. 2 ust. 3b cytowanej ustawy, wymagało zwrócenia się do skarżącego o wykazanie, że nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu dla lokalu zajmowanego przez niego.
Jak wynika z akt administracyjnych, w oświadczeniu z dnia 7 grudnia 2022 r. skarżący wskazał, że nie podjął kroków formalnych do nadania odrębnego adresu jego miejsca zamieszkania.
W związku z treścią powyższego oświadczenia organ I instancji był zobowiązany wezwać skarżącego o wykazanie, czy jego gospodarstwo domowe zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe we wskazanym wyżej terminie, ustalenie odrębnego adresu. Cytowane oświadczenie skarżącego dotyczyło bowiem zupełnie innej kwestii, - a nie ściśle tego, czy nie było możliwe w wymienionym terminie ustalenie odrębnego adresu, jak określa tę przesłankę art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym.
Zaistnienie zaś tej okoliczności - może być potwierdzone oświadczeniem o niemożliwości ustalenia w terminie do 30 listopada 2022 r. odrębnego adresu.
Organ zobowiązany był zatem skierować do strony wezwanie o wskazanej wyżej treści, zawierające pouczenie, że w przypadku niezastosowania się do wezwania w wyznaczonym terminie, wniosek zostanie pozostawiony bez rozpoznania – na podstawie art. 2 ust. 3b ustawy o dodatku węglowym.
Podkreślenia bowiem wymagało, że w razie, gdy nie zostanie wykazane zaistnienie warunków zastosowania art. 2 ust. 3d w związku z art. 2 ust. 3c u.d.w., organ pozostawia wniosek bez rozpoznania, gdyż dodatek węglowy – co do zasady - jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy z danego adresu miejsca zamieszkania.
W niniejszej sprawie strona w treści odwołania złożyła oświadczenie, że do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla jej lokalu.
Wobec takiej treści odwołania – organ rozpatrujący je, zobowiązany był do dokonania oceny tego oświadczenia w kontekście zaistnienia warunków zastosowania art. 2 ust. 3d w związku z art. 2 ust. 3c u.d.w.
W wyniku niewykonania tego obowiązku organ odwoławczy przedwcześnie stwierdził, że nie zostały spełnione warunki przyznania przedmiotowego świadczenia.
Podnieść przy tym należy, iż bezpodstawne jest twierdzenie organu zawarte w zaskarżonej decyzji, że "skoro ustawodawca wyraźnie wskazał przesłankę w art. 2 ust. 3c ustawy, według której w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem, to aby podjąć skuteczne starania o przyznanie dodatku węglowego - obowiązkiem strony było podjęcie sformalizowanych działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla zajmowanego lokalu". Przytoczony pogląd organu nie ma uzasadnienia w treści cytowanych wyżej przepisów, według których przesłanka zawarta w art. 2 ust. 3d u.d.w. jest spełniona w razie wykazania, że nie było możliwe w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod jednym adresem w odrębnych lokalach.
Przepisy ustawy nie wprowadzają zatem wymienionego przez organ "obowiązku podjęcia przez stronę sformalizowanych działań" mających na celu ustalenie odrębnego adresu. Wobec tego wykazanie, iż przesłanka, o której mowa wyżej, została spełniona, może nastąpić poprzez złożenie oświadczenia, że do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla lokalu zajmowanego przez gospodarstwo domowe strony.
W konsekwencji stwierdzić należało, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 3d w związku z art. 2 ust. 3c ustawy o dodatku węglowym, poprzez ich nieprawidłową wykładnię, a w następstwie tego organy naruszyły art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. i wymienione naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem dotyczyło ustaleń będących podstawą rozstrzygnięcia wniosku skarżącej inicjującego postępowanie administracyjne.
Ponadto – jak już była o tym mowa wyżej - w razie, gdy nie zostanie wykazane zaistnienie warunków zastosowania art. 2 ust. 3d w związku z art. 2 ust. 3c u.d.w., organ pozostawia wniosek bez rozpoznania – zgodnie z art. 2 ust. 3b cytowanej ustawy, a zatem w takiej sytuacji nie ma podstaw do wydania decyzji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wskazania dotyczące konieczności uzupełnienia ustaleń i przeprowadzenia analizy okoliczności faktycznych we wskazanym wyżej zakresie i na tej podstawie wyda rozstrzygnięcie.
Wobec tego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c) p.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję.