Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 17 czerwca 2018 r. pełnomocnik skarżącej (jej syn) zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem, mieszkają w lokalu o powierzchni 42 m2 i nie posiadają żadnych oszczędności. Wyjaśniono, że skarżąca jest osobą w podeszłym wieku, mającą trudności w poruszaniu się. Jej syn jest osobą niepełnosprawną i posiada status bezrobotnego, nie ma żadnych stałych dochodów. Osoby te utrzymują się z renty skarżącej w kwocie 1774,02 zł (w tym dodatek pielęgnacyjny 210 zł). Według wyliczeń średnie koszty utrzymania wynoszą 1070-1180 zł miesięcznie. Do wniosku załączone zostały dokumenty potwierdzające: wysokość świadczenia rentowego skarżącej wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności syna skarżącej oraz zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w D., potwierdzające status bezrobotnego.
W odpowiedzi na wezwanie wystosowane przez referendarza sądowego pełnomocnik skarżącej nadesłał dokumenty potwierdzające wskazane przez nich koszty utrzymania zamieszkiwanego lokalu mieszkalnego, a także m.in. dokument z Powiatowego Urzędu Pracy w D., potwierdzający, że uczestniczył on w szkoleniu organizowanym przez ten Urząd i z tego tytułu otrzyma stypendium.
Mimo powyższej dokumentacji referendarz sądowy postanowieniem z dnia 2 października 2018 r. oddalił wniosek skarżącej. Referendarz wskazał, że łączny dochód netto w rodzinie strony kształtuje się na poziomie około 2700 zł i obejmuje świadczenie emerytalne skarżącej – 1774 zł netto miesięcznie oraz stypendium finansowe przyznane jej synowi, wypłacane w oparciu o przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2018 r., poz. 1265) w wysokości około 950 zł netto miesięcznie. Łączne wydatki kształtują się natomiast na poziomie 800 zł (uśrednione wydatki na energię elektryczną, opłaty za mieszkanie, opłaty za ubezpieczenie, usługo RTV, wykup lekarstw w deklarowanej wysokości). Zdaniem referendarza, kwota, która pozostaje do dyspozycji skarżącej i jej syna pozwala na zaspokojenie potrzeb egzystencjalnych oraz opłacenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Referendarz uznał, że uiszczenie tej kwoty nie powinno wywołać negatywnych konsekwencji w utrzymaniu strony, a jej wysokość w znaczący sposób nie uszczupli środków pozostających do jej dyspozycji.
W ustawowym terminie pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza. Zwrócił uwagę, że przyznawana mu kwota stypendium nie stałym (comiesięcznym) świadczeniem, lecz okresowym, za udział w szkoleniach i kursach. Pełnomocnik skarżącej w sposób szczegółowy udokumentował oraz wyjaśnił, że faktyczna średnia roczna wysokość tego stypendium wynosi 120 zł miesięcznie. Przedstawił również skrupulatne obliczenia, poparte stosowną dokumentacją i wyjaśnieniami, wykazując, że łączny dochód w rodzinie wynosi około 1900 zł miesięcznie. Pełnomocnik skarżącej poinformował, że obecnie na koncie posiada 30 zł, albowiem musiał dokonać zakupu odpowiednich (w związku z chorobą) okularów i innych środków z tym związanych (wydatek ok. 600 zł).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., zwanej dalej Ppsa) sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z kolei art. 245 Ppsa stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. W rozpatrywanej sprawie skarżący zwrócił się o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. I tak, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 Ppsa, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W oparciu o przedstawione kryteria oraz analizę okoliczności podanych we wniosku, a także w dodatkowych pismach procesowych złożonych przez pełnomocnika skarżącej, popartych wymaganą dokumentacją, Sąd nie zgodził się z argumentacją zawartą w zaskarżonym postanowieniu referendarza, z której wynika, że skarżąca nie uprawdopodobniła przesłanek warunkujących uwzględnienie jej wniosku. Przed wszystkim, ma rację pełnomocnik skarżącej, że referendarz zawyżył kwotę łącznego dochodu miesięcznego rodziny skarżącej, przyjmując w sposób nieprawidłowy, że syn skarżącej otrzymuje comiesięczne stypendium w wysokości 950 zł. Tymczasem owe stypendium przyznawane jest jedynie okresowo i zgodnie z oświadczeniem zawartym w sprzeciwie oraz załączoną dokumentację wynosi ok. 120 zł miesięcznie.
Sąd nie podzielił wobec tego stanowiska referendarza, zgodnie z którym przy wydatkach w wysokości ok. 800 zł kwota pozostała do dyspozycji skarżącej i jej syna pozwala na zaspokojenie potrzeb egzystencjalnych oraz opłacenie kosztów sądowych. Wszak powyższa kwota wydatków nie obejmuje zakupu żywności, odzieży, środków czystości. Wpis sądowy w niniejszej w niniejszej sprawie wynosi zaś, jak słusznie wskazał referendarz, 500 zł. Nie może ulegać wątpliwości, że jego wysokość przekracza możliwości finansowe skarżącej i jej syna. Nie bez wpływu na ocenę wniosku pozostałe fakt, że skarżąca jest osobą w podeszłym wieku (86 lat), schorowaną, a jej syn, mimo swojej niepełnosprawności podejmuje starania związane z aktywizacją jako osoba bezrobotna, uczestnicząc w szkoleniach i kursach organizowanych przez właściwie organy państwa.
W tym stanie rzeczy Sąd nie uznając prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza postanowił zmienić zaskarżone orzeczenie i zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w niniejszej sprawie w całości, działając na podstawie art. 260 Ppsa.