Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 6 lipca 2010 r. M. i G. S. zwrócili się do Wójta Gminy L. o podjęcie działań w związku ze stwierdzonym zalewaniem ich działki nr 1 w L. Podali, że działkę tę otrzymali w drodze darowizny od J. S. Wizyta na działce ujawniła, że z położonej wyżej działki J. S. odprowadzane są na ich działkę ścieki oraz znajduje się wylot drenu odprowadzającego wodę z działki J. S. W reakcji na zawiadomienie J. S. podał, że warunkiem darowizny była możliwość utrzymania kanału drenarskiego, odprowadzającego wody z piwnicy jego budynku na działce nr 2. Wyjaśnił też, że zobowiązuje się zlikwidować odprowadzanie drenem ścieków z trzeciego osadnika i wody z rynien. Stanowisko swoje potwierdził w czasie oględzin w dniu [...] r.
W dniu 19 stycznia 2011 r. wnioskodawcy zwrócili się do Wójta Gminy o wydanie decyzji w trybie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r., nr 239, poz. 2019 ze zm.). Podtrzymali zarzut, że J. S. odprowadzał ze swojej działki na ich nieruchomość ścieki i deszczówkę, a obecnie odprowadza wody gruntowe i opadowe. J. S. z kolei poinformował Wójta, że stosunki wodne między działkami nie uległy zmianie od roku 1983, kiedy to jeszcze jego rodzice wykonali dren odwadniający budynek. Wody były wówczas odprowadzane na teren własnej nieruchomości.
G. S. poinformował organ I instancji, że wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] r. sygn. [...] J. S. został uznany za winnego popełnienia występku z art. 91a ustawy Prawo budowlane, polegającego na tym, że w okresie od [...] r. korzystał z nieszczelnego zbiornika na nieczystości ciekłe i zawartość trzeciego zbiornika odprowadzał kanałem drenarskim na działkę nr 1, zaś od [...] r. użytkował budynek w sposób niezgodny z przepisami, odprowadzając wody gruntowe na teren działki stanowiącej własność M. i G. S. Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Wójt Gminy L., na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 prawa wodnego nakazał J. S. zablokowanie wszystkich odpływów z posesji i budynku zlokalizowanego na działce nr 3 w Łodygowicach, odprowadzających wody na teren działki nr 4, w terminie 14 dni od otrzymania decyzji. W uzasadnieniu opisał przebieg postępowania. Wyjaśnił, że odprowadzanie wód z działki na działkę sąsiednią stanowi zmianę stosunków wodnych, a nadto wywołuje szkody na tej działce, co stanowi naruszenie art. 29 prawa wodnego.
W odwołaniu od decyzji J. S. podał, że wody opadowe z posesji nr 3 są odprowadzane w jej granicach, zablokowano także odpływ ścieków z trzeciego osadnika do studzienki gromadzącej wody gruntowe. Natomiast system drenażowy budynku mieszkalnego na działce nr 3 od 1983 r. zbiera wody i odprowadza je, aktualnie na działkę G. i M. S. W dacie powstania drenażu obie działki były własnością tych samych osób. W dacie dokonania darowizny działki, obdarowani wiedzieli o drenażu i godzili się na niego. Podał, że zablokowanie drenu doprowadzi do zalania wodami gruntowymi jego domu mieszkalnego.
W aktach spawy znajduje się umowa darowizny działki nr 1 z dnia [...] r., nie zawiera jednak postanowień dotyczących drenu odprowadzającego wody z działki sąsiedniej. W dniu [...] r. w czasie wizyty w siedzibie organu, J. S. przyznał, że na działkę nr 1 jest wyprowadzony wylot drenu odprowadzającego wody gruntowe z jego działki, służący odwodnieniu budynku mieszkalnego.
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium w B. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Podzielono pogląd, że w sprawie zostały spełnione przesłanki z art. 29 prawa wodnego, związane ze zmianą stanu wody na gruncie poprzez odprowadzenie wód gruntowych na teren sąsiedniej działki ze szkodą dla niej. Wskazano, że wykonanie odprowadzenia przez poprzednich właścicieli nie ma znaczenia, albowiem aktualnie odprowadzenie ma miejsce na cudzą działkę. Jednocześnie w decyzji stwierdzono, że strona odprowadza na teren sąsiedni wody opadowe, co stanowi naruszenie przepisów warunków technicznych
W skardze do sądu administracyjnego J. S. wniósł o uchylenie decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zarzucił, że art. 29 prawa wodnego nie ma zastosowania do wód zlokalizowanych pod powierzchnią gruntu, a jedynie do wód znajdujących się na powierzchni. Świadczy o tym sformułowanie, odnoszące się do stanu wód "na gruncie". Wydany nakaz narusza zatem art. 29 prawa wodnego. Nadto zablokowanie tego odprowadzenia naruszy prawo wodne, zmieni bowiem stosunki wodne ze szkodą dla jego działki. Stosunki te są od wielu lat już ukształtowane. Zarzucono także, że formułując zarzut odprowadzania wód opadowych na działkę sąsiednią, Kolegium zignorowało stan faktyczny sprawy i wyjaśnienia, że wody opadowe są odprowadzane na teren własnej działki skarżącego. Zarzucono, że decyzja jest niewykonalna, albowiem brak w gminie kanalizacji deszczowej, do której wodę można by odprowadzić. Stanowisko swoje strona skarżąca podtrzymała w piśmie procesowym z dnia 16 października 2011 r. Podkreśliła, że inicjatorzy postępowania wiedzieli o drenie i pod tym warunkiem otrzymali darowiznę.
Zgodnie z art. 142 k.c. nie mogą się sprzeciwiać użyciu lub uszkodzeniu swojej rzeczy, jeśli jest to konieczne dla odparcia niebezpieczeństwa grożącego dobrom osobistym innej osoby. Sytuacja taka zachodzi, albowiem usunięcie drenu doprowadzi do zalania domu mieszkalnego skarżącego, co może zagrozić zdrowi i życiu mieszkańców oraz mieniu.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Uczestnik postępowania G. S. wniósł o oddalenie skargi. Podał, że organ nadzoru budowlanego wydał decyzję nakazującą rozbiórkę nielegalnie wykonanego drenażu na jego działce. Do akt dołączono kopię decyzji nr [...] PINB w Z. z dnia [...] r. W jej uzasadnieniu podano, że zgodnie z oświadczeniem J. S., na jego działce 3 istnieje studzienka zbierająca wody gruntowe z drenażu opaskowego budynku i odprowadza je na działkę 1. Drenaż został wykonany w czasie budowy budynku na działce 3. Projekt budowlany nie przewiduje takiego rozwiązania, roboty w tym zakresie zostały wykonane z odstępstwem od zatwierdzonego projektu budowlanego. Nie istnieje możliwość zalegalizowania drenażu ze względu na odprowadzanie wody na cudzy teren.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje
Podstawą wydanego w sprawie nakazu był przepis art. 29 ust. 3 ustawy z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r., nr 239, poz. 2019 ze zm.). Przewiduje on możliwość wydania przez właściwy organ decyzji nakazującej właścicielowi gruntu, w przypadku spowodowanej przez niego zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływającej na grunty sąsiednie, przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Przepis ten nie przewiduje możliwości określenia w decyzji terminu wykonania nałożonego obowiązku. W wydanych w sprawie decyzjach organ I instancji określił termin 14 dni od daty otrzymania prze stronę decyzji, zaś organ odwoławczy nie dostrzegł tej okoliczności i w pełnym zakresie utrzymał decyzję w mocy. Zawarcie w decyzji rozstrzygnięcia, którego nie przewidują przepisy prawa będące podstawą jej wydania, stanowi przypadek rażącego naruszenia prawa, co stanowi przesłankę nieważności o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a..
Z tego powodu Sąd zobligowany był do stwierdzenia nieważności wydanych w sprawie decyzji w zakresie, w jakim dotyczą one określenia terminu do wykonania nałożonego obowiązku. Rozstrzygnięcia zawarte w pkt 1 i 2 wyroku znajdują uzasadnienie w art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zgodnie z którym sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeśli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Przepis art. 135 powołanej ustawy uprawnia sąd do stosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do wszystkich podjętych w granicach sprawy rozstrzygnięć, zatem także rozstrzygnięć organu I instancji. Stwierdzenie nieważności decyzji w części stanowi uwzględnienie skargi, co uzasadnia zasądzenie od organu na rzecz skarżącego, zgodnie z jego wnioskiem, zwrotu kosztów postępowania w postaci uiszczonego wpisu od skargi, zgodnie z art. 200, 205 § 1 i 209 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Oddalenie skargi w pozostałym zakresie oznacza, że Sąd nie podzielił zarzutów skarżącego o braku podstaw do zastosowania w stwierdzonym stanie faktycznym art. 29 prawa wodnego i orzeczenia o nakazie przywrócenia stanu poprzedniego, usuwającego skutki zmiany stanu wody na gruncie i szkodliwe oddziaływanie na grunt sąsiedni.
Bezsporne jest w sprawie i przyznane przez skarżącego, że w czasie budowy budynku mieszkalnego zostało wykonane odprowadzenie wód gruntowych z terenu zajętego pod budynek. Zaznaczyć trzeba, że przedmiotem postępowania jest właśnie ta okoliczność. Zasadnie zatem skarżący zarzuca organowi odwoławczemu, że z niewyjaśnionych powodów przyjmuje on, że ma miejsce także odprowadzenie wód opadowych z budynku na działkę sąsiednią. Jakkolwiek przyznane było przez stronę, że również taka nieprawidłowość, łącznie z odprowadzaniem ścieków na działkę nr 1, miała w przeszłości miejsce, to została ona usunięta.
Również właściciel działki 1 nie przeczy twierdzeniom skarżącego, że w tym zakresie usunął on niedopuszczalne rozwiązania. Brak jest zatem w materiale sprawy podstaw do przyjmowania, że dochodzi także do odprowadzania wód opadowych na działkę sąsiednią. Stanowisko zajęte w tej kwestii przez Kolegium nie jest jednak istotne, albowiem wystarczającą okolicznością uzasadniającą zastosowanie art. 29 prawa wodnego stanowi przyznane odprowadzanie wód gruntowych.
Nie można się zgodzić ze skarżącym, że przepis art. 29 prawa wodnego, ze względu na użyte w ust. 1 pkt 1 sformułowanie "stan wody na gruncie", znajduje zastosowanie tylko do wód znajdujących się na powierzchni gruntu. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, wody dzielą się na powierzchniowe i podziemne, przy czym wody podziemne definiuje art. 9 ust. 1 pkt 22 ustawy, jako wszystkie wody znajdujące się pod powierzchnią ziemi w strefie nasycenia, w tym wody gruntowe pozostające w bezpośredniej styczności z gruntem lub podglebiem. Ustawa nie znajduje zastosowania do wód podziemnych, ale tylko w zakresie dotyczącym ich poszukiwania i rozpoznania, uregulowanym w ustawie Prawo geologiczne i górnicze (art. 8 prawa wodnego). W pozostałym zatem zakresie prawo wodne ma zastosowanie także do wód podziemnych, co oznacza, że także zmiana stanu tych wód ze szkodą dla gruntów sąsiednich podlega reżimowi prawa wodnego.
Nie można także zaakceptować tezy skarżącego, że powstały stan, polegający na odprowadzeniu wód gruntowych z odwodnienia budynku na inną działkę, ze względu na swą długotrwałość, stanowi stan podlegający ochronie. Okoliczności sprawy wskazują, że odprowadzenie to nie zostało wykonane legalnie, nie przewiduje go bowiem projekt budowlany, co potwierdził organ nadzoru budowlanego. Trzeba też zwrócić uwagę, że jeżeli wykonane odprowadzenie służy odwodnieniu budynku, to zgodnie z art. 31 ust. 4 prawa wodnego, przepisy ustawy dotyczące korzystania z wód stosuje się odpowiednio do odwadniania obiektów, zaś dla odwadniania obiektów konieczne jest uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego (art. 122 ust. 1 pkt 8 prawa wodnego). Brak wobec powyższego podstaw do przyjęcia, że wykonane odprowadzenie nosi cechy legalności i z tego powodu podlega ochronie. Nie zostało także przewidziane jako obciążenie działki 1 w umowie darowizny.
Będący podstawą wydanych decyzji art. 29 ust. 3 prawa wodnego przewiduje, że jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Przepis art. 29 ust. 1 wyróżnia dwa zachowania, które są zakazane: zmianę stanu wody na gruncie oraz odprowadzanie wód i ścieków na grunty sąsiednie. Tylko sytuacja wymieniona w art. 29 ust. 1 pkt 1, polegająca na zmianie stanu wody na gruncie, sankcjonowana jest decyzją z art. 29 ust. 3 prawa wodnego. Rozważenia zatem wymaga, czy stan faktyczny stwierdzony w sprawie, spełnia przesłankę zmiany stanu wody, jak zakwalifikowały go organy obu instancji.
Zmiana stanu wody na gruncie jest kategorią związaną z ingerencją w pewien stan naturalny. Mogą o tym świadczyć choćby przykładowo wskazane w art. 29 ust. 1 pkt 1 przypadki takiej zmiany, polegające na zmianie kierunku odpływu wody opadowej lub kierunku odpływu wody ze źródeł. Zmiana kierunku odpływu polega na ingerencji w stan naturalny, spowodowany istnieniem cieków, źródeł i nachyleniem terenu. Stanem naturalnym jest także poziom wód gruntowych. Analogicznie jak przykładowo wymieniony w przepisie przypadek zmiany kierunku odpływu wody ze źródeł, za przypadek objęty dyspozycją art. 29 ust. 1 pkt 1 prawa wodnego należy uznać ingerencję w stan wód gruntowych i skanalizowanie ich odpływu z jednej działki na drugą. Wody gruntowe stanowią o określonym stanie wody, ich zbieranie i odprowadzanie stanowi ingerencję w ów stan istniejący w sposób naturalny w danym miejscu. Jeżeli zmiany stanu w jednym miejscu, spowodowane przez jego właściciela, wyrządzają szkody gruntom sąsiednim, zasadne jest zastosowanie instrumentu z art. 29 ust. 3 prawa wodnego. Fakt, że istniejący stan negatywnie oddziałuje na działkę uczestników postępowania nie był kwestionowany i znajduje potwierdzenie w materiale sprawy, w tym fotograficznym.
Natomiast przyjęcie rozwiązania polegającego na wyborze między nakazaniem przywrócenia stanu poprzedniego i wykonaniem urządzeń zapobiegających szkodom zależy od okoliczności faktycznych. W niniejszej sprawie dostatecznym zabezpieczeniem interesu właścicieli działki narażonej na szkodliwe oddziaływanie jest nakazanie przywrócenia stanu poprzedniego, co polega na zlikwidowaniu wypływu wody na tę działkę. Przyjęcie rozwiązań służących odwodnieniu budynku skarżącego pozostaje poza zakresem art. 29 ust. 3 prawa wodnego i może być przez niego podjęte na zasadach dobrowolności.
Mając na uwadze podane argumenty, Sąd w pkt 3 wyroku oddalił skargę w pozostałym zakresie na podstawie art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.