Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 20 lutego 2023 r. Nr SKO.1V/424/638/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej: SKO, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu odwołania B. B. (dalej: Strona, Skarżący) od decyzji Burmistrza Miasta C. z 10 stycznia 2023 r. nr [...] w sprawie nienależnie pobranego dodatku węglowego - utrzymało w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie.
W podstawie prawnej SKO wskazało na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.. Dz. U. z 2022 poz. 2000 ze zm.; k.p.a.), art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 570) oraz art. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022r., poz. 1692 ze zm., dalej: u.d.w.)
W uzasadnieniu przedstawiło stan faktyczny i argumentacje prawną. Podkreśliło, że organ I instancji ustalił wysokość nienależnie pobranego przez Stronę dodatku węglowego w kwocie 3.000 zł i zobowiązał do zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami za opóźnienie od dnia 1 października 2022r. do dnia spłaty.
W odwołaniu Strona nie zgodziła się z tą decyzją i podniosła, że błędnie wpisała numer mieszkania 2 zamiast 1, Jednak błędnie wpisany numer nie powinien być podstawą do wydania decyzji nakazującej zwrot wypłaconego świadczenia.
SKO rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym nie uwzględniło zarzutów. Wyjaśniło, że jak wynika z akt spraw, wnioskodawca w dniu 18 sierpnia 2022r. złożył wniosek o wypłatę dodatku węglowego. Formularz wniosku zawierał pouczenie, że "informacje przedstawione we wniosku o wypłatę dodatku węglowego składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań". Jako adres miejsca zamieszkania Strona wskazała: [...], ulica [...]. W dniu 27 października 2022r. złożyła w organie oświadczenie, będąc pouczony o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń w trybie art. 75 § 2 k.p.a.: "Jestem zameldowany i zamieszkuję pod adresem: [...], ulica [...]." Na podstawie tak złożonego wniosku o wypłatę dodatku w dniu 30 września 2022r. wypłacono Stronie dodatek węglowy w kwocie 3.000 zł. Następnie ustalono, że nie mieszka w lokalu nr [...], tylko w lokalu nr [...] przy ul. [...].
Zatem SKO, powołując się na art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, stwierdziło, że Strona świadomie wprowadziła w błąd organ administracji, który na podstawie wniosku wypłacił świadczenie. Wobec powyższego należy wskazać, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż organ I instancji prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i nie naruszył przepisów postępowania.
Kwestionując prawidłowość powyższej decyzji ostatecznej Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wskazując na naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie przejawiającej się w utrzymaniu w mocy decyzji odmawiającej mi uprawnienia do dodatku węglowego; w sprawie nie zostały podjęte wszystkie działania do których organ był zobowiązany w celu wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. Z uwagi na fakt, iż zgłosiła, że doszło do omyłkowego oznaczenia w deklaracji złożonej przez spółkę zarządzającą budynkiem która to omyłka została poprawiona, jednak już po 11 sierpnia 2022 r. organy gminy zobowiązane były w celu weryfikacji stanu faktycznego, przeprowadzić wywiad środowiskowy.
Ponadto Skarżący zarzucił rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, ti.: art. 2 ust. 15 g u.d.w. poprzez jego niezastosowanie i utrzymaniu w mocy decyzji nakazującej zwrot przyznanego uprawnienia do dodatku węglowego podczas gdy, zgodnie z wymienionym przepisem może on zostać przyznany gospodarstwu, które dokonało zgłoszenia źródła do CEEB po 11 sierpnia 2022r. lub w ogóle nie dokonywało zgłoszenia takiego źródła. Dodatkowo wskazał, iż na skutek omyłki źle oznaczył numer mieszkania. Nie zmienia to jednak faktu, iż faktycznie w swoim gospodarstwie domowym korzysta z pieca opalanego węglem. Ponadto zgodnie z tą regulacją organy gminy zobowiązane są przeprowadzić wywiad środowiskowy oraz sporządzić z niego notatkę, w celu potwierdzenia, że wykorzystywane źródło ogrzewania uprawnia do otrzymania dodatku węglowego.
W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U z 2023 r., poz. 1634; zwanej dalej p.p.s.a.) Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. Nadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1).
Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem rozstrzygnięcie w tej sprawie nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa procesowego i w konsekwencji materialnego. W przedmiotowej sprawie spór sprowadza się do zasadności odmowy wypłaty dodatku węglowego Skarżącemu.
Wskazać należy, że dla prawidłowego ustalenia prawa do dodatku niezbędne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, a z niego jednoznacznie wynika, że Skarżący we wniosku o wypłatę dodatku węglowego wskazał jako adres miejsca zamieszkania [...], ul. [...], a następnie ustalono, że nie mieszka w lokalu nr [...], tylko w lokalu nr [...]. Nadto w pisma zarządcy budynku wynika, że doszło do omyłkowego oznaczenia w deklaracji złożonej przez spółkę lokali, która to omyłka została poprawiona.
Mimo to organy stwierdziły, że Strona nie spełnia przesłanek uprawniających do przyznania dodatku węglowego bowiem świadomie wprowadziła w błąd organ administracji, który na podstawie wniosku wypłacił świadczenie, a skoro świadczenie zostało jej wypłacone jako nienależne podlega zwrotowi.
Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Zauważyć należy, że materialnoprawną podstawę przyznawania dodatków stanowi art. 2 ust. 1 tej u.d.w., który stanowi, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Ustawodawca mocą art. 50 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967, obowiązującego od 20 września 2022 r.) w ustawie o dodatku węglowym wprowadził w art. 3 regulację odnoszącą się do sytuacji zamieszkiwania pod jednym adresem więcej niż jednego gospodarstwa domowego. Kolejną nowelizacją, obowiązującą od 3 listopada 2022 r., na podstawie art. 26 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236) rozszerzono ww. regulację o kolejne zapisy. Stosownie do treści art. 2 ust. 9 u.d.w. wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. Wnioski o wypłatę dodatku węglowego złożone po dniu 30 listopada 2022 r. pozostawia się bez rozpoznania (ust. 10).
Natomiast wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (art. 2 ust. 15 u.d.w.). Na mocy art. 2 ust. 15a u.d.w. dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę dane zamieszczone w tym przepisie.
Jednakże zgodnie z art. 2 ust. 15b u.d.w., jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przepro-wadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c u.d.w.). W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d u.d.w.). Jak stanowi art. 2 ust. 16 u.d.w., przyznanie przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta dodatku węglowego nie wymaga wydania decyzji. Odmowa przyznania dodatku węglowego, uchylenie oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego dodatku węglowego wymagają wydania decyzji.
Powyższe przepisy regulują szczegółowo zasady i tryb procedowania w sprawie dodatku węglowego. Postępowanie to wszczynane jest co do zasady na wniosek strony, ale także w niektórych przypadkach może być wszczęte z urzędu (art. 2 ust. 15f u.d.w.). Zgodnie bowiem z tą normą w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji.
Konkludując powyższe należy więc stwierdzić, że dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, właściwy organ gminy zobowiązany jest uwzględnić informacje wynikające z rejestrów lub postępowań określonych w art. 2 ust. 15 ustawy z 2022 r. o dodatku węglowym, jednakże gdy informacje te okażą się niewystarczające lub gdy podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, organ może - w przypadkach wskazanych w art. 2 ust. 3d, ust. 15f i ust. 15g ustawy o dodatku węglowym - przeprowadzić wywiad środowiskowy, by w toku takiego wywiadu ustalić, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku. Ratio legis powołanych przepisów sprowadza się do objęcia wsparciem w formie ww. świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych poprzez odformalizowanie procedury, przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie, a w szczególności do ustalenia rzeczywistego źródła ciepła wykorzystywanego w gospodarstwie domowym, z tym że ustalenia te powinny zostać dokonane przy użyciu wszelkich dostępnych środków dowodowych, w sposób wnikliwy, dokładny i wyczerpujący, czyniący zadość zasadzie prawdy obiektywnej, sformułowanej w art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. Cel tych przepisów polega zatem na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania spełnia warunki ustawowe (vide: m.in. wyrok WSA w Łodzi z 12 września 2023r., o sygn. akt II SA/Łd 563/23.
Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela to stanowisko. Organ I instancji rozpatrując wniosek Strony uznał ziszczenie się przesłanek określonych w art. 2 u.d.w. i wypłacił Skarżącemu wnioskowany dodatek. Jednak wobec wniesienia korekty numeru lokalu dokonał nieprawidłowej wykładni przepisów u.d.w. - co doprowadziło w konsekwencji również do naruszenia obowiązków wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Natomiast SKO utrzymało w mocy wadliwą decyzję organu I instancji nie uwzględniając uregulowania z w/w art. 2 ust. 15f u.d.w.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni stanowisko sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku.
- - ---------------------- 6