Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z dnia 27 stycznia 2022 r. Prezydent Miasta C. (dalej: "organ I instancji") przyznał E. J. w okresie od 01.01.2022 r. do 30.04.2022 r. zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w kwocie 506,62 zł miesięcznie.
W odwołaniu od powyższej decyzji E. J. i J. J. (dalej: "strony" lub "skarżący") opisali swoją sytuację dochodową, materialną i zdrowotną członków gospodarstwa domowego i wnieśli o przyznanie świadczenia w większym rozmiarze z uwagi na dochód nie pozwalający na zaspokojenie potrzeb bytowych rodziny.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") decyzją nr SKO.PS/41.5/171/2022/2873 z dnia 18 marca 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W motywach rozstrzygnięcia Kolegium przytoczyło stan faktyczny sprawy oraz powołało treść art. 38 oraz art. 106 ust. 3a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U z 2021 r., poz.2268 ze zm.) – dalej: "u.p.s". Dalej organ odwoławczy wskazał, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek z dnia 5 stycznia 2022 roku J. J., w którym zwróciła się o przyznanie zasiłku okresowego oraz świadczenia na żywności i środki czystości od stycznia 2022 r. Strona prowadzi wspólne dwuosobowe gospodarstwo domowe z mężem E. J. Dochodem rodziny stron stanowi dodatek mieszkaniowy w wysokości 186,75 złotych oraz świadczenia z OPS w C. Dodatek mieszkaniowy wraz z ryczałtem na zakup opału od marca 2022 r. wynosi łącznie 176,12 zł. i zmiana jego wysokości pozostaje bez wpływu na przyznane świadczenie ponieważ zgodnie z art. 106 ust. 3a u.p.s. ponieważ kwota zmiany nie przekroczyła 10% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Strony są osobami bezrobotnymi zarejestrowanymi w Powiatowym Urzędzie Pracy w C., bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych.
Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego Kolegium stwierdziło, iż działania organu pierwszej instancji były wystarczające, przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami i są prawidłowo udokumentowane w zgromadzonym materiale dowodowym. Prawidłowo ustalono sytuację dochodową, zdrowotną i materialną rodziny. Ponadto organ pierwszej instancji wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji między innymi, iż pomoc jest przyznawana w oparciu o posiadane środki jakimi dysponuje OPS w C. Kolegium zwróciło także uwagę, że ograniczone możliwości finansowe budżetu Państwa, a w ślad za tym ośrodków pomocy społecznej są faktem powszechnie znanym i tym samym powoływanie w każdej decyzji dotyczącej pomocy społecznej danych liczbowych dotyczących tych środków i liczby podopiecznych, wydaje się więc być zbędne, tym bardziej, że obowiązujące przepisy nie nakładają na organ obowiązku udzielania pomocy w formie zasiłków w równej wysokości dla wszystkich zainteresowanych, a wprost przeciwnie, nakazują wyważenie indywidualnych potrzeb i możliwości udzielenia pomocy.
W ocenie organu odwoławczego wysokość przyznanego świadczenia przez organ I instancji była uzależniona od ustalonych okoliczności stanu faktycznego, regulacji ustawowych w zakresie kwoty minimalnej zasiłku okresowego i możliwości finansowych Gminy C. Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wywiodły strony i wskazały na swoją trudna sytuację dochodową oraz zdrowotną
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) - dalej "p.p.s.a." lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 38 ust. 1 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej bądź rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Stosownie do art. 38 ust. 2 pkt 2 u.p.s., zasiłek okresowy ustala się w przypadku rodziny do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny.
Ponadto w myśl art. 38 ust. 3 pkt 2 u.p.s., kwota zasiłku okresowego, nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Natomiast okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy na mocy art. 38 ust. 5 u.p.s.
W tym miejscu wskazać również należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jak stanowi art. 3 ust. 1 u.p.s., instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.). Z kolei stosownie do treści art. 4 u.p.s., osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.
Z powyższego wynika, że decyzja określająca wysokość zasiłku okresowego podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne cechuje się między innymi tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności zgłoszonych żądań. Fakt spełnienia kryteriów ustawowych dla przyznania zasiłku okresowego nie powoduje po stronie organu obowiązku przyznania go w maksymalnej wysokości. W art. 38 ust. 2 pkt 1 i art. 38 ust. 3 pkt 1 u.p.s. zakres uznania administracyjnego został ograniczony w ten sposób, że zasiłek okresowy może być ustalony w wysokości - nie niższej niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby i - nie wyższej niż kwota różnicy między kryterium dochodowym, a dochodem tej osoby (z tym, że zasiłek ten nie może być wyższy niż kwota ściśle określona w art. 38 ust. 2 pkt 1, ani też niższy niż (...) zł miesięcznie - o czym mowa w art. 38 ust. 4 u.p.s. W ten sposób określona została ustawowo minimalna i maksymalna wysokość zasiłku okresowego, a więc przedział, w ramach którego ma być ustalony zasiłek okresowy przyznawany w konkretnej sprawie.
Należy też mieć na względzie, że wysokość, jak i okres na który zostaje przyznana pomoc w postaci zasiłku okresowego uzależnione są, na co wskazywały organy obu instancji, od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Organ musi więc uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 ustawy. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej.
Są zatem upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia (por: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 kwietnia 2002 r., sygn. akt: II SA/Gd 4332/01; z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/2006; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07). Ponadto nie zachodzi konieczność wykazywania w każdym przypadku możliwości finansowych organów pomocy społecznej, a ich ograniczone możliwości należą do faktów powszechnie znanych na co wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy (por. wyroki NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08, z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1389/12).
Podkreślenia również wymaga, że pomoc społeczna ma zmierzać do wsparcia, a nie do całkowitego wyręczania osób w pozyskiwaniu środków na życie. Nie może również zmierzać do zaspokojenia wszelkich zgłaszanych żądań. Sprzeciwiałoby się to celom opieki społecznej, a co za tym idzie, interesowi społecznemu. Celem opieki społecznej jest z jednej strony zagwarantowanie zaspokojenia niezbędnych potrzeb umożliwiających życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, z drugiej zaś przyczynienie się do usamodzielnienia osób i rodzin korzystających z tej pomocy oraz ich integrację ze środowiskiem.
W realiach kontrolowanej sprawy organy prawidłowo ustaliły sytuację życiową skarżących oraz fakt spełnienia ustawowych przesłanek do uzyskania zasiłku okresowego. Organy nie kwestionowały trudnego położenia skarżących, a także zgłaszanych przez nich potrzeb w zakresie środków na utrzymanie. Natomiast wysokość i okres na jaki przyznano skarżącym zasiłek okresowy organy określiły w poszanowaniu zasad co do jego maksymalnej i minimalnej wysokości oraz możliwości jakie posiada w zakresie dysponowania środkami. Nie ma wątpliwości, że to organ pomocy społecznej jest odpowiedzialny za to komu i jakie świadczenie przyznaje biorąc przy tym pod uwagę nie tylko potrzeby wnioskodawców, ale również ilość pozostałych podopiecznych i zakres koniecznej pomocy udzielanej tym osobom. Z dokonanej przez Sąd analizy materiału dowodowego sprawy wynika, że organ I instancji prawidłowo ustalił sytuację finansową i lokalową skarżących oraz przyznał zasiłek okresowy w wysokości 506,62 zł (50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny) na okres 4 miesięcy.
Sąd orzekający w sprawie zwrócił również uwagę na fakt, że organ I instancji stosowną decyzją przyznał również skarżącym świadczenie pieniężne na zakup posiłków lub żywności w okresie od 01.01.2022 r. do 30.04.2022 r. w kwocie 90 zł miesięcznie. Zatem, analizując treść rozstrzygnięcia, Sąd nie dopatrzył się dowolności organu przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji.
Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że organy administracyjne orzekające w sprawie nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które miałoby wpływ na wynik sprawy. Nie naruszyły też przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że skarga była bezzasadna i zgodnie z art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.